ΜΙΑ ΓΕΥΣΗ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ…

Η κυρά Κούλα είναι από τις λίγες ακόμη γυναίκες που η ζωή τους κυλάει ακόμη στον τόπο που γεννήθηκαν και οπωσδήποτε από τις τελευταίες που θα μπορούσαν να εορτάσουν την ημέρα των Χριστουγέννων όπως παλιά και όχι ως εικονική πραγματικότητα, όπως έχει επικρατήσει ακόμα και στο μικρότερο χωριό της ελληνικής ενδοχώρας. Λέμε αν μπορούσαν, και πρέπει να διευκρινίσουμε πως αυτή η δυνατότητα δεν σχετίζεται με την υγεία ή το βάρος που αθροίζουν τα χρόνια στην πλάτη τους αλλά με το περιβάλλον που ζουν ως εξόριστες ενός όχι και τόσου μακρινού παρελθόντος.

Το κυριότερο στην περίπτωση είναι ότι η εποχή της νεότητας και της ακμής για την κυρά Κούλα και τις ομήλικές της έχει παρέλθει προ πολλού ενώ η πορεία τους έγινε μέσα σε τοπία διαδοχικών αλλαγών που σημάδεψαν την κοινωνία στο σύνολό της και βεβαίως επηρέασαν αρκετά και τον βιότοπο της ιθαγένειάς τους. Βεβαίως και υπήρχε στο μυαλό τους η εντύπωση πως στον κόσμο τους τίποτα δεν θα άλλαζε, αλλά η κλασική αυστηρότητα εκείνων των κοινωνιών υποχώρησε πολύ εύκολα μπροστά στους νεωτερισμούς και η παραδοσιακή λιτότητα δεν μπόρεσε να επιβιώσει στη ραγδαία ανάπτυξη της αγοράς.

Δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά κανένας μπροστά στην επερχόμενη «ανάπτυξη» κι όσοι επιχείρησαν να αντισταθούν περιθωριοποιήθηκαν και εν τέλει παραμερίστηκαν. Ελάχιστοι κατόρθωσαν να διατηρήσουν κάποια σοβαρά στοιχεία της έκφρασης του παλαιού κόσμου χωρίς να τα νοθεύσουν και να τα φέρνουν με την πρώτη ευκαιρία αβίαστα στην επιφάνεια. Όχι βέβαια για να προκαλέσουν το δημόσιο ενδιαφέρον, όπως από πολλούς εκλαμβάνεται και προβάλλεται επιδερμικά από το σύνολο σχεδόν των ΜΜΕ, αλλά για να διδάξουν τον ξεχασμένο λόγο της μέσα πατρίδας και να μεταφέρουν, άδηλα μεν αλλά με το ήθος του σπορέως, τη γνώση μιας άλλης εποχής σε όσους πραγματικά ενδιαφέρονται.

Επί του προκειμένου, η κυρά Κούλα ασφαλώς και διαθέτει στην κουζίνα της ηλεκτρικές συσκευές, αλλά για να ξεχωρίσει τις ημέρες — έτσι είχε μάθει κι έτσι έκανε πάντα — ψήνει την πίττα των Χριστουγέννων στο φούρνο της αυλής που τον καίει με ξερά κλαδιά. Όχι επειδή έχει ακούσει ή διαβάσει πως έτσι γίνεται νοστιμότερη, αλλά για να μην αφήσει, όσο περνάει από τα χέρια της, ένα κενό ακόμη στο παραδοσιακό τυπικό της εορταστικής ημέρας, το οποίο έχει διαβρωθεί από ένα σωρό ετερόκλητα καταναλωτικά στοιχεία που δεν συνάδουν με τη διαχρονική στάση της ως προς τη ζωή και τις χαρές της.

Έτσι η πίτα με πράσα από τον κήπο της, τυρί και βούτυρο από τις κατσίκες της και φύλλα ανοιγμένα ακόμη από τα χέρια της είναι το τελευταίο στοιχείο άμυνάς της σε έναν κόσμο που η νοστιμιά του έχει πάρει άλλους δρόμους, και γι’ αυτό το πιάτο με την πρασόπιττα ξεχωρίζει κάθε φορά στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι της οικογένειας.

Επιπλέον, ένα άλλο στοιχείο που ευχαριστεί τη μάνα μου αλλά και άλλες γυναίκες που έχω γνωρίσει στην επαρχία είναι ότι, σαν ψήνει οτιδήποτε στο φούρνο της, το μαθαίνει από τη μυρωδιά όλη η γειτονιά και αναπτύσσεται διάλογος σχετικά με την πορεία του ψησίματος. Διάλογος που πάντα έχει ως αποτέλεσμα το μισό από το περιεχόμενο του ταψιού να πάει ως φίλεμα στις γειτόνισσες να δοκιμάσουν κι αυτές από την πίτα της. Η απάντησή τους σε αυτή την προσφορά είναι πάντα ένα άλλο πιάτο, κι έτσι πάει λέγοντας μέχρι που να καπνίσει πάλι ο επόμενος φούρνος και ένα πιάτο με πίτα να κάνει ξανά τον γύρο της γειτονιάς…

Μεγάλη Κάψη - Κάποια Χριστούγεννα του περασμένου αιώνα

---

Υστερόγραφο

Το κείμενο αυτό γράφτηκε όταν η μάνα μου ήταν ακόμη ακμαία, είχε τον κήπο της, το μικρό κοπάδι της, τις κότες της και τον φούρνο της αυλής να καίει κάθε για το ψωμί του σπιτιού και τα φαγητά της. Όλα τα υλικά της πίτας ήταν δικά της, από τη γη και τα ζώα της, και ο φούρνος δοκιμασμένος από χρόνια χρήσης.

Τα χρόνια που ακολούθησαν, ο φούρνος έσβησε σιγά-σιγά και παροπλίστηκε. Σήμερα δεν υπάρχει πια. Η μάνα μου πέθανε πέρσι και μαζί της έπαψε οριστικά εκείνη η πράξη που τότε μου φαινόταν απλή και αυτονόητη και που σήμερα ξέρω πως ήταν μια ιερουργία για την κάθε μέρα, είτε αυτή ήταν μικρή ή μεγάλη.

Μάνα, τότε δεν ήξερα τι ακριβώς έβλεπα. Σήμερα καταλαβαίνω πως εκείνη η πίτα, ο φούρνος και το μοίρασμα δεν ήταν μόνο γεύση και συνήθεια, αλλά ένας τρόπος να μένει ο κόσμος στη θέση του. Ό,τι απέμεινε από τον κόσμο σου υπάρχει πια μόνο στη μνήμη και σε αυτές τις γραμμές.

ΑΘΗΝΑ 25122025

ΜΟΝΟ Η ΒΡΟΧΗ ΔΕΝ ΦΤΑΙΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

Ανέκαθεν, από την στιγμή που ως σύνθεση ποικίλων και διαφόρων συμφερόντων ή αδυναμιών των ανθρώπων συγκροτήθηκε η πρώτη πόλη στην ιστορία του κόσμου, αυτή υπήρξε κι ένας χώρος διαρκών αντιπαραθέσεων. Ισχυροί - ταπεινοί, πλούσιοι -φτωχοί, νέοι – ώριμοι αμφοτέρων φυσικά των φύλων· πλήθος αντιθέσεων που εκφράζονται καθημερινά μέσα στα σπίτια αλλά κυρίως στο δημόσιο χώρο όπου όλοι έχουμε και το δικαίωμα της κριτικής, διαμορφώνουν το πρόσωπο της πόλης και επηρεάζουν τη λειτουργία της.

Οι αντιθέσεις  αρδεύουν και την ζωή της πόλης, ακόμη και αν αυτές ξεπερνούν καμιά φορά την ανοχή μιας μερίδας πολιτών, βοηθάνε όμως να αναπτύσσεται ένας διάλογος, στόχος του οποίου υποτίθεται πως είναι το γενικό καλό, η ευημερία, η ευταξία, η δημοκρατία. Πράγματα αυτονόητα αλλά και συχνά παρεξηγημένα από μερίδες πολιτών που είτε λόγω συμφερόντων ή ιδεολογίας αρκετά συχνά, τα αμφισβητούν θεωρητικώς ή και εμπράκτως. Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι εμφανές, το ζούμε εδώ και χρόνια και έχει σημαδέψει όχι μόνο όλους τους τοίχους της πόλης αλλά και τις ψυχές των ανθρώπων της. 

Μια περίοδος που ανθούν ιδιαίτερα οι αντιθέσεις, είναι αυτή που προηγείται των εορτών και έχει να κάνει με παγιωμένες καταστάσεις οι οποίες παρά και την εθιμική υπόστασή τους, αποτελούν πάντα ευκαιρία για ανεξάντλητες συζητήσεις ειδικά στα κοινωνικά δίκτυα. Όπως για παράδειγμα η λειτουργία της αγοράς που αυτές τις ημέρες περιμένει να κινηθεί κάπως και ρεφάρει τις ζημιές της, ο εορταστικός διάκοσμος των δρόμων για τον οποίο φέτος μάλιστα έχουν γραφεί και ειπωθεί τόσα που αρκούν και για τα επόμενα χρόνια.

Όπως και να’ χει, αυτές τις ημέρες κατά παράδοση ζωντανεύει το λεγόμενο εμπορικό κέντρο της πόλης καθώς ένα έθιμο που καλλιεργήθηκε συστηματικά τις τελευταίες δεκαετίες θέλει τους Αθηναίους που ζουν σε μακρινά προάστια, τα βόρεια κυρίως και λίγο τα νότια να κάνουν οικογενειακή εκδρομή στο κέντρο της Αθήνας για περιήγηση κυρίως και συναντήσεις με φίλους. Για ψώνια, δεν συζητιέται καθώς ελάχιστα είναι πια τα  καταστήματα που θυμίζουν άλλες ακμαίες εποχές. Τα περισσότερα απ’ αυτά έχουν μετακομίσει στα βόρεια και να νότια προάστια και ότι άφησαν πίσω τους, είναι σκοτεινές βιτρίνες και κτίρια που ρημάζουν και χαρακτηριστική είναι η εικόνα της οδού Σταδίου όπου στο περισσότερο μήκος της λειτουργούν μόνο τράπεζες, ενώ το ίδιο περίπου συμβαίνει και στην Πανεπιστημίου και την Ακαδημίας. Έτσι, τα μόνα καταστήματα που έχουν κάποια κίνηση αυτές τις ημέρες είναι τα καφενεία, τα σουβλατζίδικα και λίγο τα βιβλιοπωλεία – όσα απ’ αυτά απόμειναν ανοιχτά κι αυτό επειδή έχουν φανατικούς πελάτες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα παλεύουν να επιβιώσουν τα περισσότερα καταστήματα του κέντρου και ορισμένα φαίνεται δεν μπορούν να πάρουν άλλη παράταση ζωής, καθώς έστω και ένας πελάτης να μην μπορέσει να φτάσει σε αυτά, είναι ζημιά. Ο Δήμος όντως κάνει διάφορα πράγματα για να προσελκύσει κόσμο στο κέντρο αλλά μάλλον αυτοί που οι ιδέες εγκρίνονται, χρειάζονται πρώτα ειδικά σεμινάρια για την ζωή της πόλης, την ιστορία της, τον πολιτισμό της, τους ανθρώπους τους. Ωραία, λαμπερά, φωτεινά όλα αυτά που κάνουν, ενίοτε μάλιστα και προκλητικά για προκαλείται διάλογος αλλιώς μπορεί να περνούσαν απαρατήρητα, αλλά ξεκινώντας απ’ αυτά, στο τέλος καταλήγουμε να μιλάμε μόνο για την εορταστική ψυχαγωγία, λες και μόνο αυτή είναι που μπορεί να ζωντανέψει το κέντρο. 

Έτσι, το Σάββατο που όλοι περίμεναν να απλωθεί στο εμπορικό κέντρο η αίσθηση ότι σε δέκα ημέρες έρχονται τα Χριστούγεννα, ό Ετεοκλής (το χαϊδευτικό της προχθεσινής κακοκαιρίας) έριξε βροχή με το τουλούμι που λένε και τα έκανε όλα μούσκεμα και δυσκόλεψε πάρα πολύ όσους ήθελαν να περπατήσουν στο κέντρο ή να βγουν για ψώνια αλλά δεν μπορεί να του αποδοθεί καμιά ευθύνη για τα άδεια ταμεία. Αυτόν τον έστειλε ο χειμώνας να μας υπενθυμίσει τι εποχή περνάμε και μόλις τέλειωσε το έργο του έφυγε αφήνοντας άλλους να σκεφτούν πως και με ποιο τρόπο θα ζωντανέψει πάλι η Αθήνα…    

ΑΘΗΝΑ, 17122019. Εφημερίδα "Φιλελεύθερος", σελ. 35.    

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ

Έχει γίνει έθιμο κάθε Χριστούγεννα, όλοι οι χωριανοί μετά τη λειτουργία της Γέννησης του Χριστού να στεκόμαστε μπροστά στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας να βγαίνουμε μια φωτογραφία για να θυμόμαστε τη μέρα αλλά και κατά κάποιο τρόπο τούτο το άτυπο προσκλητήριο να αποτελεί μια σελίδα στην ιστορία του χωριού. Διαλέγουμε αυτή την ημέρα για να τιμήσουμε και τη μνήμη των προγόνων που σε παλιότερα χρόνια έζησαν γιορτές που η εκκλησία δεν χωρούσε τον κόσμο και μας κοιτάνε σήμερα από ψηλά και αφετέρου προκαλούμε κατά κάποιο τρόπο την επόμενη χρονιά να είμαστε περισσότεροι στο κάδρο. Ήδη φέτος οι παρόντες στον εκκλησιασμό των Χριστουγέννων ήμασταν περισσότεροι από πέρσι ενώ αν δεν ήταν παγωνιά και κάποιοι κωλυόμενοι θα ήταν μαζί μας. Δεν πειράζει, έχουμε κι άλλες μέρες γιορτινές μπροστά μας να δείξουμε πως είναι ζωντανό το χωριό και ο χειμώνας δεν μας πτοεί όπως και αυτός αν εκφράζεται.

ΥΓ. Φέτος το ξημέρωμα στο χωριό ήταν παγωμένο αλλά ακολούθησε μια ιδιαίτερα ζεστή ημέρα και ο ήλιος γονάτισε το χιόνι που σε πολλά σημεία και στην πάνω γειτονιά ξεπερνούσε τους σαράντα με πενήντα πόντους. Οι δρόμοι ήταν καθαροί από χιόνι αλλά στα σημεία που δεν τα βλέπει ο ήλιος ο πάγος ήταν παγίδα για πεζούς και οχήματα. 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 25122017

ΟΙ ΑΔΕΙΕΣ ΦΑΤΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΑΧΥΡΩΝΕΣ

Στις πρώτες εντυπώσεις που απέκτησα ως παιδί για τα Χριστούγεννα, κυρίαρχη ήταν εκείνη που ήθελε τον Χριστό να γεννιέται σε μια φάτνη –παχνί το έλεγαν οι χωριανοί και ήταν πάντα ξύλινο–  και ήταν γεμάτες οι αχυρώνες από τέτοια, στα οποία τάιζαν τα ζώα με ξερό χόρτο και άχυρα τούτες τις ημέρες που το κοπάδι δεν μπορούσε να βοσκήσει στο ύπαιθρο λόγω του χιονιού ή άλλων δυσμενών καιρικών συνθηκών και ήταν το μόνο καθαρό σημείο σε ολόκληρο τον στάβλο. Δεν ήταν δε και λίγες οι στιγμές που ξάπλωσα μέσα σε ένα τέτοιο ανάμεσα στα άχυρα προσποιούμενος κατά κάποιο τρόπο το θείο βρέφος και την σκηνή της γέννησης, περιμένοντας μάλιστα και την έλευση των μάγων με τα άγια δώρα τους.

Χρυσός, λίβανος και σμύρνα αυτά και φυσικά και ήταν κάτι το ακατανόητο για μένα αλλά ήλπιζα σε κάτι πιο χειροπιαστό, κάτι απ’ αυτά που έβλεπα στα τρία μικρομπακάλικα του χωριού και μου άρεσαν πολύ. Καραμέλες, γλυφιτζούρια, άντε και σοκολάτες που λαχταρούσα αν είχα κανένα πενηνταράκι ή δραχμή γι’ αυτά τα ξόδευα. Φυσικά αντί των μάγων τα δώρα και το «Δόξα εν υψίστοις Θεώ» άκουγα τις φωνές της μάνας μου που πάντα φοβόνταν μη και με χτυπήσει καμιά αγελάδα με τα κέρατά της και μαζευόμουν στο σπίτι γεμάτος σάλια στο κεφάλι και τα ρούχα από τις μεγάλες γλώσσες των ζωντανών που προσπαθούσαν να με παραμερίσουν από το παχνί να φάνε την ταγή με την ησυχία τους.  

  

Μεγάλωσα γρήγορα και αυτό το παιχνίδι του παχνιού το ξέχασα καθώς άρχισα να αντιλαμβάνομαι τα Χριστούγεννα με άλλους τρόπους και σιγά – σιγά κατάλαβα το ρόλο τους στη ζωή μιας αγροτικής οικογένειας σε ένα μικρό ορεινό χωριό του Τυμφρηστού. Από την εφηβεία και κατόπιν, κινήθηκα όπως όλος ο κόσμος που υιοθέτησε την γιορτή ως μια υπερβολή στην κατανάλωση αγαθών που προέρχονταν από την αγορά και ελάχιστα από την οικιακή παραγωγή ενώ οι συνήθειες του εορτασμού, επηρεασμένες από τον πολιτισμό της πόλης και τα μέσα ενημέρωσης, κυρίως την τηλεόραση άλλαξαν κι αυτές.

Από εκείνη την εποχή έμειναν ακόμη όρθιες κάποιες πέτρινες αχυρώνες στο χωριό, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν χτιστεί μετά το 1950 όταν επέστρεψαν οι ανταρτόπληκτοι χωριανοί από την έξοδο σωτηρίας το 1947 και στην αρχή, μέχρι να χτίσουν τα καμένα από τους Γερμανούς σπίτια στέγασαν ανθρώπους και ζώα. Κατόπιν σε αυτές έμειναν μόνο τα ζώα μέχρι που οι νοικοκυραίοι έφυγαν από το χωριό και είναι τα μόνα κτίσματα που μέσα τους υπάρχουν ακόμη λίγα άδεια παχνιά, σαν εκείνα που ξάπλωνα να καταλάβω τα Χριστούγεννα και πάντα τις επισκέπτομαι αυτές τις ημέρες να θυμηθώ και να βάλω σε τάξη μνήμες και πεπραγμένα της προσωπικής μου ζωής και του χωριού. 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 25122017

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΚΙ ΕΦΕΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΓΥΡΟΥΛΑ

Για μια ακόμη χρονιά ακούσαμε με χαρά τα κάλαντα των Χριστουγέννων από την Αργυρούλα Τσιρώνη, τη μοναδική μαθήτρια του χωριού μας στο Λύκειο Μακρακώμης. Η Αργυρούλα αψήφησε τον πάγο που έχουν οι δρόμοι του χωριού σήμερα και πέρασε από όλα τα σπίτια που ήταν ανοιχτά στην κάτω γειτονιά κι έτσι νιώσαμε κάπως πως αύριο ξημερώνουν Χριστούγεννα. Της ευχηθήκαμε καλή πρόοδο και βεβαίως και του χρόνου να μη ξεχάσει να περάσει να μας τα πει μέχρι να βρεθεί κάποιο άλλο παιδί να πάρει τη θέση της στις γιορτές πράγμα που δεν είναι ορατό ούτε στο εγγύς, ούτε στο απώτερο μέλλον...

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 34122017

ΕΜΕΙΣ ΕΠΙΜΕΝΟΥΜΕ ΣΤΙΣ "ΑΣΠΡΕΣ ΗΜΕΡΕΣ!

Μέγα ζήτημα και αυτό με τις «άσπρες μέρες» που όλο περιμένουμε αν έρθουν αλλά η άφιξή τους διαρκώς αναβάλλεται καθώς, πολλές φορές τυχαίνει κάποιος ή κάποιοι να τις εμποδίζουν να περάσουν το κατώφλι της ζωής μας. Συχνότερα όμως νομίζω ότι εμείς οι ίδιοι δεν τις παίρνουμε είδηση πως ήρθαν και την επομένη συνειδητοποιούμε με πίκρα πως έφυγαν. Μοιάζουν τολμώ να πω  οι «άσπρες μέρες» σαν τον ίσκιο μας που όλο τον κυνηγάμε αλλά ποτέ δεν πρόκειται να τον πιάσουμε αφού έτσι είναι η μοίρα των ανθρώπων και χωρίς αυτή την ελπίδα πιστεύω πως δεν θα περιμέναμε ποτέ να ξημερώσει! 

Γι’ αυτό ανασκουμπώθηκα σήμερα καλές μου φίλες και καλοί μου φίλοι να ξεθάψω από συρτάρια, κουτιά και δίσκους όσες φωτογραφίες τράβηξα τα προηγούμενα χρόνια με χιόνια και τις πέρασα σε κάρτες με ευχές για τις εορταστικές ημέρες που έρχονται γεμάτες ελπίδα πως η επόμενες που θα τους ακολουθήσουν μπορεί να είναι καλύτερες…

Δεν θα πρωτοτυπήσω ούτε φέτος με τις ευχετήριες κάρτες. Θα ακολουθήσω την πεπατημένη, με την ανάρτηση της κλασσικής σειράς «ΑΣΠΡΕΣ ΗΜΕΡΕΣ» όπου πιστεύω πως καλύπτω την γκάμα όλων των προτιμήσεων των φίλων ως προς τις ευχές που περιμένουν και από την οποία, όποιος θέλει διαλέγει από εδώ ή το actimon.blogspot αυτή που του αρέσει και την μοιραζόμαστε μαζί  στο δικό του χρονολόγιο…  

ΑΘΗΝΑ, 19122017