Ο ΘΟΡΩ, Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ

 

Σκλαβοπάζαρο στη Νέα Ορλεάνη (19ος αιώνας) — η στιγμή όπου ο άνθρωπος γίνεται εμπόρευμα.

Ένα υποθετικό σημείωμα στο πνεύμα του Henry David Thoreau, με αφορμή την πρόσφατη απόφαση του ΟΗΕ για το δουλεμπόριο.

«… Αν η ανθρωπότητα χρειάστηκε αιώνες για να ονομάσει το έγκλημα, δεν είναι επειδή δεν το γνώριζε, αλλά επειδή ζούσε από αυτό.

Διαβάζω ότι οι άνθρωποι των εθνών συγκεντρώθηκαν και συμφώνησαν πως η δουλεία υπήρξε το βαρύτερο έγκλημα. Και όμως, εκείνοι που την κατήγγειλαν σήμερα, χθες την ανέχονταν· και πολλοί από εκείνους που ωφελήθηκαν περισσότερο, προτίμησαν τη σιωπή από τη λέξη. Δεν είναι η αλήθεια που καθυστέρησε, αλλά η βούληση να ειπωθεί.

Ένας νόμος που έρχεται εκ των υστέρων δεν απελευθερώνει τους νεκρούς. Μπορεί, ωστόσο, να δεσμεύσει τους ζωντανούς — αν το θελήσουν. Διότι το ερώτημα δεν είναι αν η δουλεία υπήρξε έγκλημα. Αυτό το γνώριζε ήδη ο άνθρωπος που έσπαγε την πέτρα δεμένος, το παιδί που πουλήθηκε μακριά από τη μητέρα του, ο ναύτης που άκουγε τις αλυσίδες στο αμπάρι. Το ερώτημα είναι αν εκείνοι που ζουν τώρα θα επιτρέψουν σε αυτό το έγκλημα να συνεχίσει να παράγει καρπούς.

Λένε πως δεν πρέπει να συγκρίνουμε τα εγκλήματα μεταξύ τους. Ίσως. Αλλά ο άνθρωπος που αρνείται να ονομάσει το μέγεθος μιας αδικίας, το κάνει όχι από ταπεινότητα, αλλά από φόβο. Διότι κάθε ακριβής λέξη ζητά και μια πράξη αντάξιά της.

Η κοινωνία μας είναι γεμάτη από νόμους που μοιάζουν δίκαιοι, αλλά δεν αγγίζουν τη ρίζα της αδικίας. Ο πραγματικός νόμος, εκείνος που αξίζει να υπακούει κανείς, δεν είναι γραμμένος στα χαρτιά των συνελεύσεων, αλλά στη συνείδηση. Αν αυτή παραμένει αδρανής, καμία απόφαση δεν αρκεί.

Αντί να αναρωτιόμαστε τι οφείλεται στους απογόνους των σκλάβων, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι χρωστά η ζωή μας στο παρελθόν τους. Διότι κάθε άνεση που δεν ελέγχθηκε, κάθε πλούτος που δεν εξετάστηκε, μπορεί να φέρει μέσα του κάτι από εκείνη την αδικία.

Δεν είναι αρκετό να δηλώνει κανείς ότι η δουλεία ανήκει στο παρελθόν. Πρέπει να εξετάσει αν ζει ακόμη με τρόπους που την καθιστούν παρούσα.

Και αν πράγματι θέλουμε να τιμήσουμε εκείνους που υπέφεραν, δεν αρκεί να τους θυμόμαστε. Πρέπει να αρνηθούμε, εδώ και τώρα, κάθε μορφή ζωής που βασίζεται στην υποδούλωση του άλλου — ακόμη κι όταν αυτή εμφανίζεται με πιο ήπιο όνομα».

- Το σημείωμα αυτό δεν επιχειρεί να μιμηθεί τον Henry David Thoreau, αλλά να θυμίσει ότι ορισμένες αλήθειες είχαν ήδη διατυπωθεί πολύ πριν αναγνωριστούν θεσμικά. Η απόφαση του ΟΗΕ δίνει όνομα σε ένα έγκλημα· η σκέψη του Θορώ μάς καλεί να αναρωτηθούμε τι σημαίνει αυτή η αναγνώριση για τον τρόπο που ζούμε σήμερα. Αν η μνήμη δεν συνοδεύεται από αυτοκριτική και πράξη, τότε κινδυνεύει να παραμείνει μια ακόμη καθυστερημένη δικαίωση χωρίς συνέχεια.

ΑΘΗΝΑ, 27032026