Παρασκευή, 3 Απριλίου 2020

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟ ΤΟΠΟ ΣΤΑ ΚΑΨΙΑ


Στη φωτογραφία, δεξιά ψηλά η Μεγάλη Κάψη και στο ίδιο περίπου ύψος ο Τυμφρηστός (Πέρα Κάψη). Αριστερά, κοντά στον Σπερχειό η Μεσαία Κάψη (Μ’σοχώρι) που βρισκόνταν στο ίδιο ύψος με τα δυο άλλα χωριά και μετακινήθηκε εκεί μετά από μια κατολίσθηση 

ένουμε σπίτι και στο χωριό (Μεγάλη Κάψη Φθιώτιδας, στον Ανατολικό Τυμφρηστό) αλλά θα το ξαναπούμε, αυτό έχει και αυλή και κήπο και φυσικά είναι και σε μια γειτονιά ή οποία, όσο κι αν είναι έρημη γιατί οι παραθεριστές συγχωριανοί εγκλωβίστηκαν με τα μέτρα στις μόνιμες κατοικίες τους στις πόλεις, δεν παύει αυτή να δημιουργεί μια εντύπωση κοινότητας. Μια κοινότητας που δεν εξαιρείται των γενικών μέτρων που έχουν ληφθεί για τον περιορισμό της επιδημίας και ευτυχώς οι συγχωριανοί συμμετέχουν με κατανόηση.  

Στην περίπτωση εγώ κάθομαι και στο σπίτι, τα βράδια ή όταν βρέχει και δεν μπορώ να ασχοληθώ με τα χωράφια αλλά δεν περιορίζομαι μόνο σε αυτά. Μια φορά την εβδομάδα, όταν δεν είναι μούσκεμα ο τόπος παίρνω τα πόδια μου, το ραβδί μου και την μηχανή μου και περιπλανιέμαι στις έρημες εξοχές και στα διπλανά χωριά. Ο λόγος, πέρα από την αγάπη που έχω στο περπάτημα είναι η ανάγνωση του Τόπου τώρα που δεν έχουν καλύψει τα δέντρα τα σημάδια του προκειμένου να συμπληρώσω με φωτογραφίες κυρίως το υλικό που κάποτε θα μπορεί να γίνει μια ωραία έκδοση για την μικρή πατρίδα μου και όλη την περιοχή του Ανατολικού Τυμφρηστού.

Έτσι αναζητώντας μια φωτογραφία που να συμπεριλαμβάνει και τα τρία Κάψια μαζί, την Μεγάλη Κάψη την οποία και θεωρώ ως το μητρικό χωριό, την Μεσαία Κάψη (Μ’σοχώρι) στην σημερινή του θέση που χτίστηκε μετά την κατολίσθηση και την Πέρα Κάψη (Τυμφρηστός) περπάτησα μέχρι την Καλοκαιρού, μια πλαγιά με νότιο προσανατολισμό πάνω από το Μέγα Ρέμα και αντίκρυ από τα Δρέμματα. Εκεί από την κορυφή ενός λόφου όντως διαπίστωσα ότι φαίνονται και τα τρία χωριά. Όχι ολόκληρα, αλλά μέρος αυτών και χάρηκα γιατί δεν πήγε χαμένος ο κόπος μου.

Υποθέτω πως αν πάω και απέναντι, στην κορυφή του χωματόβουνου που καλείται Μαυρογιάννη και το οποίο κατά πάσα πιθανότητα αποτελεί την κοιτίδα των τριών χωριών και ενδεχομένως και κάποιων άλλων, θα έχω μια καλύτερη φωτογραφία με όλον τον Τόπο που βρίσκονται αυτά τα τρία χωριά και ελπίζω να το κάνω τις επόμενες ημέρες που θα σταματήσει η βροχή. Είναι κάπως μακριά και εντελώς έρημος ο τόπος και ομολογώ ότι δεν θέλω να συναντήσω κανέναν λύκο που όπως λένε οι ντόπιοι κυκλοφορεί εκεί. Δεν μου έχει τύχει ποτέ και δεν ξέρω τι να κάνω αλλά δεν ξέρω αν έχω άλλη ευκαιρία να το κάνω.

Γενικά θεωρώ αυτόν τον εκούσιο εγκλεισμό στο χωριό μια ευκαιρία να ασχοληθώ με πράγματα που είχα αφήσει στην άκρη και να προχωρήσω και σε καινούργια. Καθώς έχω αρκετό χρόνο στη διάθεσή μου όταν δεν βρέχει και κυρίως τη νύχτα, προχωρώ ικανοποιητικά κάποια πράγματα. Το διαδίκτυο δε μου δίνει πολλές δυνατότητες που σε άλλη εποχή φάνταζαν αδιανόητες. Όπως πληροφόρηση, επικοινωνία, εξυπηρέτηση υποχρεώσεων και η τρέχουσα εμπειρία με κάνει να σκέφτομαι πολύ την μόνιμη εγκατάσταση στο χωριό καθώς θα μπορώ να κάνω κάποιες δουλειές και παράλληλα να ασχολούμαι με τα χωράφια και τις καλλιέργειες.

Στις φωτογραφίες αυτές που κάνω στον Τόπο, εκείνο που με ενδιαφέρει περισσότερο και γι’ αυτό τρέχω κυριολεκτικά πριν γεμίσουν τα δέντρα φύλλα, να δω που αναπτύσσονταν οι καλλιέργειες μιας άλλης εποχής, τότε που το χωριό αριθμούσε 300 ψυχές. Να καταλάβω δηλαδή πως κατάφερναν και επιβίωναν οι χωριανοί πριν από 100 χρόνια μέσα σε ένα συγκεκριμένο τόπο και με τις δυσκολίες που είχαν τότε. Στους σκοπούς μου δεν είναι η ωραιοποίηση μιας εποχής αλλά η αναζήτηση και η ανάδειξη εκείνων των στοιχείων που κρατούσαν ζωντανή και υγιή μια κοινότητα ανθρώπων και τούτο να αποτελέσει παράδειγμα που ενδεχομένως πολλοί θα ακολουθήσουν σε μια κοινωνία που μόλις περάσει το κακό, θα αναζητήσει λύσεις, ιδέες, παραδείγματα και στην περίπτωση, καλύτερες απ’ αυτές που έχει βιώσει στον Τόπο του και στην κοινότητα δεν υπάρχουν…   

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 03042020

Πέμπτη, 2 Απριλίου 2020

Η ΟΜΙΧΛΗ ΚΡΥΒΕΙ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΕ ΚΑΛΟ ΣΚΟΠΟ




Δεν είναι η πρώτη φορά που πέφτει ομίχλη στο χωριό και καλύπτει όλους τους ορίζοντές μας,εκτός από τον δυτικό που έχουμε τον Τυμφρηστό να εμποδίζει τους ηπειρωτικούς βοριάδες. Το φαινόμενο είναι πολύ συχνό τους χειμερινούς μήνες αλλά πρωταπριλιά σήμερα να μην μπορούμε να δούμε παραπάνω από 15 μέτρα είναι πρωτόγνωρο…

Το γεγονός με ενθουσίασε γιατί έτσι θα καθόμουν επιτέλους κι εγώ μια μέρα στο σπίτι όπως οι πλειονότητα των Ελλήνων κυρίως στις πόλεις  γιατί στα χωριά, όπως και να΄ναι «σπίτι» εννοούμε πολλά άλλα που συνδέονται με αυτό και με τις δουλειές που έχει. Εννοείται, ένα σπίτι ανοιχτό όλο το χρόνο και όχι μόνο στις διακοπές, όπως είναι και τα περισσότερα πλέον σε όλα τα χωριά της Ελλάδας. 


Έτσι χθες δεν επισκέφτηκα το χωράφι για να κάνω δουλειές αλλά για να το δω τώρα που είναι σχεδόν όλο καθαρό και συμμαζεμένο να ανασαίνει την πολύτιμη υγρασία και να απολαμβάνει τα νερά που το ποτίζουν. Ήδη είδα τις πηγές να αντηχούν από τα νερά, το μεγάλο ρέμα φουσκωμένο και όλα τα ρεματάκια και τα αυλάκια να αφρίζουν από χαρά. Τα λέω αυτά γιατί όλο το χειμώνα φέτος δεν είδαμε ούτε χιόνια, ούτε μια βροχή της προκοπής και το καλοκαίρι προβλέπεται να πούμε το νερό νεράκι. Βέβαια πέντε μέρες βροχής, όπως προβλέπει η Μετεωρολογική Υπηρεσία δεν λύνουν το πρόβλημα αλλά σίγουρα το μετριάζουν. Αν δε συνεχιστεί έτσι να είναι βροχερή η άνοιξη, τότε σίγουρα θα πάνε καλά οι καλλιέργειες και φυσικά δεν θα γίνει ο τόπος παρανάλωμα της φωτιάς όπως διαισθάνομαι.






Πέρα απ’ αυτό όμως πήγα να δω το χωράφι και τα δέντρα μέσα στην ομίχλη και τα φωτογράφησα τώρα που είναι ακόμη χωρίς φύλλα και το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό. Σαν να περπατούσα σε ένα μαγεμένο μέρος όπου τα δέντρα, αραιά μεταξύ τους όπως πρέπει να είναι και οι άνθρωποι αυτές τις ημέρες φαίνονταν σαν σκιές μέσα στην ομίχλη και καθώς ακουμπούσε τα κλαδιά του ενός στο άλλο, έμοιαζαν με ομάδα φαντασμάτων που πιάνονται χέρι με χέρι να μη χαθούν σε αυτόν τον κόσμο με το γαλακτερό φως. Η μεγάλη και παμπάλαια βελανιδιά στα σύνορα του χωραφιού με το γειτονικό έμοιαζε σαν ακτινογραφία πνεύμονα ενώ κάποια άλλα σημαδιακά δέντρα, έδειχναν άλλες πρωτόγνωρες εικόνες που όσο και αν τις έχω ξαναδεί δεν τις χορταίνω.





Μου άρεσε πολύ αυτή η σειρά των φωτογραφιών και την συμπλήρωσα με λίγες από τον παλιό δρόμο του χωριού και το εικόνισμα (σε αυτό αναφέρθηκα προχθές) που στην ομίχλη έμοιαζε κυριολεκτικά πια σαν φρουρός του χωριού. Ήταν σαν να το έκρυβε με ένα σύννεφο για να μην το δει κανένα κακό ή πονηρό μάτι και μέσα σε αυτό θα μπορούσαν να κινηθούν όσοι ήξεραν τους δρόμους και τα σοκάκια και όσοι φυσικά συνοδεύονταν από ένα χωριανό. Με λίγα λόγια, αυτά που δείχνει η σπάνια φωτογραφία του χωριού μέσα στην ομίχλη είναι σαν μια ανώτερη δύναμη το κάλυψε με ένα σύννεφο να μην φαίνεται κι έτσι το κακό να μην το δει και το προσπεράσει…



ΥΓ. Αυτό με το χωριό που προσπέρασε κάποτε η χολέρα, είναι μια ωραία ιστορία που μου διηγήθηκαν κάποτε στα Άγραφα και για την οποία θα γράψω αύριο λίγα λόγια.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 01042020

Τρίτη, 31 Μαρτίου 2020

ΜΙΑ ΠΡΟΒΑΤΙΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΗΣ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΚΟΠΑΔΙ




Τι σημαίνει «Μένουμε Σπίτι» στο χωριό, το έχω γράψει και σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και η έξοδος ή οποία αν πρόκειται για εποχικές δουλειές δεν σηκώνει αναβολή και ενδεχομένως ο χρόνος γι’ αυτές είναι πολύτιμος λόγω των αλλαγών του καιρού. Σε ότι αφορά δε τα γεωργικά, τα σκαμπανεβάσματα του Μάρτη συνιστούν διαρκή προσοχή.


Η έξοδος πάλι στα χωράφια ή στην βοσκή των κοπαδιών όπως κάνουν δυο τρεις γείτονές μου δεν προϋποθέτει κανένα χαρτί ή SMS στην σχετική υπηρεσία γιατί κάτι τέτοιο είναι αυτονόητο. Το σλόγκαν όμως πέρασε σε όλους και κάθε πρωί η ημέρα ξεκινάει με σχετικά πειράγματα για το αν πήρε ο ένας χαρτί μαζί του στη βοσκή ή αν ο άλλος έστειλε σήμα γιατί πήγε στο δάσος να κόψει καστανίσια παλούκια στο βουνό που έχουν περισσότερη αντοχή στους φράχτες. Το γεγονός πάντως ενισχύει την επικοινωνία μας γιατί κάθε πρωί στην Κάτω Γειτονιά η οποία είναι η πιο πυκνά κατοικημένη του χωριού (20 άτομα σε σύνολο μονίμων τριάντα) την πρωινή καλημέρα μας διανθίζουν και τέτοιου είδους διάλογοι.




Εγώ αναφέρομαι κάθε πρωί στη μάνα μου και την κόρη μου και λέω πάνω κάτω τι ώρα θα επιστρέψω για φαγητό το μεσημέρι και το απόγευμα ενώ όταν με πιέζει ο καιρός επιστρέφω μια και καλή το βράδυ. Στο χωράφι δεν υπάρχει περίπτωση να δω κανέναν ούτε κανένας πάλι δεν πρόκειται να με επισκεφτεί. Αν πάθω κάτι δηλαδή, δεν θα το πάρει κανένας είδηση. Κάθε ημέρα όμως χαιρετιόμαστε το πρωί και το απόγευμα με τον Γιάννη Τσιρώνη που πηγαίνει στην καλύβα που είναι στο διπλανό χωράφι στα Παυλέϊκα να φροντίσει το κοπάδι του και να το βγάλει για βοσκή. Στον ενδιάμεσο χρόνο δεν βλέπω αλλά ούτε και ακούω κανέναν άνθρωπο, μόνο κάτι κοράκια που φτιάχνουν τη φωλιά τους.

Χθες όμως δεν ήμουν μόνος. Αν και είχα το νου μου σε ένα κομμάτι του χωραφιού που είχε να καθαριστεί δέκα χρόνια και τα βάτα ήταν σαν μικρά δέντρα και το προορίζω επειδή είναι προσήλιο και στραγγερό να βάλω μια σειρά κλίματα, πήρα είδηση μια προβατίνα του Γιάννη που δεν ακολούθησε το κοπάδι, όπως αυτός με πληροφόρησε μετά, να βοσκάει και να την ακολουθούν τα δυο μικρά της αρνάκια. Πρόκειται για μια ιδιότροπη προβατίνα, ράτσα μαυροκέφαλη με μικρά αυτιά, που δεν θέλει να πάει να βοσκήσει μαζί με το άλλο κοπάδι αλλά να μείνει πίσω στο μαντρί και να προσέχει τα αρνάκια της. Δέκα μέρες αυτό κάνει και στο τέλος ο Γιάννης την παράτησε να κάνει ότι αυτή θέλει. Η προβατίνα λοιπόν παίρνει τα δίδυμα αρνάκια της, ένα ολόιδιο με αυτή και ένα μπέλλο (κατάλευκο) και τα σεργιανάει πέρα δώθε στο λιβάδι. Αυτά την ακολουθούν, όταν πεινάσουν τρέχουν να βυζάξουν, αυτή αν δεν έχει γάλα τα εμποδίζει να είναι συνέχεια κάτω από την κοιλιά της και φυσικά παίζουν, όπως όλα τα αρνάκια κουτουλιές, σπρωξίματα, τρεχαλητά κάτω από το άγρυπνο πάντα βλέμμα της.





Πήγα μια στιγμή να την πλησιάσω αλλά έδωσε ένα σήμα και η οικογένεια άρχισε να απομακρύνεται βιαστικά λες και είχα κάτι που την ενοχλεί. Δεν τα παράτησα όμως, σε ένα διάλειμμα διάλεξα  ένα σημείο που να μην με βλέπει να χαζέψω τη σκηνή και κατάφερα κι έκανα και κάποιες φωτογραφίες να θυμάμαι την ημέρα και να σκέφτομαι πόσο όμορφο και ωφέλιμο είναι να βοσκιέται τακτικά το χωράφι από πρόβατα για να μειώνεται το χόρτο, να λιπαίνεται το έδαφος και να έχουν και συντροφιά τα δέντρα. Το είπα στον Γιάννη και τώρα που είναι καθαρό απ’ άκρη σε άκρη θα το επισκέπτεται πιο συχνά…



Τώρα το πόσο φρόνιμο είναι μια προβατίνα να μην ακολουθεί το κοπάδι και να πατάει πόδι να περνάει το δικό της, να παίρνει αυτή τα αρνάκια της βόλτα ενώ τα άλλα τα κλείνουν στον τσάρκο, είναι ένα ζήτημα. Ασφάλεια πάντως έχει γιατί των ιδίων αντιλήψεων είναι και η ασπρόμαυρη σκύλα που τη λένε Μπέλλα η οποία κι αυτή βαριέται να πηγαίνει μαζί με τα άλλα σκυλιά στη βοσκή και κάθεται και τεμπελιάζει στην καλύβα ή ψάχνει για καρύδια στο χωράφι. Η περίπτωση της απείθαρχης προβατίνας δείχνει ότι μια χαρά την βολεύει γιατί μπορεί να πει στα άλλα σκυλιά πως κάθεται να την προσέχει μη πέσει κανένας λύκος!

(Ακολουθεί)  

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30032020       

Δευτέρα, 30 Μαρτίου 2020

ΤΟ ΧΙΟΝΙ ΔΕΝ ΤΡΟΜΑΞΕ ΤΙΣ ΚΟΡΟΜΗΛΙΕΣ


Το χωριό γεμάτο ανθισμένες κορομηλίες. Η φωτογραφία από το σπίτι του Σακκά!

Η ανθισμένη κορομηλιά στου Λεωνίδα Παπαγιάννη που έδωσε την αφορμή γι' αυτό το κείμενο.

Πάει καμιά εβδομάδα τώρα που στη μικρή πατρίδα (Μεγάλη Κάψη Φθιώτιδας, στις ανατολικές πλαγιές του θεϊκού Τυμφρηστού) έπεσε ένα χιονάκι, από το μισό χωριό και πάνω. Κανονικά παραμένουμε κι εμείς στο σπίτι, αλλά να τα ξαναπούμε. Σπίτι στο χωριό, όταν είσαι μόνιμος κάτοικος και δεν έρχεσαι μόνο για διακοπές ή για να γλιτώσεις από κάτι, είναι και η αυλή, ο κήπος, το χωράφι, το κοτέτσι, το μαντρί. Έχεις δηλαδή να κάνεις κάτι το οποίο μέσα στον κύκλο του χρόνου και στην κάθε μέρα που περνάει δεν το αφήνεις γιατί από τη συνέχειά του εξαρτάται η επιβίωσή σου. Βέβαια εγώ μέσα σε αυτό τον κύκλο εγώ δεν είμαι πλήρως ενταγμένος, το προσπαθώ και τα μέτρα για την υγεία με βολεύουν πολύ αλλά είναι η μάνα που παρά την ηλικία της συνεχίζει να κάνει κήπο και να φροντίζει τις λίγες κότες που έχει. Όταν δεν βρέχει, εμένα τουλάχιστον δεν μου φτάνει η ημέρα γιατί καθαρίζω και συμμαζεύω το μεγάλο χωράφι έτσι ώστε να φυτευτεί με καινούργια δέντρα.

Η μεγάλη κορομηλιά στο οικόπεδο του Δημήτρη Τσιρώνη στην Κοκαλιάρα.


Όταν χιονίζει όμως (αστείο χιόνι ήταν αλλά αυτό μας έστειλε ο ουρανός φέτος και είναι βέβαιο πως θα διψάσουν και οι άνθρωποι και ο τόπος) βρίσκω την ευκαιρία να κάνω καμιά δική μου δουλειά, να δω ειδήσεις, να παρακολουθήσω την επικαιρότητα και στο διαδίκτυο, να μιλήσω με κανέναν άνθρωπο, αλλά και να κάνω βόλτες στο χωριό. Έτσι εκείνη την ημέρα που χιόνισε περπάτησα πάνω κάτω και πέρα δώθε όλο το σιωπηλό χωριό και τις κοντινές εξοχές και όπως πάντα κάνω τράβηξα αρκετές φωτογραφίες τις οποίες θα ανεβάσω κάποια στιγμή αφού γράψω και κανένα συνοδευτικό κείμενο.

Μια κορομηλιά στο πλάι του Υφαντή κάτω από τον δρομο. 
Η κορομηλιά με τα υπέροχα κεχρμπαρί κορόμηλα στου Φώτη Παπαγιάννη στην Παναγία.


Ανθισμένες κορομηλιές στα χωράφια του Γιωργούλα Δεδούση κάτω από τον Άγιο Παντελεήμονα. 
Ανθισμένες κορομηλιές με φόντο τα χιονισμένα έλατα στον Άγιο Παντελεήμονα.

Κορομηλιά στο χωράφι του Φάνη Κολοκύθα στην Παναγία.
Από τη σοδειά φωτογραφιών εκείνης της ημέρας ξεχώρισα μια που θεωρώ ότι με αυτή η φύση και ο Τόπος μας στέλνουν ένα μεγάλο μήνυμα ελπίδας. Η φωτογραφία δείχνει την μεγάλη κορομηλιά στον κήπο του αείμνηστου Λεωνίδα Παπαγιάννη να είναι ανθισμένη ως το τελευταίο κλαράκι της ενώ στο έδαφος να είναι στρωμένο το χιόνι στο ύψος ενός δάχτυλου. Κάτω από το ανθισμένο δέντρο δεν έχει καθόλου χιόνι γιατί καθώς πέφτει πάνω στα άνθη της, από την ελάχιστη διαφορά θερμοκρασίας που έχουν αυτά λόγω της θέρμης του δέντρου να ξεκινήσει τον νέο κύκλο της καρποφορίας, λιώνει αμέσως και πέφτει σαν κρύα βροχή στη γη.  Αυτό λειτουργεί και προστατευτικά για τα άνθη καθώς στεγνώνουν πιο γρήγορα και έτσι σε περίπτωση που πέσει πολύ η θερμοκρασία να μην παγώσουν.

Ανθισμένη κορμηλιά με χιόνια στο δρόμο προς τη Δεξαμενή. 
Ανθισμένες κορομηλιές και φουντουκιές στο ρέμα πάνω από τη Σβαρνή.

Ανθισμένες κορομηλιές μπροστά από το σπίτι του Λουκά Σακκά. 
Ένα δάσος από ανθισμένες κορομηλιές στο χωράφι του Μάμαλη στην Παναγία.

Η βρύση Καμάρα ανάμεσα σε δυο ανθισμένες κορομηλιές.

Έκατσα αρκετή ώρα και έβλεπα την κορομηλιά, σαν καϊκι με άσπρα πανιά έμοιαζε μέσα στο μουντό φως του χιονιά στον σιωπηλό τόπο. Χαιρόμουν για την ομορφιά της, της ευχήθηκα καλή δύναμη και στον δικό της αγώνα για την επιβίωση και την φαντάστηκα σε λίγες ημέρες να αρχίζει να μεγαλώνει τους εκατοντάδες μικρούς καρπούς της και το καλοκαίρι να είναι γεμάτη κορόμηλα. Κάτι μικρά μωβ είναι, τα έχω δοκιμάσει και είναι πολύ νόστιμα και ελπίζω πως θα κάνουμε και εξαιρετική μαρμελάδα.  

Ανθισμένες κορομηλιές στο χερσότοπο στο νεκροταφείο. 
Ανιθσμένες κορομηλιές στα σύνορα του χωραφιού του Κατσαδιώτη με τα Γεωργουλαίικα.

Οι κορομηλιές στη Σβαρνή και στο χωράφι του Λουκογιάννη ανθισμένες.
ΥΠ. Μη με παρεξηγήσουν οι άλλες κορομηλιές του χωριού, όλες ήταν όμορφες και όλες τραβούσαν το ίδιο ζόρι με την κορομηλιά στο Παπαγιαννέϊκο αλλά αυτή σήμερα προηγείται. Στις υπόλοιπες η τιμή περιορίζεται σε κάποιες φωτογραφίες (δεν τις πρόλαβα όλες να με συγχωρούν οι υπόλοιπες) θα είναι ξεχωριστή μια άλλη στιγμή μέσα στο χρόνο, όταν θα αρχίσει η καρποφορία τους.  

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30032020.

Σάββατο, 28 Μαρτίου 2020

ΤΑ ΕΙΚΟΝΙΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΩΧΝΟΥΝ ΤΟ ΚΑΚΟ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ


Το εικόνισμα του Τζίμ στην Χώρση

Διάβασα χθες στο Facebook μια εξαιρετική ανάρτηση του καλού φίλου και δασκάλου από την Σπερχειάδα (από τη Γραμμένη Οξιά όμως καταγώμενο) Βασίλη Κανέλλο σχετικά με τις επιδημίες και πανδημίες που έπληξαν την Στερεά Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα και για τις οποίες έχουμε σχετικές γραπτές αναφορές ή κατατέθηκαν στην ιστορία από αφηγητές του παλιού καιρού. Στο ίδιο κείμενο διάβασα επίσης για το «σταύρωμα» των τεσσάρων οριζόντων κάθε χωριού για να εμποδίσουν την  είσοδο της αρρώστιας σε αυτό. Ένα χαρακτηριστικό κομμάτι από το έργο του Καρκαβίτσα για τα Κράβαρα που παραθέτει, το αποδεικνύει.

Έχω κι εγώ ακούσει για τις επιδημίες που χτύπησαν το χωριό μου παλιότερα και τις αναφορές που έκαναν για το «σταύρωμα» των τεσσάρων οριζόντων του χωριού κάποιες εποχές που κανένας πια δεν θυμάται. Μόνο για τρία θύματα της ισπανικής γρίπης το 1918 μου έχουν πει αλλά κανείς δεν θυμάται ποιοι πέθαναν. Άμα αναζητήσω το βιβλίο του Ληξιαρχείου στο Δήμο πιθανόν να βρω κάποια στοιχεία. Μου έχουν αναφέρει και για λιτανείες που έκαναν παλιότερα για διάφορα κακά, όπως οι ακρίδες που είχαν πέσει το 1946 και χάρη στην πίστη των χωριανών πήγαν σύννεφο και πνίγηκαν στον Σπερχειό.


Το εικόνισμα στο Αλώνι του Λάκκου
Εκείνα όμως τα στοιχεία που θυμίζουν αυτές τις περιπτώσεις και την επίκληση των χωριανών στο Θεό για διαρκή υποστήριξη, είναι τα εικονίσματα στους τέσσερις ορίζοντες οι οποίοι και συμπίπτουν με τις κύριες εισόδους και εξόδους του χωριού. Μοντέρνα σήμερα, αντιαισθητικά ίσως και κακόγουστα, χωρίς την επιμέλεια του μάστορα μας αφήνουν να καταλάβουμε πως για όσα χρόνια υπήρχε το χωριό, πάντα εκεί ήταν θεμελιωμένο ένα ιερό για να αποτρέπει την είσοδο του όποιου κακού στο ζωτικό χώρο της κοινότητας. Δεν έχουμε στοιχεία για την βαθιά ιστορία του τόπου και στεκόμαστε στην παρουσία αυτών ως εικονίσματα της χριστιανοσύνης.

Το εικόνισμα που έφτιαξε ο Παντελής Δεδούσης στη Μτσιάρα.

Το πιο σημαντικό είναι το εικόνισμα στη Χώρση, στο παλιό έμπα του χωριού που συναντιόνταν οι δυο μεγάλες στράτες. Αυτή που έρχονταν από τον κάμπο της Λαμίας και προχωρούσε προς την Ευρυτανία και η άλλη που έρχονταν από την Αιτωλία και προχωρούσε προς την Θεσσαλία και τα Άγραφα. Σε αυτή τη διασταύρωση όφειλε το χωριό την ακμή του κατά τους πρώτους αιώνες της οθωμανικής κατάκτησης και πιθανόν και στους βυζαντινούς χρόνους. Εκεί ήρθε και ο πρώτος δρόμος που άνοιξαν οι χωριανοί με τα σκαπανικά τους μετά τον επαναπατρισμό τους μετά τον Εμφύλιο και μάλιστα το μεροκάματο το έπαιρναν σε σιτάρι. Αυτός ο δρόμος σύντομα εγκαταλείφθηκε για να περάσει από το κέντρο του χωριού που είναι στην επάνω γειτονιά. Πάραυτα σε εκείνο το σημείο ομογενής από την Αμερική, ο λεγόμενος Τζίμης έστειλε στα μέσα της δεκαετίας του ’60 χρήματα και κατασκευάστηκε ένα εικόνισμα με πλάκες από μωσαϊκό και ευτυχώς διατηρείται ακόμη καλά και είναι το μόνο που έχει σχεδόν μόνιμα αναμμένο καντηλάκι λόγω του ότι στην Κάτω Γειτονιά του χωριού ζουν οι περισσότεροι συγχωριανοί.


Το εικόνισμα του Βαρλάμη στον Άγιο Παντελεήμονα
Στην έξοδο αυτού του δρόμου προς το βουνό που οδηγούσε κάποτε στο Καρπενήσι δεν υπάρχει κάποιο άξιο αναφοράς εικόνισμα, ούτε ίχνη από παλαιότερο υπάρχουν. Κάτι σιδερένια καινούργια είναι πολύ σύγχρονα. Στην βόρεια έξοδο τώρα του χωριού, στο μονοπάτι που οδηγεί προς τη Λελούδα και από εκεί προς την Θεσσαλία, στη θέση Αλώνι υπάρχει πέτρινο εικόνισμα ασβεστωμένο και όταν έχει κόσμο τη γειτονιά, Λάκκο τη λέμε έχει και αυτό αναμμένο το καντηλάκι του. Ένα άλλο εικόνισμα πάλι που έπαιζε τον ρόλο που προαναφέρθηκε είναι στα ριζά του λόφου του Αγίου Παντελεήμονα, στο μονοπάτι που οδηγούσε από το χωριό στον Τυμφρηστό (Πέρα Κάψη) και το οποίο επισκεύασε ένας από την οικογένεια Βαρλάμη πριν από 50 χρόνια με τσιμέντο. Στα ίδια χρόνια πάλι ο Παντελής Δεδούσης ο οποίος ήταν πολύ καλός μάστορας της πέτρας έφτιαξε ένα πολύ ωραίο εικόνισμα στη Μτσιάρα, στην άκρη του δρόμου που οδηγεί στη Μερκάδα και το άναμα του καντηλιού του ήταν η αφορμή για βόλτα των χωριανών μέχρι αυτό . Αυτό το ωραίο εικόνισμα μας που δυστυχώς στρίμωξαν με μια απαράδεκτη περίφραξη να καταλάβουμε πως τα έφτιαχναν παλιότερα με πέτρα και μπορεί όποιος θέλει να το μελετήσει.

Στην ίδια κατηγορία των εικονισμάτων που φύλαγαν το χωριό μπορούμε να κατατάξουμε κι αυτό που έγινε με προσφορά των Λουκοπουλαίων που ήταν στην Αμερική στην αρχή του δρόμου του χωριού στον Πλατανιά. Αυτό ήταν ένα σπουδαίο έργο για την εποχή του, με μάρμαρα, χρωματιστά τζάμια και περίφραξη αλλά εδώ και πολλά χρόνια κανένας δεν έχει δείξει κάποιο ενδιαφέρον για την κατάστασή του και δεν είναι μακριά η στιγμή που θα διαλυθεί και τα μπάζα του πάλι είναι σίγουρο ότι κανένας δεν θα τα απομακρύνει από εκεί.


Το εικόνισμα του Ζυγούρη στον Πλατανιά
Αυτά είναι τα εικονίσματα του χωριού που στην πίστη των συντοπιτών λειτουργούσαν ως φυλάκια άμυνας για κάθε κακό που θα έρχονταν απ’ έξω και γι’ αυτό πάλι φρόντιζαν να ανάβουν συχνά τα καντηλάκια τους.  Αυτό γίνονταν πολύ συχνά από τους περαστικούς όταν φυσικά είχε κόσμο το χωριό και όταν η κίνηση ήταν με τα πόδια ή με τα ζώα. Τώρα ούτε κόσμος κινείται από και προς το χωριό με τα πόδια, ούτε χωριανοί υπάρχουν να πηγαίνουν και να έρχονται στα χωράφια τους ενώ όσοι κινούνται με αυτοκίνητα, βαριούνται να κάνουν μια στάση να ανάψουν το καντήλι. Έτσι με αυτή την έννοια, ούτε καν σκέφτονται πως αυτά τα μικρά ιδρύματα της πίστης έπαιζαν το ρόλο της αποτροπής του κακού…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 28032020

Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2020

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΥ



Είναι μια ωραία έκπληξη, η ανάρτηση από τον Δημήτρη Σδούκο μιας φωτογραφίας από την επίσκεψή μας πριν από δεκαετία και περισσότερο στα Μαστοροχώρια. Γυρίσαμε τότε όλα τα χωριά με τους φίλους Τάκη Γεωργάκη από το Ασημοχώρι, τον Δημήτρη Φασούλη που έχει φτιάξει το εξαιρετικό μουσείο στο Κεφαλοχώρι, τον γιατρό Κώστα Νούτση και τον Χρήστο Φασούλη και προέκυψαν και πολύ ωραία κείμενα και φωτογραφίες.

Μαζί με τον Δημήτρη Σδούκο, μόνιμο και ενεργό κάτοικο της περιοχής ανεβήκαμε μια μέρα στο Γράμμο και περπατήσαμε εκεί όπου γράφτηκε μια από τις πιο ματωμένες σελίδες της ελληνικής ιστορίας στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και κατόπιν κατηφορίσαμε στο παρατημένο χωριό Λυκόραχη (Λούψικο παλιότερα) και μείναμε εκεί αρκετή ώρα περδιαβαίνοντας τον ερειπιώνα και εξερευνώντας από απόσταση όσα από τα παλιά σπίτια είχαν μείνει όρθια. Για μένα  Ο Δημήτρης ήταν πολύ συγκινημένος καθώς μου έλεγε για τα σπίτια και περισσότερο για τους ανθρώπους που τα κατοικούσαν και ακόμη για την ανάγκη να παρατήσουν το παλιό χωριό και να φτιάξουν καινούργιο κοντά στο δρόμο και στον ποταμό. Εγώ έβλεπα την ιστορία του τόπου σε στρώματα ερειπίων η φωτογράφισή τους και με προκαλούσε η ιδέα να γράψω κάτι περισσότερο. Δεν μου δόθηκε η ευκαιρία τότε αλλά η ιδέα δεν έχει ξεχαστεί και οι σημειώσεις εκείνης της εποχής πολύτιμες. Να περάσει το κακό που μας πλάκωσε και βάζουμε μπροστά...

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 27032020

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΕΚΟΥΣΙΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ (01)

Κουρτίνα τα σύννεφα στη θέα προς τον κεντρικό δρόμο και τα Διπόταμα

Το κακό με τον κορωνοϊό μας βρήκε ενώ ο Χειμώνας ετοιμάζονταν να αποχωρήσει και να δώσει τη θέση του στην Άνοιξη. Όλες τις προηγούμενες ημέρες, από τα μέσα του Φεβρουαρίου που άρχισε να μας απασχολεί έντονα η επιδημία, ο καιρός εδώ στη μικρή πατρίδα (Μεγάλη Κάψη Φθιώτιδας) ήταν καλός και κυρίως στεγνός που βοηθούσε πολύ για να κάνουμε τις απαραίτητες δουλειές καθαρισμού στα χωράφια και να ετοιμάζουμε τις καλλιέργειες της χρονιάς. Σχολιάζαμε μάλιστα πως αυτό είχε να συμβεί πολλά χρόνια και μάλλον δεν ήταν καλό γιατί ο Μάρτιος δεν είχε ακόμη τελειώσει και δεν αποκλείονταν να δείξει με μια κακοκαιρία και το άλλο πρόσωπό του…

Πρόλαβαν και οι τσαπουρνιές και άνθισαν και έδεσαν τον καρπό τους.

Έτσι και έγινε και από προχθές, άνοιξαν οι ουρανοί και δεν λένε να κλείσουν. Βρέχει συνέχεια 50 ώρες και όπως βλέπουμε στο μετεωρολογικό δελτίο θα κρατήσει άλλες τόσες. Τούτο είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για τις καλλιέργειες και τη φύση γενικότερα γιατί είχε στεγνώσει ο τόπος και το καλοκαίρι θα λέγαμε το νερό… νεράκι. Από την άλλη όμως, η βροχή αποδείχθηκε πολύ πιο ισχυρή από τον κορωνοϊό και είναι αυτή που μας έκλεισε στο σπίτι, όπως όλους τους ανθρώπους στις πόλεις. Χάρη σ’ αυτή αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε κι εμείς στα χωριά τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί σε όλη την επικράτεια. Έτσι εγώ κάνω ότι θα έκανα και στο σπίτι στην Αθήνα: λίγα διαβάσματα, τακτοποίηση αρχείου, οργάνωση έργων, δουλειές γραφείου που όλο αναβάλλονταν και ποτέ δεν τελείωναν. 

Πιό τολμηρές απ' όλα τα δέντρα οι κρανιές άνθισαν και έδεσαν καρπό κιόλας.
Παρά τη βροχή και χωρίς να φτιάξω «άδεια εξόδου» πήρα σήμερα το πρωί μια ομπρέλα και τη μηχανή μου και έκανα μια βόλτα στα χωράφια και από εκεί πήγα ως το νεκροταφείο του χωριού να δω τι κάνουν και οι πεθαμένοι μας. Φυσικά δεν συνάντησα κανέναν ζωντανό στο δρόμο μου αλλά διαπίστωσα ότι παρ΄όλη τη βροχή που πέφτει η γη μας δεν έχει χορτάσει νερό. Η ίδια επίμονη βροχή ταλαιπώρησε κάπως τις αγριοκορομηλιές που τόλμησαν να ανθίσουν τις προηγούμενες ημέρες ρίχνοντας όλα τα λουλούδια τους αλλά ευτυχώς είχαν προλάβει να δέσουν καρπό κι έτσι θα έχουμε πολύ δουλειά μπροστά μας για ωραίες μαρμελάδες το καλοκαίρι. Πρόλαβαν επίσης να δέσουν και οι κρανιές κι έτσι θα φτιάξουμε και τα λικεράκια μας. 

Το χωράφι που θα φυτευτεί μετά από 40 χρόνια πατάτες περιμένει να σταματήσουν οι βροχές.
Το στενάχωρο με τη βροχή πάλι είναι ότι μας έκοψε στη μέση το φύτεμα της πατάτας αλλά δεν πειράζει, θα έχουμε και όψιμη παραγωγή αν τις βάλουμε στη γη την επόμενη εβδομάδα μαζί με τα φασόλια, τα κολοκύθια και τα καλαμπόκια.

(Ακολουθεί).

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 27032020