ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΩΝ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ

Σήμερα εορτάζεται η παγκόσμια ημέρα των ζώων. Δεν θα σχολιάσω τι είναι αυτή η γιορτή και τι στοχεύει γιατί όλοι λίγο πολύ καταλαβαίνουμε τι είναι αυτές οι «ημέρες», αλλά το αφήνουμε να περάσουν για να μη χαλάμε τη διάθεσή μας. Εγώ πάντως, βρήκα την ευκαιρία να σας μοιράσω πάλι, μια ωραία φωτογραφία από το μακρινό 2012, μιας οικογένειας (χωρίς όμως τα ενήλικα αρσενικά) γουρουνιών που είδα στον Μπελοκομύτη, στον περιφερειακό δρόμο της λίμνης Πλαστήρα και τα χάρηκα πολύ για τον τρόπο που περπατούσαν χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανένα που πάνε και τι κάνουν και φυσικά χωρίς καθόλου να τα νοιάζει γιατί αυτά γιορτάζουν κάθε μέρα την ελευθερία τους. 

ΑΘΗΝΑ, 04102018

ΕΝΑ ΚΟΠΑΔΑΚΙ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΣΤΟ ΠΑΛΙΟΚΑΤΟΥΝΟ

Ο Πάνος Δ. Μάνταλος στο Παλιοκάτουνο με το κοπάδι των γουρουνιών

Εκεί που στάνευαν κάποτε οι μεγάλοι τσελιγκάδες, στο μοναδικό Παλιοκάτουνο της Πρασιάς, τώρα ο Πάνος Δ. Μάνταλος έχει εγκαταστήσει κοπαδάκι από γουρούνια παλιάς ράτσας (τα μαύρα μαζί με λίγα παρδαλά) ενώ παραδίπλα βόσκουν τα μοσχάρια του Φώτη Ηλ. Πέτσα και του Δημήτρη Απ. Παπατζήμα. Εκείνο που θυμίζει κάπως την παλιά εποχή της κτηνοτροφίας στα βουνά της Πρασιάς, είναι τα ημιάγρια αλογομούλαρα που νέμονταν την περιοχή αλλά μη μπορώντας να κάνουν αλλιώς βρήκαν καθαρό τόπο και χορτάρι στη Μεράντζα, στα παρατημένα χωράφια των Φλοτσαίων πάνω από τον Πλατανιά.   

Κάτι τέτοιο πριν από κάνα δυο δεκαετίες θα ήταν αδιανόητο και θα ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων και μάχες με γκλίτσες και ενδεχομένως και πολλά σπασμένα κεφάλια και σειρά από δικαστήρια γιατί οι παλιοί τσελιγκάδες στην κορυφή της πυραμίδας των ζώων είχαν το πρόβατο και μόνο το πρόβατο και ελάχιστες ήταν οι φορές που θεωρούσαν τα γίδια ισότιμη. Ούτε τα άλογα για πολλά από τα οποία καμάρωναν δεν άφηναν ποτέ να βοσκήσουν μέσα στα λιβάδια και τους είχαν ξεχωριστά σημεία βοσκής μαζί με τα γελάδια.

Η γενιά όμως των παλιών τσελιγκάδων που βοσκούσε στο Παλιοκάτουνο και σε όλα τα βουνά γύρω έσβησε. Οι περισσότεροι απ’ όσους έχουν απομείνει σταμάτησαν εδώ και χρόνια να ανεβάζουν τα κοπάδια στα βουνά, τα κρατούν στον κάμπο για ευκολία και καλύτερη διάθεση των προϊόντων κι έτσι ο τόπος μένει αβόσκητος. Κάτι λίγοι μόνο τα ανεβάζουν στις κορυφές για δυο – τρεις μήνες και φεύγουν πάλι για τον κάμπο.

Έτσι ο χώρος έμεινε ελεύθερος και αναπτύχθηκαν οι αγελάδες, μια καινούργια μορφή κτηνοτροφίας που έχει επικρατήσει σε πολλά μέρη της Ελλάδας και έτσι κάπως ζωντανεύουν τα βουνά τους περισσότερους μήνες. Τα γουρούνια δεν είναι συνηθισμένο φαινόμενο αλλά ο Πάνος Δ. Μάνταλος με τον Θωμά Νεστ. Κακό ήθελαν να δοκιμάσουν την ελεύθερη εκτροφή τους πήραν καμιά 20αριά γουρουνόπουλα μαύρα, απ’ αυτά που έτρεφαν παλιά σε κάθε σπίτι σε όλη την Ελλάδα και τέσσερις – πέντε χοιρομητέρες και τα εγκατέστησαν στο καλύβι που είχαν κάποτε για τα πρόβατα ο Μήτσος Θ. Μάνταλος μαζί τον κουνιάδο του Βασίλη Χουσιάδα. Δίπλα τους ήταν ο Κώστας Παπαδιάς στο Τσιουγκάρι, ο Μήτσος Κακός στο Κουλόσι και ο Βασίλης Ζιώγος εκεί που είναι σήμερα ένας καμένος έλατος πάνω από τα ερείπια της στρούγκας.  

Ο Πάνος Δ. Μάνταλος στο καλύβι με τα γουρούνια στο Παλιοκάτουνο πριν από λίγες ημέρες. Το μεγάλο αριστερά με την αλυσίδα θεωρήθηκε από έναν ντόπιο άγριο και δεν θα προλάβει τα Χριστούγεννα.

Το κοπάδι με τα γουρούνια αυξήθηκε ιλιγγιωδώς καθώς αυτά γεννοβολούν κάθε τέσσερις μήνες και μεγαλώνουν πολύ σύντομα ενώ εχθρό έχουν μόνο τον άνθρωπο και κυρίως κάτι ατζαμήδες κυνηγούς που δεν ξέρουν (ή δεν θέλουν) να ξεχωρίσουν τα άγρια από τα ήμερα. Οι λύκοι δε που αφθονούν στην περιοχή τα αποφεύγουν γιατί ένα μπλέξιμό τους με τις χοιρομητέρες μπορεί να τους αποβεί μοιραίο. Έτσι κινούνται ανεπηρέαστα σε όλη την περιοχή σκάβοντας παντού να βγάλουν ρίζες και ότι άλλο έχει μέσα το χώμα ενώ κάθε μέρα ξέρουν πως έχουν και από μια χούφτα καλαμπόκι κι τρέχουν μόλις ακούσουν το θόρυβο του αυτοκινήτου στο καλύβι να υποδεχτούν τον Πάνο με ανοιχτά στόματα.

Έτσι έγινε και προχθές αλλά μετά τη διανομή του καλαμποκιού τα περίμενε μια έκπληξη: χωρίς να καταλάβουν με τη λαιμαργία που τα χαρακτηρίζει βρέθηκαν στην καρότσα του αυτοκινήτου και με δυο δρομολόγια μεταφέρθηκαν σε καινούργια κουμάσια στη Στάνω, κάτω από του Παπα του Πήδημα, στο χωράφι του Κώστα Τσιάρα. Ο λόγος που μεταφέρθηκαν είναι ότι κανείς δεν ξέρει πότε θα πέσει χιόνι στο Παλαιοκάτουνο και μπορεί να κόψει τους δρόμους αλλά και να αρχίσουν να συνηθίζουν πιο κοντά στους ανθρώπους ενόψει των Χριστουγέννων κατά τα οποία τα περισσότερα από τα αρσενικά μέλει να γίνουν υπέροχοι μεζέδες.

ΚΕΔΡΑ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ, 30112017

Η ΓΟΥΡΝΟΧΑΡΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ*

Ο κυρ Κωνσταντής Τσατσιάνης και το γουρούνι της χρονιάς, το 2009, στον συνοικισμό 

Λαγκαδάκια των Βραγκιανών Αργιθέας. Αυτό ήταν και το τελευταίο γιατί τον εγκατέλειψαν 

οι δυνάμεις και δεν μπορούσε πια να θρέψει άλλο την επόμενη χρονιά

Για μας, τους χωριάτες από την ορεινή Ελλάδα, που αποικήσαμε την Αθήνα κατά κύματα τις μεταπολεμικές δεκαετίες και μας κατάπιε όπως – όπως η πόλη, τα Χριστούγεννα στα χωριά μας απόλυτα συνδεδεμένα με τα γουρούνια (γρούνια) και η ζωή κάθε νοικοκυριού όλο το Δωδεκαήμερο ήταν μέσα στη γουρνοχαρά, ήτοι με το σφάξιμο του γουρουνιού και την παρασκευή διαφόρων εδεσμάτων από το κρέας του αλλά και κάθε άλλο σημείο του σώματός του. Τίποτε δεν πήγαινε χαμένο εκείνα τα χρόνια από ένα γουρούνι, ακόμα και το δέρμα του γίνονταν γουρνοτσάρουχα και η φούσκα του μπαλόνι να παίζουν τα παιδιά.

Στα χρόνια που ακολούθησαν την εγκατάστασή μας στην πόλη, το γουρούνι άρχισε σιγά – σιγά να ξεχνιέται και η διαβόητη γουρνοχαρά αντικαταστάθηκε στο λεξιλόγιο μας με την επικοινωνιακά ορθότερη, χοιροσφάγια, τα οποία μάλιστα έγιναν και της μόδας καθώς προβλήθηκαν ιδιαίτερα από εμβληματικά νησιά του τουρισμού και της ευζωίας. Σε σημείο μάλιστα που πολύς κόσμος ταξίδευε ως εκεί μέσα στον Δεκέμβρη να συμμετάσχει και να διασκεδάσει με την κατάσταση και το γεγονός απέκτησε ιδιαίτερη σημασία γι’ αυτά τα νησιά ενώ αρκετά βιβλία και συγγράμματα δημιουργήθηκαν αναφορικά με τα χοιροσφάγια.

Έτσι, λοιπόν, πού να μιλήσουμε εμείς από τη Φθιώτιδα, την Ευρυτανία και την Καρδίτσα για την ταπεινή γουρνοχαρά μας απέναντι στο δέος που λέγεται χοιροσφάγια, που είναι το ίδιο ακριβώς πράγμα. Η μόνη διαφορά στην περίπτωση μπορεί να ήταν στη διατροφή του χοίρου καθότι σε εμάς εμπλουτίζονταν με κάστανα καθώς και άλλα φρούτα και λαχανικά καθώς και σε λίγο καλαμπόκι αν αυτό δεν ήταν αναγκαίο στη διατροφή των ανθρώπων στην μετά την περίφημη μπομπότα εποχή, του λεγόμενου καθάριου ή λευκού ψωμιού.

Κατά τ’ άλλα όλα όσα αφορούσαν το σφάξιμο, τον τεμαχισμό και την επεξεργασία των κομματιών του γουρουνιού ήταν ίδια. Φτιάχναμε λουκάνικα, μπουμπάρια, πηχτή, λίπος, πατσάδες, έναν σωρό πράγματα για να μπορέσει να γιορτάσει το σπίτι το Δωδεκαήμερο αλλά και να περισσέψουν να νοστιμεύει το στόμα των ανθρώπων τον υπόλοιπο χειμώνα. Μια διαφορά που μπορούμε να σημειώσουμε ότι στα ορεινά, τότε που έκανε και περισσότερο κρύο, κάποια κομμάτια κρέατος τα κρεμούσαν στο μπαλκόνι κι έτσι διατηρούνταν αρκετές ημέρες νωπά καθώς το ψυγείο ήταν άγνωστο σε εκείνα τα μέρη.

Δεν βρέθηκε κανένας μέχρι σήμερα να καταγράψει και να κάνει μια έκδοση με στοιχεία από την γουρνοχαρά γιατί έτρεξαν πολύ τα πράγματα και σήμερα, όποιος το τολμήσει, μάλλον θα απογοητευθεί γιατί εκτός από το ότι ελάχιστα πράγματα έχουν διασωθεί από εκείνη την εποχή, δεν θα βρει και κανένα γουρούνι θρεφτάρι στα χωριά. Άλλαξαν κατά πολύ οι άνθρωποι και στα καινούργια σπίτια δεν έχουν χώρο για τους χοίρους αλλά και κανένας δεν αναλαμβάνει να θρέψει ένα γουρούνι πλέον γιατί η διατροφή του θα του στοιχήσει πολύ περισσότερα από την αξία του κρέατος όταν δεν διαθέτει δικά του προϊόντα από τον κήπο ή το χωράφι. Και φυσικά η γουρνοχαρά δεν θα έχει καμιά συγκίνηση όταν δεν συμμετέχει όλη η οικογένεια να τραβήξει τις δύσκολες δουλειές και η γειτονιά να ευχηθεί στον νοικοκύρη «καλοφάγωτο», «και του χρόνου τρανύτερο».

Γουρνοχαρά λέγονταν όλη η περίοδος των εορτών στα ορεινά χωριά που, όσο και να είχε, ήταν ένα διάλειμμα στη σκληρή ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου και μάλιστα τον χειμώνα. Κάτω όμως από την επιφάνεια της λέξης στην ουσία ήταν γουρνοχλίψη (γουρνοθλίψη), γιατί το γουρούνι ήταν το καταστάλαγμα της προσπάθειας ενός σπιτιού ολόκληρη χρονιά και απ’ αυτό εξαρτιόνταν η διατροφή της οικογένειας για κάνα δυο μήνες. Αναλόγως, λοιπόν , ε την προκοπή του γουρουνιού σε βάρος, ήταν η χαρά ή η θλίψη των νοικοκυραίων.

ΥΓ. Το κείμενο δημοσιεύτηκε πέρσι τέτοιες ημέρες στην ιστοσελίδα «bostanistas».

ΜΙΑ ΑΝΕΜΕΛΗ ΠΑΡΕΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΩΝ ΣΤΗ ΒΟΛΤΑ…

Αν κατάλαβα, από εδώ ψηλά στον Τυμφρηστό και στη μικρή πατρίδα,σήμερα εορτάζεται η παγκόσμια ημέρα των ζώων. Δεν θα σχολιάσω τι είναι αυτή η γιορτή και τι στοχεύει γιατί όλοι λίγο πολύ καταλαβαίνουμε τι είναι αυτές οι «ημέρες», αλλά το αφήνουμε να περάσουν για να μη χαλάμε τη διάθεσή μας. Εγώ πάντως, βρήκα την ευκαιρία να σας συστήσω μέσω μιας ωραίας φωτογραφίας μια οικογένεια (χωρίς όμως τα ενήλικα αρσενικά) γουρουνιών που είδα πρόπερσι στον Μπελοκομύτη, στον περιφερειακό δρόμο της λίμνης Πλαστήρα και τα χάρηκα πολύ για τον τρόπο που περπατούσαν χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανένα που πάνε και τι κάνουν και χωρίς βέβαια να υποψιάζονται πως για τα Χριστούγεννα μετράμε μόλις λίγες εβδομάδες…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04102016