ΟΤΑΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΘΕΙΟ

 

Τοιχογραφία της Άνοιξης, Ακρωτήρι Θήρας — χελιδόνια και κρίνα
σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι ασήμαντο.

Ο Θορώ μιλά για τους αρχαίους Έλληνες και για τη σχέση τους με τη φύση

Ακόμη και τα έθνη ανυψώνονται όταν προστατεύουν τα πιο αδύναμα πλάσματα. Κάθε φορά που συναντώ την περιγραφή ενός αρχαίου εθίμου —όπου ένας λαός αναγνώριζε τις μετακινήσεις των πουλιών και των ζώων ή ανταποκρινόταν σε κάποια ανάγκη τους— δεν τον θεωρώ πιο άγριο· αντίθετα, μου φαίνεται πιο κοντά στο θείο.

Οι Έλληνες δεν στάθηκαν έξω από αυτή τη βαθιά, ανθρώπινη συνάφεια με τη φύση. Χαίρονταν σαν παιδιά με τον ερχομό του χελιδονιού την άνοιξη. Παρατηρούσαν το πέρασμα των γερανών από τις πηγές του Νείλου και έβρισκαν χαρά σε τέτοια, φαινομενικά ασήμαντα, γεγονότα — όπως και οι Ινδιάνοι.

Walden, 17 Απριλίου 1846

Υπάρχει μια σιωπηλή κλίμακα αξιών που δεν μετριέται με νόμους ούτε με κατακτήσεις. Ο Θορώ τη συλλαμβάνει σε μια φαινομενικά απλή παρατήρηση: τα έθνη εξευγενίζονται όταν προστατεύουν τα πιο αδύναμα ζώα. Όχι όταν κυριαρχούν πάνω τους, αλλά όταν τα αναγνωρίζουν.

Είναι μια σκέψη που ανατρέπει την ίδια την ιδέα της προόδου. Γιατί εδώ ο «πολιτισμός» δεν ορίζεται από το πόσο μακριά έχει απομακρυνθεί ο άνθρωπος από τη φύση, αλλά από το πόσο βαθιά παραμένει δεμένος μαζί της.

Όταν ο Θορώ διαβάζει για αρχαίους λαούς που παρατηρούσαν τις μετακινήσεις των πουλιών ή αφουγκράζονταν τις ανάγκες των ζώων, δεν βλέπει σε αυτούς κάτι το πρωτόγονο. Βλέπει μια μορφή γνώσης που δεν έχει διαρραγεί ακόμη — μια εγγύτητα που μοιάζει σχεδόν ιερή. «Όχι πιο άγριοι», γράφει, «αλλά πιο θεϊκοί».

Και τότε, πολύ πριν από τον Θορώ, σε ένα δωμάτιο στο Ακρωτήρι της Θήρας, κάποιος ζωγράφος έκανε ακριβώς το ίδιο. Δεν ζωγράφισε θεούς. Ζωγράφισε χελιδόνια. Ζωγράφισε κρίνα που ανθίζουν. Ζωγράφισε την άνοιξη όπως την βλέπει ένα βλέμμα που δεν ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τον κόσμο.

Χελιδόνια στην άκρη της άνοιξης — εκεί όπου η φροντίδα
 γίνεται το πρώτο μάθημα του κόσμου.

Τα πουλιά πετούν ελεύθερα στους τοίχους, όχι ως σύμβολα αλλά ως παρουσία. Δεν «διακοσμούν» τον χώρο — τον κατοικούν. Και μέσα σε αυτή τη ζωγραφική δεν υπάρχει τίποτε ασήμαντο. Το πέταγμα, το άνθος, η εποχή: όλα αξίζουν να μείνουν.

Ίσως εκεί βρίσκεται και το νόημα της παρατήρησης του Θορώ. Το θείο δεν αποκαλύπτεται όταν ο άνθρωπος υψώνεται πάνω από τη φύση, αλλά όταν στέκεται μέσα της με προσοχή. Όταν χαίρεται για την επιστροφή ενός πουλιού όπως ένα παιδί.

Και τότε, αιώνες πριν από εμάς, κάποιοι άνθρωποι στάθηκαν μπροστά σε αυτά τα ίδια χελιδόνια — και τα έκαναν τοίχο, μνήμη και κόσμο μαζί.

Σελίδα από το ημερολόγιο του Χένρι Ντέιβιντ Θορώ
(17 Απριλίου 1846) — μια γραφή που προσπαθεί να κρατήσει
τη στιγμή όπου ο άνθρωπος θυμάται
ξανά τη συγγένειά του με τον κόσμο των ζώων.

Πηγή: The Thoreau Society

ΑΘΗΝΑ, 21042026