ΤΟ ΜΕΛΙΧΛΩΡΟ ΠΟΥ ΦΕΡΝΕΙ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΜΑΣ…

Μια φωτογραφία του Δημήτρη Καλιακούδα από την Εορδαία μού θύμισε μια ξεχασμένη λέξη.

Η μάνα μου, η κυρά Κούλα, που εδώ και ενάμιση χρόνο αναπαύεται στη γη της μικρής πατρίδας, στο κοιμητήριο με τις αρχαίες βελανιδιές, ήταν από εκείνες τις γυναίκες που οι συνθήκες της εποχής τις άφησαν αγράμματες — δεν πήγε σχολείο· η Κατοχή κι έπειτα ο Εμφύλιος στα μέρη μας δεν άφηναν περιθώριο για κάτι τέτοιο.

Αυτό όμως δεν στάθηκε εμπόδιο στη ζωή της. Οι δουλειές στα χωράφια και στο σπίτι δεν ζητούσαν γραμματικές γνώσεις. Στους αριθμούς είχε βρει έναν δικό της τρόπο να λογαριάζει, για να μην την ξεγελούν στις δοσοληψίες. Να διαβάζει δεν ήξερε — κι αν ήξερε, πάλι δεν θα προλάβαινε με τόσα που είχε να κάνει κάθε μέρα. Να γράφει επίσης όχι· μόνο την υπογραφή της, «Α.Π.», κατάφερνε να απλώσει σε ένα χαρτί.

Κι άλλες γυναίκες της γενιάς της στο χωριό δεν ήξεραν γράμματα. Αυτό όμως δεν υπήρξε ποτέ περιορισμός στον λόγο τους. Ο λόγος που διέθετε η καθεμιά ήταν που τις έκανε ξεχωριστές προσωπικότητες και ισότιμα μέλη μιας κοινότητας που, στα χρόνια μετά τη δεκαετία του ’40, έστησε όρθια πάλι μια ρημαγμένη Ελλάδα

Χωρίς γραμματικές γνώσεις, η κυρά Κούλα χρησιμοποιούσε λέξεις που μου κινούσαν την περιέργεια — από πού τις είχε ακούσει και πώς τις είχε κάνει δικές της. Κάποια άνοιξη, πριν από λίγα χρόνια, την άκουσα να λέει, αγναντεύοντας το χωματόβουνο Μαυρογιάννη που υψώνεται απέναντι από το χωριό μας, πως «ανεβαίνει από το ποτάμι και απλώνεται το μελίχλωρο στις πλαγιές».

«Πώς το είπες;» τη ρώτησα ξαφνιασμένος.

«Μελίχλωρο», μου απάντησε.

«Τι θέλεις να πεις;»

«Να… τα κλαδιά γεμίζουν χλωρά φυλλαράκια. Σε λίγες μέρες θα μπορούν να τα βοσκάνε οι γίδες. Τώρα δεν τα πλησιάζουν — στάζουν μέλι. Έτσι το λέω εγώ».

Ναι, η χλωρασιά στα δέντρα που στάζει μέλι πλημμύριζε σαν χνούδι το Μαυρογιάννη, κι εκείνη ένωσε δυο λέξεις για να φτιάξει μία που πραγματικά στάζει μέλι — από τη βαθιά, εκ γενετής γνώση που είχε για τον κόσμο της φύσης.

Άκουγα κι άλλες λέξεις από τη μάνα, τις άλλες γυναίκες στο χωριό και τη γιαγιά Κατερίνη, μα τότε το μυαλό μου ήταν αλλού. Πίστευα πως οι φωνές αυτές δεν θα μπορούσαν να φτάσουν εκεί όπου πήγαινα και τις προσπερνούσα.

Τώρα, που μπορώ να τις ακούω χωρίς κερί στ’ αυτιά, ξαναγυρίζουν μία-μία και με συγκινούν. Όχι σαν μνημεία του λόγου, αλλά σαν τη φωνή που είχε κάποτε ο τόπος. Και προσπαθώ να τις μαζέψω — μήπως και τις χρειαστούν οι επερχόμενοι.

Υγ. Δεν είναι μάθημα φυτολογίας, αλλά πρέπει να πω ότι μόλις άρχιζαν να φουσκώνουν τα κλαριά από τις βελανιδιές, άρχιζε να ρέει ένας χυμός που τα μαλάκωνε για να μπορέσουν να ανοίξουν τα φύλλα και ήταν γλυκός και λίγο πικρός και γι’ αυτό τον απέφευγαν τα γίδια.

ΑΘΗΝΑ, 26042026

ΜΙΑ ΣΚΙΑ ΣΕ ΑΝΘΙΣΜΕΝΗ ΚΕΡΑΣΙΑ ΤΗΝ ΖΗΛΕΥΟΥΜΕ ΟΛΟΙ…

Δεν είναι ακόμη η εποχή που αναζητούμε σκιά. Κι όμως, υπάρχουν εικόνες που σε καλούν να σταθείς από κάτω τους, όχι για να δροσιστείς, αλλά για να θυμηθείς και να μυρίσεις την άνοιξη που κυοφορεί εκτός από την ομορφιά και την καρποφορία. Μια τέτοια εικόνα στάθηκε σήμερα, πρωί–πρωί, στην οθόνη μου: μια ανθισμένη κερασιά και ένας γνωστός άνθρωπος κάτω από τα κλαδιά της.

Έτσι προέκυψε ο λογαριασμός του χρόνου. Πόσος καιρός πέρασε από την τελευταία φορά που μπήκα σε ένα χωράφι δικό μου ή ξένο, που περπάτησα ανάμεσα σε δέντρα όχι ως επισκέπτης αλλά ως κάποιος που τα φροντίζει και τα επισκέπτεται καθημερινά και τα χαιρετάει σαν φίλους και οικείους; Η φωτογραφία μου θύμισε ότι η μικρή πατρίδα δεν χάνεται· απομακρύνεται αθόρυβα, μέχρι που μια σκηνή τη φέρνει ξανά μπροστά σου, ολόκληρη.

Στη φωτογραφία της Vaso Tsironi, ο άντρας της Γιάννης Ευαγγ. Τσιρώνης στέκεται κάτω από την κερασιά του, στον κήπο του σπιτιού τους, με τη Χώρση στο βάθος. Δεν είναι μια απλή στιγμή καταγεγραμμένη αλλά το ίχνος μιας επιστροφής μετά από πολλά χρόνια δουλειάς στο χωριό. Γιατί η επιστροφή στο χωριό, όταν έρχεται μετά από μια ολόκληρη ζωή αλλού, δεν είναι μετακίνηση· είναι πράξη φροντίδας.

Ο Γιάννης δεν βρήκε απλώς ένα χωράφι — το ξαναέφτιαξε. Εκεί όπου υπήρχε εγκατάλειψη, φύτεψε δέντρα. Εκεί όπου ο χρόνος είχε αρχίσει να σβήνει τα σημάδια, εκείνος τα χάραξε ξανά: έναν δεντρόκηπο, ένα αμπέλι, μια καθημερινότητα δεμένη με τις εποχές. Είναι μια ήσυχη μορφή αντίστασης· απέναντι στην ερήμωση, απέναντι στη λήθη και ένα αντίδωρο στις γενιές που πριν από εμάς ημέρεψαν τον τόπο.

Η ανθισμένη κερασιά είναι μόνο η αρχή. Δεν είναι ακόμη καρπός, αλλά υπόσχεση. Μια υπόσχεση που χρειάζεται χρόνο, επιμονή και την πίστη ότι η γη ανταποδίδει, όταν της δοθείς. Και ίσως γι’ αυτό ζηλεύουμε αυτή τη σκιά — όχι για τη δροσιά της, αλλά για όσα προϋποθέτει: παρουσία, φροντίδα, επιστροφή.

Κάποια στιγμή, τα άνθη θα γίνουν καρποί. Τα κλαδιά θα βαραίνουν από κεράσια, και η εικόνα θα αλλάξει, χωρίς όμως να πάψει να λέει το ίδιο πράγμα: ότι η μικρή πατρίδα δεν είναι τόπος, αλλά σχέση. Και ότι αυτή η σχέση, όσο κι αν απομακρυνθείς, μπορεί πάντα να σε περιμένει — αρκεί να γυρίσεις και να σκύψεις ξανά πάνω στη γη.

Περιμένουμε δε να τον δούμε όταν φτάσει και η ώρα της καρποφορίας, που τα ανθισμένα κλαδιά που βλέπουμε θα γεμίσουν ωραία τραγανά κεράσια και ευχόμαστε να είμαστε κι εμείς κοντά να γευτούμε τον υπέροχο που μας χαρίζει η γη μας…

ΑΘΗΝΑ, 26042026

ΤΑ ΚΟΛΧΙΚΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ

Στις δυο μέρες που έλειψα από το χωριό, δεν άλλαξαν και πολύ τα πράγματα αλλά βρήκα τα χωράφια φουντωμένα από τη νέα χλόη που ευνόησαν πολύ οι βροχές αυτών των προηγούμενων ημερών. Μαζί με την χλόη αναπτύχτηκαν πάλι πολύ οι φτέρες και τα βάτα, σε σημείο που σε πολλά σημεία ο καθαρισμός του Αυγούστου πήγε χαμένος και πρέπει να τα ξανακόψω τώρα για να μαζέψουμε τα καρύδια. Μαζί με τη χλόη βγήκαν και πλημμύρισαν τα χωράφια τα κυκλάμινα και τα κολχικά, τα οποία πολλοί θεωρούν ως κρόκους που μπορεί να μοιάζουν εκπληκτικά αλλά δεν έχουν καμιά σχέση με το πολύτιμο αυτό φυτό που φυτρώνει στην Κοζάνη και σπανίως σε άλλα μέρη. Τα κολχικά, η διώχτρες όπως τα λένε στον Ασπροπόταμο είναι δηλητηριώδη και τα αποφεύγουν όλα τα πλάσματα αλλά είναι ωραία για να τα βλέπει κανένας και να τα βάζει φόντο στις φωτογραφίες γιατί όπως και να έχει είναι και αυτά μια ομορφιά του φθινοπώρου..

 ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 29092012

Ο ΑΡΗΣ ΕΦΥΓΕ ΣΑΝ ΚΥΡΙΟΣ

Εμφανίστηκε ξαφνικά στο χωριό μας, (Μεγάλη Κάψη Τυμφρηστού) πριν από 12 περίπου χρόνια, τραυματισμένος στη μέση και το κουσούρι το κράτησε όλη του τη ζωή. Καλοκαιράκι ήταν, φώλιασε σε μια γωνιά του Πάρκου Καλαντζή και γυρνούσε γύρω από την ταβέρνα απ’ όπου ο Λάμπρος όλο και κονομούσε κανένα κόκκαλο. Από που ήρθε κανένας δεν ήξερε, ούτε είχε ξαναδεί τον μεγαλόσωμο, ευγενικό γκρίζο σκύλο που διάλεξε το χωριό μας να εγκατασταθεί. Το είπαν Άρη και ήταν ιδιαίτερα διακριτικός, δεν τριγυρνούσε ανάμεσα στα τραπέζια να του τρέχουν τα σάλια αλλά περίμενε στην άκρη του και ποτέ δεν τον ξεχνούσαν. Υπομονετικός πάλι με τα παιδιά που τα εντυπωσίαζε το μέγεθός και τον προκαλούσαν σε παιχνίδια κέρδισε την εμπιστοσύνη όλων και πολιτογραφήθηκε Μεγαλοκαψιώτης.

Σαν χειμώνιασε ο Άρης διάλεξε να πάει να φωλιάσει έξω από την πόρτα του Δημήτρη και της Ζωής, πράγμα που εκτιμήθηκε και από τις δυο πλευρές και έζησε μαζί τους 12 ολόκληρα χρόνια. Για να μην κρυώνει μάλιστα του έφτιαξαν κι ένα ξύλινο σπιτάκι κι εκεί χώνονταν, όταν χάλαγε ο καιρός αλλά πάντα είχε το κεφάλι έξω να ελέγχει τον δρόμο. Ήρεμα και χωρίς γαυγίσματα επιθεωρούσε τα πάντα. Έτσι τον γνώρισαν όλοι όσοι περνούσαν από την Μεγάλη Κάψη να πάνε στα παραπέρα χωριά και σαν τον έβλεπαν τον χαιρετούσαν κι έτσι σιγά – σιγά έγινε το πιο γνωστό πρόσωπο στο χωριό. Παραδόξως όλα αυτά τα χρόνια δεν πέρασε κανένας που τον γνώριζε πριν έρθει στο χωριό ή αυτός που τον παράτησε αλλά μπορεί ο Άρης να είδε κάποιον και δεν έδωσε καμιά σημασία. Δεν είχε πλέον σημασία γι’ αυτόν γιατί βρήκε την αναγνώριση απ’ όλο το χωριό και την ζεστασιά που δεν είχε αυτός που τον παράτησε.

Με βάση την εξώπορτα του Δημήτρη ο Άρης έκανε βόλτες στο χωριό αλλά ποτέ δεν μάλωσε με τους άλλους σκύλους, αδέσποτους ή τα τσοπανόσκυλα. Αυτά ιδίως του έδειχναν έναν ασυνήθιστο σεβασμό και τον αποδέχονταν στις παρέες τους. Ακόμη και στα ζευγαρώματα ο Άρης είχε ιδιαίτερες επιδόσεις καθώς καμιά θηλυκιά δεν τον αποθάρρυνε. Μετά από τις βόλτες του επέστρεφε στο καλυβάκι του, κάθονταν στον τοίχο και ρέμβαζε ή πήγαινε στο Πάρκο. Μόλις έβλεπε όμως τον Δημήτρη να πηγαίνει στην εκκλησία, καθότι επίτροπος τον ακολουθούσε κι περίμενε στο χοροστάσι να τελειώσει η λειτουργία και επέστρεφαν μαζί. Ακόμη και στις τελετές, τι τελετές δηλαδή, μόνο κηδείες γίνονται πια στο χωριό πήγαινε και ο Άρης στην εκκλησία και δεν έφτανε μόνο αυτό, ακολουθούσε μέχρι το νεκροταφείο συμμετέχοντας έτσι στο πένθος των οικείων και των χωριανών για τον κάθε πεθαμένο.

Ο Άρης πριν από λίγο καιρό κατάλαβε πως έφτανε το τέλος του. Τυφλώθηκε, περπατούσε ψάχνοντας με την μουσούδα του και σταμάτησε να τρώει. Η κατάστασή του ανησύχησε τον Δημήτρη και τη Ζωή και έγινε θέμα σε όλο το χωριό. Γεράματα αποφάνθηκαν κάποιοι και στενοχωρήθηκαν που θα έχαναν τον φύλακα του χωριού όπως καθιερώθηκε να τον λένε.

Ο Άρης με όσες δυνάμεις του είχαν απομείνει, προχθές το βράδυ πήρε τον τελευταίο δρόμο της ζωής του. Που πήγε, κανένας δεν είδε. Έψαξαν σε όλα στα πιθανά σημεία μέσα στο χωριό να τον βρούνε, να τον θάψουν, αλλά πουθενά. Ο Άρης, όπως ξαφνικά εμφανίστηκε στο χωριό πριν από 12 χρόνια, έτσι εξαφανίστηκε. Σαν κύριος ήρθε, σαν κύριος έζησε και σαν κύριος έφυγε χωρίς να βάλει κανέναν στον κόπο να ασχοληθεί με το κουφάρι του. Ο ίδιος διάλεξε κάποιο σημείο που δεν προσέχει κανένας να πεθάνει κι εκεί να λιώσει. Από τον Παράδεισο των σκύλων θα φυλάει το χωριό και τους χωριανούς που αγάπησε…

ΤΑ ΥΠΕΡΟΧΑ ΑΓΡΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ

 

Λίγες μέρες πάνω, λίγες κάτω και τα λαχταριστά κεράσια είναι τελικά τα φρούτα που χαρακτηρίζουν τον Ιούνιο μαζί με τα ταπεινά κορόμηλα, τις τιμές των οποίων ακούμε και δεν πιστεύουμε πως υπάρχουν και συμπολίτες μας που τα πληρώνουν για να τα γευτούν…

Έτσι ήταν πάντα με τα κεράσια (με τα κορόμηλα είναι άλλη ιστορία) τα οποία πάντα είχαν μια υψηλή τιμή και τα απολάμβαναν οι εύποροι και βεβαίως όσοι είχαν κερασιές, κόβοντας λίγο από το κέρδος που θα είχαν από τους πολύτιμους αυτούς καρπούς που εμπορεύονταν. Και ήταν ακριβά γιατί η παρουσία τους αυτόν το μήνα σήμαινε και την αρχή της καρποφορίας των άλλων δέντρων που θα κρατούσε μέχρι το βαθύ φθινόπωρο. Έτσι όλοι οι άνθρωποι ήθελαν να τα δοκιμάσουν και με τη γεύση τους στο στόμα να καλωσορίσουν το καλοκαίρι μ’ αυτό τον τρόπο.

Δεν ήταν  εξάλλου καθόλου τυχαία η έκφραση «καλοσκαίρισμα» που αναφέρονταν αποκλειστικά στα φρούτα και σήμαινε στη γλώσσα της υπαίθρου ότι ευτυχήσαμε κι εφέτος να καλοσκαιρίσουμε κεράσια. Δηλαδή, βγάλαμε τον χειμώνα και πάμε δυνατοί να δοκιμαστούμε στον επόμενο. Δεν απαιτούσε πολλά κεράσια το καλοσκαίρισμα, μια χούφτα ήταν αρκετή να γλυκάνει το στόμα μαζί με την ψυχή. Γι’ αυτό και όλοι σχεδόν φρόντιζαν να έχουν μια κερασιά στον κήπο τους κι όσοι πάλι δεν διέθεταν, είχαν τα τυχερά τους γιατί η είσοδος στο καλοκαίρι στις αγροτικές κοινότητες του παρελθόντος, απαιτούσε και μια ισοτιμία τόσο στη δουλειά όσο και στην απόλαυση.

Επόμενο ήταν να γραφτούν για τα κεράσια πολλά πράγματα που υποστήριζαν τον μύθο τους και πολλές περιοχές της χώρας, όπως η Έδεσσα ή το Πήλιο έγιναν πιο γνωστές ιδιαίτερα χάρη στην συστηματική καλλιέργεια ορισμένων ποικιλιών κερασιών τα οποία ήταν περιζήτητες στις αγορές. Πράγματι ξεχώριζαν τα κεράσια των Βοδενών (έτσι έλεγαν την Έδεσσα παλιά) και αποτελούν σχεδόν μονοκαλλιέργεια στην περιοχή αυτή και πηγή πλούτου για όσους ασχολούνται με αυτά, όπως και με τα ροδάκινα ή τα ακτινίδια.

Και σε άλλες περιοχές είχαν κεράσια που ξεχώριζαν, κάθε τόπος σχεδόν είχε την δική του ποικιλία, δείγμα της θαυμαστής προσαρμοστικότητας και απόδοσης της κερασιάς σε κάθε συνθήκη. Στην περιοχή μου, την Δυτική Φθιώτιδα είχαμε τα περίφημα καψιώτικα κεράσια, ροζ ως άσπρα, σφιχτά και ανθεκτικά στις μετακινήσεις και χάρη σε αυτά αρκετοί συγχωριανοί μου είχαν ένα καλό εισόδημα πουλώντας στα χωριά του κάμπου και στη Λαμία ακόμη. Πρόλαβα αυτό το εμπόριο που γίνονταν μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Μετά σταμάτησε γιατί αναπτύχθηκε η αγορά και οι άνθρωποι παράτησαν τις κερασιές ή δεν κατάφεραν να προσαρμόσουν την καλλιέργειά τους στις νέες συνθήκες.

Πέρα όμως από τα κεράσια, τα δάση ήταν γεμάτα αγριοκερασιές που ο μικρός τους καρπός ήταν δώρο από τη φύση πρώτα στα πουλιά που αυτό τον καιρό μεγαλώνουν τα βλαστάρια τους στις φωλιές καθώς και σε άλλα ζώα, μεγάλα όπως οι αρκούδες ή μικρά όπως οι σκίουροι ή τα σκαθάρια. Αυτές τις κερασιές με τον μικρό, υπόστυφο συνήθως καρπό, κόκκινο ή κίτρινο δεν τις επισκέπτονταν τόσο πολύ οι άνθρωποι, μόνο σαν δεν είχαν άλλες ήμερες στον κήπο τις τιμούσαν. Όσοι όμως ήξεραν που είναι, χόρταιναν κεράσια και φυσικά δεν το μαρτυρούσαν στους άλλους για να έχουν την αποκλειστικότητα.

Τα τελευταία χρόνια κάποιοι που ασχολούνται με την γευσιγνωσία, τις πηγές και τις εμπειρίες της, πηγαίνουν και τις τρυγάνε όχι τόσο για να φάνε τον καρπό τους αλλά με αυτόν να φτιάξουν υπέροχες όντως μαρμελάδες ή ποτά. Τα τελευταία επίσης χρόνια παρατηρείται και μια εξάπλωση των άγριων κερασιών στα δάση, πράγμα που χρεώνεται στα πουλιά που μεταφέρουν τα κουκούτσια παντού και στην απουσία των κατσικιών που κάποτε ρήμαζαν τα πάντα. Πάντως, όποιος ξέρει στο δάσος ή στις παρατημένες εξοχές αγριοκερασιές, ξέρει να τιμά μαζί με τα πουλιά τον αγώνα αυτών των μοναδικών δέντρων

ΑΘΗΝΑ, 01062024

ΜΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΠΑΠΑΔΙΟΝΥΣΙΟΥ

 

Αποχαιρετώντας και αποτιμώντας το 2023 μια συνάντηση με τον συγχωριανό μας Νίκο Δ. Παπαδιονυσίου στο Παλαιό Φάληρο στις παραμονές των Χριστουγέννων είχε μια ιδιαίτερη σημασία για όλους μας. Ο Νίκος που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει μια έντονη και συγκινητική συγγραφική δραστηριότητα σε ότι αφορά την ιστορία του χωριού μας από τα κατοχικά χρόνια και κυρίως τα μετεμφυλιακά μου αφιέρωσε το εξαιρετικό του έργο «Μετεμφυλιακές Μεγαλοκαψιώτικες εύθυμες στιγμές», στιγμές που και οι ωριμότεροι σήμερα στο χωριό έχουμε ξεχάσει ή αγνοούμε.

Παιδί ακόμη ο Νίκος περνάει τα καλοκαίρια του στο χωριό και καταγράφει (είναι και από τους πρεσβύτερους Μεγαλοκαψιώτες σήμερα) την μαύρη ζωή των συγχωριανών που ξαναμαζεύτηκαν, άλλοι από τα σημεία όπου μοιράστηκαν ως ανταρτόπληκτοι κι άλλοι από το κλαρί να φτιάξουν πάλι χωριό. Παρά τις δυσκολίες της εποχής, τις αποκαλεί εύθυμες γιατί χωρίς και χωρίς λίγο γέλιο και αισιοδοξία δεν επρόκειτο να γίνει τίποτα. Μέσα στα κείμενά του παρελαύνουν όλα τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτό το τεράστιο έργο της ανασυγκρότησης κάθε χωριού με στιγμιότυπα από την σκληρή καθημερινότητα αλλά και άλλες στιγμές, της χαράς, του καφενείου, των αφηγήσεων για τα γεγονότα που ήταν πρωταγωνιστές ή απλά θεατές.  

Ο Νίκος ο οποίος έχει γράψει μέχρι στιγμής κι άλλα βιβλία, βιβλία που αφορούν την πορεία του στα τεχνικά έργα καθώς και για τον εξαίρετο ξυλογλύπτη παππού του Στέλιο Υφαντή καταθέτει τις μνήμες και τα βιώματά του για το χωριό μας ζητώντας παράλληλα να δώσουμε συνέχεια στην καταγραφή της πορείας του, πράγμα που όντως παραμελήσαμε. Το βιβλίο του θα είναι ένα νήμα που θα συνδέει τις εποχές του χωριού μας.

Με χαρά είδαμε επίσης ότι με δική του επιμέλεια προχώρησε στην έκδοση κι ενός άλλου βιβλίου, του Βαγγέλη Στυλιανού Υφαντή, του μεγαλύτερου σε ηλικία συγχωριανού μας (97 ετών) με τίτλο «Μνήμες, Ήθη και έθιμα του χωριού μου» και αφορά κυρίως την δεκαετία 1930 – 1940. Ένα επίσης πολύτιμο βιβλίο και οδηγός για όποιος προσπάθειες γίνουν στο μέλλον για την συγκρότηση ενός τόμου για την ιστορία της Μεγάλης Κάψης. 

ΑΘΗΝΑ, 07012024

Η ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΛΙΟ ΤΡΟΠΟ

 

Πότε άρχισε ο άνθρωπος να συγκεντρώνει στην εποχή της καρποφορίας περισσευούμενα αγαθά, να τα αποθηκεύει και να τα προφυλάσσει σε ένα ασφαλές μέρος ώστε να τα καταναλώσει όταν δεν τα βρίσκει, θεωρούμε πως έγινε στα πολύ – πολύ παλιά χρόνια. Σε κάποια φάση της μακράς ιστορίας του πάνω στον πλανήτη, κάποιος άνθρωπος έκανε το πρώτο βήμα και καθώς είδε πως αυτό ήταν καλό και ωφέλιμο για την ίδιο και την ομάδα του, το επανέλαβε την επόμενη χρονιά και στο τέλος έγινε συνήθεια την οποία ακολούθησαν περισσότεροι και στις μέρες την συνήθεια αυτή φτάσαμε αυτό να τη λέμε αποταμίευση. Σήμερα δε η ημέρα είναι αφιερωμένη σε αυτή και τις καλές συνέπειες της.

Η πρακτική αυτή βέβαια δεν είναι ανακάλυψη μόνο των ανθρώπων. Πολλά ζώα την εφάρμοζαν και δεν είναι απίθανο να το διδάχθηκε παρατηρώντας κάποια απ’ αυτά. Οι σκίουροι για παράδειγμα συγκεντρώνουν καρπούς και τους αποθηκεύουν σε κουφάλες δέντρων ή σε άλλα στεγανά σημεία της γης για να πορεύονται τον χειμώνα. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι μέλισσες που διανύουν απίστευτες αποστάσεις όλο το καλοκαίρι πετώντας από άνθος σε άνθος να φτιάξουν μέλι για να τρέφονται όταν παύει η ανθοφορία και στεγνώνει η πλάση από χυμούς. Αντιγράφοντας ή ακολουθώντας την πρακτική των ζώων ο άνθρωπος με την αποταμίευση κατάφερε να ξεπεράσει πολλές δύσκολες περιόδους ή χάρη σε αυτή πάλι να καταφέρει να αποκτήσει κι άλλα αγαθά, ορισμένοι δε να αποκτήσουν πλούτο και να εξασφαλίσουν μια διαρκή ευημερία. 

Το μυστικό στην αποταμίευση είναι το μάζεμα σπυρί το σπυρί που λένε των αγαθών και φυσικά η μη στέρησή τους από τις τρέχουσες ανάγκες. Είναι μια μέθοδος που ήξεραν καλά οι παλαιότεροι καθώς ζούσαν μέσα στην φύση η οποία καθημερινά τους δίδασκε πως να εξυπηρετούν τις ανάγκες τους. Ο δε τρόπος συλλογής των καρπών, μια – μια η ελιά και ένα – ένα το καρύδι είναι αυτά που γεμίζουν το σακούλι και όσοι το κάνουν ακόμη, μοιάζει να σκύβουν σαν να προσκυνάνε τη γη και τα δέντρα που τους τα χαρίζουν. Το μάζεμά τους με εργαλεία, σαφώς και μειώνει πολύ το χρόνο της συλλογής αλλά υπολείπεται της μαγείας που έχει το πιάσιμο κάθε καρπού με το χέρι και την αίσθηση που προκαλεί αυτός για την ωριμότητά του και την ποιότητά του. Στο αμπάρι τέλος ή την αποθήκη κρίνονταν αυτή η προσπάθεια κι εκείνο καθόριζε την ευκολία που είχε στην επιβίωσή του ένα νοικοκυριό.

Έτσι, όσοι κινούμαστε ακόμη στην ύπαιθρο βλέπουμε κάποια άτομα, μεγάλης ηλικίας συνήθως να περπατούν σιωπηλά στα έρημα χωράφια για να μαζέψουν τους καρπούς που έχουν ξεχαστεί ανάμεσα στα φύλλα ή δεν τους πήραν είδηση τα τρωκτικά. Η ποδιά που γεμίζουν είναι η ικανοποίηση που τους προσφέρει η φύση όταν ακόμη αυτοί διατηρούν μια άδολη σχέση μαζί της. Οι σκηνές αυτές είναι οι τελευταίες που μας θυμίζουν έναν άλλο κόσμο, έναν κόσμο που για να συνεχίσει να υπάρχει, αρκούσε το αυτονόητο.   

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 31102022 

ΤΟ ΣΤΕΓΝΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΑΚΙ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

 

Δεν είναι παράδοξο ο Οκτώβριος να είναι ένας στεγνός μήνας αλλά φέτος ο καιρός στη μικρή πατρίδα μας πέρασε φειδωλός στις βροχές και αυτό ταλαιπώρησε ιδιαίτερα τα δέντρα, τα καρπερά αλλά και του δάσους καθώς φυσικά τα χωράφια, τις βοσκές, τα δάση. Ο τόπος έχει να δει βροχή από τις αρχές του καλοκαιριού, λίγες σταγόνες που έπεσαν στα μέσα του Σεπτεμβρίου δεν βοήθησαν να ανατραπεί αυτή η κατάσταση κι έτσι στέγνωσαν πάνω στα δέντρα φύλλα και καρποί ενώ στα χωράφια δεν βγήκε ούτε ένα χορταράκι…

Το γεγονός σχολιάζεται από τους ντόπιους αλλά ελάχιστα επηρεάζει τη ζωή τους καθώς η ζωή τους δεν εξαρτάται πλέον από την παραγωγή των χωραφιών και των κήπων, ούτε έχουν ζωντανά που θα γυρίσουν στο μαντρί πεινασμένα και διψασμένα. Αντιθέτως, βλέπουν πως αυτή η κατάσταση τους διευκολύνει στην οικονομία των καυσίμων, είτε πρόκειται για πετρέλαιο, είτε για καυσόξυλα. Ακούγοντας συνέχεια πως θα δυσκολευτούμε τον χειμώνα στην θέρμανση αλλά και σε άλλα πράγματα λόγω της ακρίβειας μετράνε τα κέρδη της… καλοκαιρίας και απολαμβάνουν αμέριμνοι τον ωραίο καιρό του Οκτωβρίου.

Το ότι στέγνωσαν τα ρέματα και στέρεψαν οι πηγές ουδόλως απασχολεί κανέναν καθώς οι περισσότερες «πιάστηκαν» για να γεμίζουν τις δεξαμενές των χωριών χωρίς να ληφθεί μέριμνα να κυλάει λίγο νερό στον φυσικό του δρόμο ενώ πολλές άλλες εγκαταλείφθηκαν και τις κατάπιε το δάσος. Ούτε καν σημαδεύουν που ήταν αυτές κάποτε, όπως και τα χωράφια που πότιζαν έχουν χαθεί κι αυτά μέσα σε στην πυκνή, ασύδοτη βλάστηση. Οι λίγες πηγές που φαίνονται και είναι σε χρήση, βγάζουν με το ζόρι μετρημένες σταγόνες και μόνο εκεί γύρω τους βλέπουμε λίγα φρέσκα χορταράκια. Εκεί πηγαίνουν να πιούν νερό και ότι ζωντανά έχει απομείνει στο ύπαιθρο. Ερπετά, έντομα, πουλιά και το γεγονός κάνει τον γάτο να έχει στήσει εκεί γιατάκι και να παραμονεύει το απρόσεκτο θύμα του. Απ’ όλους τους γάτους του σπιτιού, τρείς – τέσσερις, αυτός είναι πιο αυτόνομος και δεν περιμένει πότε θα του δώσει φαγητό η μάνα μου αλλά συνεχίζει να βγαίνει στα χωράφια και να φροντίζει μόνος του την τροφή του και ξέρει ότι στη βρύση όλο και κάτι θα βρει κι έτσι χορταίνει.

Η εμπειρία του γάτου αυτά λέει για την επιβίωσή του. Η εμπειρία των ανθρώπων απέναντι σε τέτοια φαινόμενα όλο και αδυνατίζει και για κάθε ερμηνεία καταφεύγει στα λογής ιερατεία που τα προσεγγίζουν και τα προβάλουν  όπως τους συμφέρει. Έτσι μια δυσαρμονία του καιρού, κάτι που συχνά παρατηρείται βαφτίζεται καλοκαιρία γιατί εξυπηρετεί πλείστα όσα συμφέροντα και επιδιώξεις. Ένας εκφωνητής μάλιστα σε κάποιο ραδιοφωνικό σταθμό ακούστηκε να λέει αφελώς ότι «διανύουμε Αλκυονίδες του φθινοπώρου» και φυσικά δεν το είπε «ποιητικῇ ἀδείᾳ» αλλά λόγω της βαθιάς αποξένωσης από την λειτουργία του καιρού που έχει αποδεχθεί ο πολύς κόσμος και απ’ όσα πραγματικά συμβαίνουν γύρω μας και την διάχυτη πλέον αδυναμία να κατανοήσει τα φαινόμενα…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 24102022

ΜΙΑ ΚΑΡΥΔΙΑ ΜΕ ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Οι καρυδιές που αυτές τις ημέρες χαρίζουν στους ανθρώπους τους πολύτιμους καρπούς τους δεν ήταν αποκλειστική απασχόληση για τις ορεινές κοινότητες αλλά συμπλήρωναν με την παραγωγή τους το εισόδημα των νοικοκυριών. Οι περισσότερες είχαν φυτρώσει μόνες τους, στις άκρες των χωραφιών και μέσα στα ρέματα και όποιες είχαν και λιγάκι νερό κοντά τους αποτελούσαν πραγματική πηγή πλούτου καθώς τα καρύδια είχαν πάντα μια καλή τιμή στο εμπόριο ενώ παράλληλα κάλυπτε και πολλές υποχρεώσεις του νοικοκυριού. 

Παρ’ όλο που ήταν εύκολο να φυτρώσει μια καρυδιά οπουδήποτε, εντούτοις δεν είχαν όλοι στο χωριό και αυτό οφείλονταν είτε στα χωράφια γιατί δεν ευδοκιμεί σε όλα τα χώματα αλλά και στην αμέλεια αρκετών σε ότι αφορά την προστασία της από τα ζωντανά όταν είναι μικρή. Έτσι το μισό χωριό περίμενε από το άλλο λίγα καρύδια, για τη νοστιμιά τους αλλά κυρίως για τα μνημόσυνα που ήταν απαραίτητο στα κόλυβα και πιο πολύ για τους κουραμπιέδες και τους εορταστικούς μπακλαβάδες. Γι’ αυτό και όταν άρχιζε η συλλογή των καρυδιών βοηθούσαν όλοι να φύγουν από το χωράφι πριν τα φάνε τα ποντίκια. 

Οι καρυδιές ζουν πολλά χρόνια - πρόλαβα πριν τις κόψουν για να γίνουν έπιπλα κάποιες που πρέπει να ήταν 200 χρονών, μπορεί και παραπάνω. Απ’ αυτές δεν έχουν μείνει παρά ελάχιστες και οι οποίες συνεχίζουν να καρπίζουν, όχι βέβαια όπως παλιότερα αλλά κάθε χρόνο βάζουν τα δυνατά τους να βγάλουν κάποια καρύδια και άμα τα βοηθήσει ο καιρός είναι ευχαριστημένες και οι άνθρωποι θυμούνται που είναι και τα μαζεύουν.

Μια από τις πιο παλιές καρυδιές που έχουμε στο χωράφι είναι η λεγόμενη «ανταμική». Αυτή την θυμάμαι όπως είναι, κουφαλιασμένη αλλά με δυο τρία μεγάλα κλωνάρια που καρπίζουν ωραία καρύδια και με βάση την σημερινή εικόνα υπολογίζω πως πρέπει να είναι τουλάχιστον 300 ετών. Την λέμε δε «ανταμική» γιατί είναι στο σύνορο με γειτονικά χωράφια και τα καρύδια της μοιράζονταν σε τέσσερα μερίδια. Δυο δικά μας και από ένα μερίδιο οι γείτονες Ακρίβος και Πασής και έπρεπε να είναι όλοι εκεί όταν την τίναζαν. Πριν από 50 χρόνια θυμάμαι πως μάζευαν απ’ αυτή δυο τσουβάλια καρύδια ενώ φέτος δεν θα έχει στα κλαδιά της όλα κι όλα τριάντα καρύδια κι απ’ αυτά δεν θα γλιτώσει κανένα από τα ποντίκια γιατί κανένας δεν πρόκειται να πάει να την καθαρίσει από τα βάτα.  

Η «ανταμική» καρυδιά στα Παυλέϊκα (έτσι λένε αυτό το σημείο όπου υπάρχει και η ομώνυμη πηγή) είναι μια σελίδα της ιστορίας του χωριού και εκτός από αυτά που ξέρουμε, την μοιρασιά των καρπών δηλαδή μεταξύ τριών οικογενειών, σίγουρα υπάρχουν και άλλα που αγνοούμε. Πράγματα δηλαδή που έγιναν πολύ παλιά, όταν άρχισε να κατοικείται για πρώτη φορά το χωριό ή να επανακατοικείται μετά από κάποια καταστροφή και εκείνοι οι παλιοί πρόγονοι μοιράζονταν τα χωράφια που κέρδιζαν από το δάσος.

Αυτό την καρυδιά που άφησαν να μεγαλώσει σε ένα σύνορο τους έδενε με τον καρπό της αλλά δεν αποκλείεται, αυτή ή κάποια άλλη να ήταν και η αφορμή για ένα σωρό διενέξεις που κράτησαν χρόνια και στο τέλος βαρέθηκαν και συμφώνησαν αντί να σπαταλιούνται σε καυγάδες καλύτερα θα ήταν να μοιράζονται τον ίσκιο της και από ένα σακουλάκι καρύδια… 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04102022

ΜΙΑ ΣΟΔΕΙΑ ΧΑΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΩΚΤΙΚΑ

 

Κάθε χρόνο οι αγρότες κι αυτοί που συνεχίζουν να ζουν στην ύπαιθρο σαν αρχίζει η νέα περίοδος των καλλιεργειών και της καρποφορίας  εύχονται να πάνε όλα καλά και να έχουν μια καλή σοδειά ή τουλάχιστον να μην πάνε χαμένοι οι κόποι τους και να ισοφαρίσουν έστω τα έξοδα που απαιτήθηκαν να φροντιστεί το χωράφι, τα ζώα και τα δέντρα τους.

Έτσι μετά τις πρώτες λαχτάρες που προκαλεί ο καιρός για την ανθοφορία των δέντρων που μπορεί να είναι και καταστροφικός, αρχίζει ο αγώνας του ποτίσματος, της προστασίας από αρρώστιες, τα αδέσποτα ζωντανά και τα αγρίμια. Σε όλη αυτή την πορεία, σπάνια ο αρχικός στόχος παραμένει ακέραιος γιατί όλο και κάτι συμβαίνει και στενοχωρεί τον νοικοκύρη που άλλα περίμενε και άλλα βλέπει να έρχονται και τις προσδοκίες για ένα καλό εισόδημα να μειώνονται. Δεν το βάζει όμως κάτω, περιμένει μέχρι την τελευταία στιγμή.

Έτσι κάναμε κι εμείς στο χωριό με τα καρύδια και τα κάστανα, τα οποία παρόλο που είναι δώρα της φύσης στον τόπο μας, θέλουν κι αυτών τα δέντρα δουλειά και φροντίδα. Καθάρισμα των χωραφιών, κλάδεμα, πότισμα και συντροφιά γιατί από τότε που άδειασε το χωριό, έπαψαν κι αυτά να βλέπουν όχι άνθρωπο αλλά και ζωντανό να περνάει δίπλα τους. Τούτο έχει σαν αποτέλεσμα την επέκταση του δάσους στα χωράφια και το στρίμωγμά τους από άκαρπα δέντρα τα οποία αναπτύσσονται με εκπληκτική ταχύτητα και αν αφεθούν ελεύθερα μπορεί να κάνουν και τα χωράφια ζούγκλα.

Στην άμυνα αυτή των χωραφιών στο δάσος που θέλει να τα καταπιεί, αφιερώνω πολλές   ημέρες κάθε χρόνο αλλά ομολογώ πως κουράστηκα καθώς παλεύω μόνος μου και χωρίς συμμάχους, τα οικόσιτα ζώα δηλαδή. Νοσταλγώ  πολύ τα παλιότερα χρόνια που στο σπίτι υπήρχαν καμιά δεκαπενταριά κατσίκες που αναλάμβαναν αυτό το ρόλο και δεν άφηναν ούτε τα αγριόδεντρα θα θρασέψουν, ούτε τα βάτα να σκεπάσουν το χωράφι. Ακόμη και οι αγελάδες, και τα πρόβατα βοηθούσαν σε αυτό περιορίζοντας την άγρια χλωρίδα. Τώρα αυτά δεν υπάρχουν και είμαι αναγκασμένος να κόβω συνέχεια θάμνους και χορτάρια προκειμένου να διατηρηθεί το χωράφι σε μια καλή κατάσταση και υποστηρίξω τις καρυδιές και τις καστανιές που αν τις βοηθήσει ο καιρός μπορεί να αποφέρουν μια καλή σοδειά.

Γύρω από το χωράφι όμως ξεκινάει το δάσος το οποίο πλέον φοβίζει για την διάθεσή του να κυριαρχήσει. Εκεί δεν μπορώ να επέμβω, όχι γιατί φοβάμαι τους δασικούς αλλά γιατί είμαι μόνος και χωρίς κανένα σύμμαχο αφού οι χωριανοί που είχαν εκεί χωράφια τα παράτησαν ενώ η απουσία των κατσικών είχε σαν αποτέλεσμα και το κλείσιμο των μονοπατιών, την εξαφάνιση των πηγών και το κλείσιμο των ρεμάτων από τη βλάστηση.

Σε αυτό το άγριο πράγμα που έχει εξελιχθεί το δάσος γύρω από το χωριό ζουν πλέον μόνο αγρίμια: αγριογούρουνα, αλεπούδες, κουνάβια, ακόμη και λύκοι καθώς και πολλά τρωκτικά, σκίουροι και κυρίως μυωξοί (κλαροπόντικα τα λέμε στο χωριό) τα οποία περιμένουν πότε θα αρχίσουν να ωριμάζουν τα καρύδια και τα κάστανα και εγκαθίστανται σχεδόν πάνω στα δέντρα και τα ρημάζουν αρπάζοντάς τα την νύχτα από τα κλαδιά.

Είναι μια επιδρομή που κάθε χρόνο γίνεται και χειρότερη γιατί μόνο στις καρυδιές και τις καστανιές βρίσκουν αφού τα άγρια καρποφόρα στο δάσος έχουν ξεραθεί ή περιοριστεί. Η ασθένεια στις καστανιές (ήμερες και άγριες που ήταν γεμάτη η Δυτική Φθιώτιδα) είχε σαν αποτέλεσμα να μην βρίσκουν τροφή τα τρωκτικά και τα αγριογούρουνα και να την αναζητήσουν στα χωράφια με τα ημερωμένα δέντρα. Εχθρό τα τρωκτικά δεν έχουν κανένα. Την ημέρα κρύβονται στους κισσούς και τις κουφάλες κι έτσι τα γεράκια δεν τα βλέπουν.  Οι κουκουβάγιες είναι ελάχιστες αλλά και περισσότερες να ήταν δεν θα προλάβαιναν γιατί οι κλαροπόντικα είναι αμέτρητα. Σε κάθε δέντρο ακούω τα βράδια να «δουλεύουν» δυο και τρία και το πρωί βλέπω το έδαφος κάτω από το δέντρο στρωμένο με τρύπια καρύδια.

Χθες που φύσηξε λίγος αέρας και έριξε λίγα καρύδια από τα διψασμένα φέτος δέντρα πήγα να τα μαζέψω αλλά η απογοήτευση που ένιωσα ήταν μεγάλη. Στα δέκα καρύδια τα δύο μόνο ήταν αφάγωτα από τα κλαροπόντικα και το ίδιο είδα να αρχίσει να γίνεται και στα κάστανα. Με πόνεσε κι έτσι έκανα των αναδρομή σε περασμένα χρόνια που μπορεί η πολύτιμη παραγωγή των καρυδιών και των κάστανων για το σπίτι να εξαρτιόνταν από τον καιρό αλλά δεν αντιμετωπίζαμε την ολοκληρωτική καταστροφή της από τα τρωκτικά. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο εκείνα τα χρόνια θα ήταν μεγάλη ζημιά και οι συνέπειές της θα βάραιναν πολύ κάθε νοικοκυριό του χωριού που στηρίζονταν σε αυτούς τους καρπούς και δεν είχε εναλλακτική λύση.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30092022

ΟΙ ΓΑΤΕΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ

 

Ο ψαράς Χρήστος Τσίγκας που φέρνει από την Λαμία σε όλα τα χωριά της Δυτικής Φθιώτιδας ψάρια με τον γείτονα Νίκο Σαρόγλου και ένα κοπαδάκι γάτες που έπεσε στις σαρδέλες…  

Όπου να’ ναι το καλοκαίρι τελειώνει και από το χωριό θα φύγουν και οι τελευταίοι παραθεριστές και οι θερινοί κηπουροί καθώς σε λίγες ημέρες τελειώνει και το μάζεμα των καρυδιών και των καστάνων που τους καθυστερούσε. Το πολύ ως τα τέλη του Οκτώβρη στο χωριό θα μείνουν αυτοί που δεν το εγκατέλειψαν ποτέ και κάθε χρόνο λιγοστεύουν καθώς ορισμένοι πάνε να αναπαυτούν αιωνίως κάτω από της βελανιδιές του κοιμητηρίου μας.

Πρόπερσι, στον χειμώνα της επιδημίας μετρηθήκαμε καμμιά τριανταριά οι μόνιμοι χωριανοί και περί τους είκοσι αυτοί που το θεώρησαν πιο ασφαλές από τις πόλεις που κατοικούν. Το επόμενο διάστημα ο αριθμός παρουσίασε διάφορες αυξομειώσεις αλλά φέτος που υποτίθεται περιορίστηκε ο κίνδυνος του κορωνοϊού, βαίνει συνεχώς μειούμενος και όπως δείχνουν τα πράγματα, οι γάτες θα είναι περισσότερες από τους ανθρώπους.

Ήξερα πως κάθε σπίτι έχει ένα κοπαδάκι γάτες, αστείρωτες όλες αλλά δεν έκατσα να τις μετρήσω να έχω μια σαφή εικόνα για την παρουσία τους στο χωριό. Η μάνα μου για παράδειγμα είχε πρόπερσι 3 θηλυκές οι οποίες κάπου γεννοβόλησαν αλλά έφεραν στο σπίτι μόνο δύο γατάκια, το ένα μάλιστα αρσενικό κι έτσι έγιναν πέντε. Η φετινή παραγωγή σε γατάκια ασφαλώς ήταν πλούσια, αλλά στο σπίτι έφεραν μόνο τρία, όλα θηλυκά. Σε αυτό σίγουρα έχει βάλει το χέρι του ο γάτος μας, Ψουψούρης το όνομα που δεν θέλει αντίζηλους στο χαρέμι του με επτά πια γάτες. Στο σπίτι των γειτόνων, Νίκου και Ελευθερίας Σαρόγλου, το κοπαδάκι τους ξεπερνάει τις 12, με τρείς αρσενικούς μάλιστα που συνέχεια μαλώνουν και ο ένας καταφεύγει στη δική μας αυλή. Από τρεις – τέσσερις έχουν και τα άλλα διπλανά σπίτια, πέντε – έξι η Θωμαή ενώ το ρεκόρ το κατέχει το σπίτι του Γούπιου με περισσότερες από 15. Συνολικά υπολογίζω πως στην κάτω γειτονιά η οποία είναι και η πιο ζωντανή του χωριού υπάρχουν σαράντα γάτες και αν προσθέσουμε κι αυτές που είναι στο μαντρί του Δημητρόπουλου, μπορεί να ξεπερνούν τις 50! Στην πάνω γειτονιά που ελάχιστα άτομα μένουν τον χειμώνα δεν υπάρχει σχεδόν καμία γάτα γιατί κάποιος αχαρακτήριστος τις ξεκλήρισε και αυτό φαίνεται πως το γνωρίζουν οι άλλες και ούτε καν περνάνε τον δρόμο που χωρίζει το πάνω χωριό με το κάτω.

Όλες αυτές οι γάτες τρέφονται μέτρια όλο το χρόνο από τους χωριανούς αλλά περνούν καλά το καλοκαίρι που έρχονται οι παραθεριστές και τις ταΐζουν συστηματικά πιστεύοντας πως έτσι προφυλάσσονται από τα φίδια και τα τρωκτικά. Φυσικά αυτό βολεύει πολύ τις γάτες, είναι σαν να κάνουν διακοπές αλλά μόλις φθινοπωριάσει ως την άνοιξη, αρχίζουν πάλι να χτενίζουν τα χωράφια και τις αχυρώνες και τρώνε ότι βρίσκουν, από φίδια, σαύρες και ποντίκια μέχρι πουλιά. Τελευταία κάποιοι τους δίνουν ξηρά τροφή αλλά αυτό δεν φτάνει και έτσι συνεχίζουν να είναι θηρευτές και μπορώ με την πείρα που απόκτησα τρία χρόνια ασχολούμενος με το χωράφι πως μαζί με τις αλεπούδες και τα κουνάβια, ξεκλήρισαν κυριολεκτικά την ερπετοπανίδα και τα τρωκτικά του χωριού.

Έτσι η καθημερινότητα των γατών στο χωριό μπορεί να χωριστεί σε δυο περιόδους. Την δύσκολη χειμωνιάτικη και την άνετη του καλοκαιριού. Όλο το χρόνο όμως γι’ αυτές μια μέρα κάθε εβδομάδα ξεχωρίζει και είναι η Τετάρτη που έρχεται, εκτός και έχουν πέσει χιόνια, ο ψαράς στο χωριό και καθώς αυτός για να τον παίρνουν είδηση οι χωριανοί και να βγαίνουν στο δρόμο χρησιμοποιεί μια σειρήνα, τον ακούνε και τον περιμένουν!

Έτσι έγινε και σήμερα, όταν άκουσαν να έρχεται ο ψαράς τρέχουν αμέσως στα σημεία που συνήθως τον περιμένουν οι χωριανοί. Εκεί πήγαμε τρεις πελάτες για ψάρια και επειδή τις σκεφτόμαστε κι αυτές πήραμε λίγα και τους ρίξαμε να φάνε κι έτσι μέτρησα ένα κύμα γιατί η κάθε μια που άρπαζε το ψάρι έφευγε αμέσως μην την το πάρει άλλη από το στόμα. Είκοσι τέσσερις μόνο από τη γειτονιά μας γεύτηκαν σαρδέλες Μαλιακού. Βλέποντας τα κοπαδάκια από τις γάτες, από κάθε σπίτι ξεχωριστό να πλησιάζουν με θάρρος το ψαράδικο τότε κατάλαβα πόσο σημαντική είναι η Τετάρτη γι’ αυτές στο χωριό και φυσικά, πόσο περισσότερες είναι από τους χωριανούς.

NEXT DEAL, 29092022

ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ

 

Τα τελευταία χρόνια κάθε χρόνος που περνάει νομίζω πως είναι πιο σύντομος από τον προηγούμενο, ειδικά δε τα καλοκαίρια που σχεδόν δεν καταλαβαίνω πια πως τελειώνουν τόσο γρήγορα. Ασφαλώς σε αυτό έχουν να κάνουν οι αλλαγές στη ζωή μας. Όπως η επιδημία, ένας καταλύτης και πιστεύω πως ακόμα δεν έχουμε δει όλα τα επακόλουθά της ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν και οι δυσμενείς εξελίξεις στην οικονομία αλλά εκείνο που βαραίνει περισσότερο είναι ο χρόνος που καλούνται οι πλάτες μας να σηκώσουν…

Η σημερινή ισημερία και το πέρασμα από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο με βρίσκει πάλι στο χωριό όχι όμως όπως τα προηγούμενα χρόνια ως καλλιεργητή που σοδεύω την παραγωγή από τους κήπους και τα χωράφια αλλά ως επισκέπτη που ξέμεινε εκεί για κάποιους άλλους λόγους και η επιστροφή του στην Αθήνα είναι ζήτημα ημερών. Έτσι χωρίς αυτές τις υποχρεώσεις έχω την άνεση να παρατηρώ το πέρασμα από την εποχή στην άλλη και φυσικά να κάνω τις συγκρίσεις με τα προηγούμενα χρόνια που οι υποχρεώσεις της αγροτικής ζωής που έκανα δεν μου έδιναν αυτά τα περιθώρια και με ήθελαν σε διαρκή ετοιμότητα για να προλάβω κηπευτικά, φρούτα και καρπούς. Φυσικά, κάποιες δουλειές, όπως το μάζεμα των ξύλων για να εξασφαλιστεί η θέρμανση τον χειμώνα και το καθάρισμα των κήπων για να είναι πάντα έτοιμοι για καλλιέργεια, γίνονται όπως πάντα.

Η διαφορά όμως από το είσαι στο χωριό και να μην έχεις παραγωγή – εφ’ όσον μπορείς βέβαια –  είναι τεράστια και το γεγονός σε κατατάσσει στην πλειονότητα των κατοίκων που η επιβίωσή τους στηρίζεται βασικά στην σύνταξη ή τα επιδόματα. Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι επαγγελματίες οι οποίοι παράλληλα καλλιεργούν κήπους ή έχουν ζώα και χωράφια με καρποφόρα αλλά αυτοί είναι πολύ λίγοι για να κάνουν τη διαφορά και να χαρακτηριστεί ένας τόπος παραγωγικός. Χώρια δε που οι περισσότεροι, αφού αφήσουν να περάσει και ένα μέρος του Οκτωβρίου εγκαταλείπουν τα χωριά και μαζεύονται στις πόλεις.

Έτσι έγινε το φετινό πέρασμα στο φθινόπωρο, νιώθοντας εν μέρει εκτός τόπου και συναγωνισμού βεβαίως όπως τα προηγούμενα χρόνια και μετανιωμένος που άφησα τον κήπο να γεμίσει αγριόχορτα και για τα οποία αφιέρωσα αρκετές ώρες να απομακρύνω. Με χαροποιούσε όμως το γεγονός ότι λίγοι άλλοι χωριανοί απόλαυσαν τα προϊόντα των κήπων τους και τη συγκομιδή η οποία βέβαια ήταν ανάλογη των κόπων και της προσοχής τους. Ασφαλώς λιγότεροι από τις προηγούμενες χρονιές, ήταν αυτοί όμως που ζωντάνεψαν το χωριό και ακούστηκαν πάλι φωνές που θύμιζαν άλλες εποχές, τότε που ήταν γεμάτο κόσμο και οι δραστηριότητές τους δεν σταματούσαν μέρα και νύστα σε κάθε σημείο του.

Του χρόνου δεν ξέρω πόσοι θα επιχειρήσουν πάλι να φτιάξουν κήπους, εύχομαι να είναι οι ίδιοι και ενδεχομένως προστεθώ κι εγώ. Από το τι εξαρτάται η διατήρηση αυτού του αριθμού ή αύξησή του έχει να κάνει με πολλά πράγματα. Πρώτα απ’ όλα είναι η υγεία και φυσικά πως θα βγάλει ο καθένας τον δύσκολο όπως πολλοί προεξοφλούν φετινό χειμώνα. Κι ακόμη, οι απώλειες, αναμενόμενες ή απρόοπτες μεταξύ των χωριανών. Αυτές έχουν σαν αποτέλεσμα, όχι μόνο να ακυρώνουν τις καλλιέργειες αλλά και  να κλείνουν σπίτια και να μην ανοίξουν ποτέ αυτά πάλι. Κάθε χρόνο τέτοια εποχή οι συζητήσεις στα χωριά γύρω απ’ αυτό το θέμα είναι πολλές και γι’ αυτό η ευχή «καλό χειμώνα» έχει ιδιαίτερη σημασία…

 Μπορεί να μην είχα την χαρά να έχω φέτος συγκομιδή από τους κήπους ή τα δέντρα αλλά η μεγάλη συκιά με τα όψιμα μαύρα σύκα στην άκρη του κήπου δεν λάθεψε και η προσφορά της ήταν συγκινητική. Σαν να ήθελε να με καλοπιάσει να με βλέπει περισσότερο καιρό…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 21092022

ΕΝΑΣ «ΑΟΡΑΤΟΣ» ΤΟΙΧΟΣ ΥΠΟΝΟΜΕΥΕΙ ΤΟ ΧΩΡΙΟ

 

Αυτοί που σε κάποια αμνημόνευτη εποχή ίδρυσαν το χωριό μας επέλεξαν ένα προσήλιο και με καλή θέα σημείο σε κάποια πλαγιά του Τυμφρηστού που είχε νερά κι εκεί, αφού πάλεψαν με το δάσος πολλά χρόνια κατάφεραν να το περιορίσουν. Ακολουθώντας το ανάγλυφο της περιοχής έφτιαξαν κήπους και χωράφια και σιγά – σιγά έχτισαν σπίτια, εκκλησία και σχολείο, δημιουργώντας έτσι μια μικρή αλλά ακμαία ορεινή κοινότητα που στοιχεία για την ύπαρξή της έχουμε αρκετά μόνο από τα τελευταία 200 περίπου χρόνια.  

Σύμφωνα με το ανάγλυφο της περιοχής έγιναν και οι δρόμοι και τα μονοπάτια που επικοινωνούσαν μεταξύ τους οι χωριανοί και αυτό κράτησε μέχρι που η εξέλιξη τους υποχρέωσε να δώσουν από εκεί που θα περνούσε ένα κομμάτι γης για να έρθει το αυτοκίνητο στο χωριό. Η πρώτη διάνοιξη έγινε το 1950 με τσαπιά και φτυάρια από άνδρες και γυναίκες του χωριού και ακολουθώντας για ευκολία το ανάγλυφο πέρασε από το κάτω μέρος του χωριού και συνέχισε για τα επόμενα, Μερκάδα, Μαυρίλο και Ευρυτανία.

Ο δρόμος αυτός όμως δεν περνούσε από το κέντρο του χωριού, την εκκλησία δηλαδή και τα μαγαζιά και πολύ σύντομα, το 1957 χάρη και στις ενέργειες του συγχωριανού μας υπουργού Ευάγγελου Καλαντζή, έγινε καινούργια χάραξη έξω από το χωριό και ο δρόμος πέρασε και από εκεί. Για να γίνει όμως αυτό χρειάστηκε να γίνουν μεγάλοι πέτρινοι τοίχοι στους οποίους εργάστηκαν πάλι οι συγχωριανοί.  Έτσι άλλαξε εικόνα και το χωριό και όποιος περνάει σήμερα από αυτό δεν μπορεί να υποπτευθεί ότι ο δρόμος κρατιέται από αυτούς τους τοίχους οι οποίοι φαίνονται πλέον καθαρά μόνο πάνω από την εκκλησία.

Αυτοί οι «αόρατοι» από την βλάστηση πια τοίχοι, όπως και κάθε άλλο πράγμα στο χωριό και τον κόσμο έχουν γεράσει. Κι όταν λέμε ένας τοίχος έχει γεράσει, εννοούμε πως οι φυσικές δυνάμεις, τα νερά και ο πάγος καθώς και οι ρίζες των δέντρων τους έχουν αποσαθρώσει και σε πολλά σημεία άρχισαν να πέφτουν οι πέτρες και σε λίγα χρόνια είναι βέβαιο πως θα διαλυθεί και κατά συνέπεια, θα καταρρεύσει και ο δρόμος και αυτό σίγουρα θα παρασύρει και κάποια σπίτια. Ειδικά ένας πλάτανος πάνω από την εκκλησία που αφέθηκε να μεγαλώσει μέσα στον τοίχο δίπλα στο καμπαναριό, τον έχει διαλύσει.

Το φαινόμενο γνωρίζουν καλά οι χωριανοί, έχουν ενημερώσει καταλλήλως τον Δήμο Μακρακώμης (με έδρα την Σπερχειάδα παρακαλώ) αλλά είναι από εκεί δεν δόθηκε καμιά προσοχή. Είπαν θα κάνουν μελέτες, θα δρομολογήσουν έργα για την συντήρηση του τοίχου αλλά μέχρι σήμερα τίποτα. Οι πέτρες συνεχίζουν να πέφτουν και δεν αποκλείεται στην πρώτη μεγάλη κακοκαιρία να σωριαστεί ο τοίχος και το χωριό να εξυπηρετείται πια από τον κάτω δρόμο. Τότε φυσικά και θα είναι πολύ αργά, γιατί ένα έργο σαν αυτούς τους τοίχους δεν γίνεται μια φορά και τελειώνει αλλά συντηρείται διαρκώς για να είναι λειτουργικό.

Το ξέρουν αυτό στο Δήμο που είναι υπεύθυνος πια για κάθε τι, αλλά όπως φαίνεται δεν τους ενδιαφέρει να προωθήσουν το έργο ή δεν μπορούν να προβάλλουν την ανάγκη του στις σχετικές υπηρεσίες και της πηγές των πόρων. Αντ’ αυτού, ακολουθώντας τον συρμό και τα συμφέροντα που προωθούν σε μικρές και μεγάλες πόλεις τις αναπλάσεις των πλατειών και την δημιουργία παιδικών χαρών, το ενδιαφέρον για έναν τοίχο μοιάζει τουλάχιστον αναχρονισμός…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 07082022

ΜΑΓΑΖΙΑ: ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ

 

Ο θείος μου Κώστας Προβόπουλος με την γυναίκα του Σταθούλα, το 1998 στο μαγαζί μετά τον εκκλησιασμό των Χριστουγέννων ακούνε από κοινού ευχές στο τηλέφωνο.

Από τα βασικά στοιχεία της Κοινότητας, που προλάβαμε και ζήσαμε οι ωριμότεροι στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες ήταν τα λεγόμενα μαγαζιά, τα καφεπαντοπωλεία των χωριών τα οποία αποτελούσαν εκτός από χώρους εμπορίου και αναψυχής των χωριανών, σημεία αναφοράς για κάθε χωριό και κυρίως χώροι συνάντησης και επικοινωνίας. 

Μετά τα Χριστούγεννα του 1998, στο μαγαζί της Ρήνως Σιακώνη, ο άντρας της  Σεραφείμ ο οποίος ήταν από τους καλύτερους αφηγητές του χωριού κάτι λέει για τα περασμένα.

Από κανένα χωριό δεν έλειπαν το καφεπαντοπωλεία, στο οποίο μαζεύονταν οι χωριανοί τα βράδια να κουβεντιάσουν μεταξύ τους, να ψευτοπιούνε  κανένα τσίπουρο ή ούζο όταν ήταν στη μόδα, να παίξουν ξηρή και κολτσίνα με κέρασμα λουκούμια ενώ για τις νοικοκυρές αυτά αποτελούσαν και την πηγή να προμηθευτούν κάποια αγαθά που δεν μπορούσαν να βγάλει το αγροτικό σπίτι τους. Κι ακόμη, αυτά τα σύνθετα καταστήματα  (λειτουργούσαν ως καφενεία, μπακάλικα, χασάπικα, ακόμη και κουρεία) μαζεύονταν οι άνθρωποι να πιούνε τον καφέ τους μετά τον εκκλησιασμό της Κυριακής και στις μεγάλες γιορτές του χρόνου. Σε κάποιο απ’ αυτά λειτουργούσε και το ταχυδρομείο όπως και το τηλεφωνείο και ο μπακάλης αναλάμβανε να ειδοποιεί όποιον χωριανό καλούσαν μια συγκεκριμένη ώρα να μιλήσει με τον καλούντα δημιουργώντας έτσι μια σειρά υποχρεώσεων που πάντα ήταν σε όφελός του και τούτο ήταν ένα αγκάθι στα μάτια των άλλων μαγαζιών του κάθε χωριού.  

Όσο για αγαθά, εκείνα τα μαγαζιά είχαν συνήθως πράγματα πρώτης ανάγκης, αλάτι, ζάχαρη, πετρέλαιο, σπίρτα, καφές αλλά και τυποποιημένα τρόφιμα, όπως μακαρόνια, κονσέρβες, ρύζι, σαπούνι καθώς και καραμέλες και σοκολάτες για τα παιδιά.  Αυτό επίσης που ήταν βασικό ήταν ότι είχαν πράγματα του νοικοκυριού που χρειάζονταν οι γυναίκες, όπως κουμπιά, βελόνες, λίγα υφάσματα, χρώματα βαφής, απλά φάρμακα. Την εποχή που έβγαιναν κηπευτικά και φρούτα έφερναν και κάποια που δεν ευδοκιμούσαν στο χωριό. Αρκετά από αυτά λειτουργούσαν και ως κρεοπωλεία, χωρίς μάλιστα ψυγεία τα πρώτα χρόνια. Κι αυτό το κατόρθωναν γιατί πριν προχωρήσουν στην σφαγή κάποιοι ζώου, ενημέρωναν το χωριό και αφού έβλεπαν από τις παραγγελίες δεν θα τους έμενε απούλητο κανένα κομμάτι, τότε το έσφαζαν. Αυτοί έκαναν και έψηναν συχνά κοκορέτσια και σπληνάντερα ενώ σε καμιά γιορτή έβαζαν στην ψησταριά ολόκληρο σφάγιο. Σε κάθε περίπτωση πάντως κινούνταν σύμφωνα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες των χωριανών. Σε αυτά τα μαγαζιά έκαναν την εμφάνισή τους και αμέσως υιοθετήθηκαν τα απορρυπαντικά, τα εμφιαλωμένα αναψυκτικά και η Κόκα – κόλα και πράγματα που η συντήρησή τους απαιτούσε ψυγεία, οπότε εγκατέστησαν και γέμισαν τους χώρους και περιόρισαν την ανάπτυξη των τραπεζοκαθισμάτων και την παρουσία των ανθρώπων.

Στο μαγαζί του Κώστα Προβόπουλου, τα Χριστούγεννα του 1998

Αυτά τα μαγαζιά, στο κέντρο του χωριού συνήθως και κοντά στην εκκλησία ήταν οι πρεσβείες θα λέγαμε των χωριών με τον έξω κόσμο γιατί σε αυτά πήγαινε όποιος ήθελε να ρωτήσει για κάποιον ή κάτι στο χωριό, να αφήσει ένα δέμα, ένα φάκελο, μια ειδοποίηση και ήταν βέβαιος πως όλο και κάποιος θα βρεθεί να εξυπηρετήσει το θέλημά του. Σε αυτά επίσης, τα χρόνια της ομαλότητας εννοείται, γίνονταν και οι προεκλογικές συγκεντρώσεις με τους χωριανούς να πηγαίνουν, για ξεκάρφωμα, να ακούσουν όλους τους υποψηφίους.  Σε αυτά τα μαγαζιά οι χωριανοί γνώρισαν και τον κινηματογράφο, από περιοδεύοντα συνεργεία. Στο δικό μας χωριό έφερναν και έπαιζαν στα μαγαζιά οι αδελφοί Μυλωνά από τον Άγιο Γεώργιο ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου αλλά και ξένες και πήγαινε σχεδόν όλο το χωριό να τις παρακολουθήσει. Στα ίδια μαγαζιά είδαμε για πρώτη φορά τηλέοραση που εκτόπισε σιγά – σιγά τον κινηματογράφο απ’ αυτά και υπήρξε το πρώτο παράθυρο να δούμε τον κόσμο που απλώνονταν πέρα από το μικρό χωριό μας. 

Το κυριότερο όμως αυτών των μαγαζιών ήταν που λειτουργούσαν ως μικρά κοινοβούλια κάθε χωριού στα οποία η γνώμη των γεροντότερων ήταν αυτή που έδινε τον τόνο στις όποιες υποθέσεις απασχολούσαν τους χωριανούς. Όπως ζημιές στους κήπους από ανθρώπους και κοπάδια, άλλες βλάβες σε υπάρχουσες υποδομές  (ναι, όσο και να μας φαίνεται σήμερα παράξενο, σε όλα τα χωριά υπήρχαν πλήρεις και επαρκείς υποδομές: δρόμοι, μονοπάτια, γέφυρες, βρύσες, αυλάκια, στέρνες, αλώνια, δημόσια λιβάδια, τα οποία για λειτουργήσουν ήθελαν την προσοχή και την φροντίδα όλων). Τότε που ήταν γεμάτα τα χωριά κόσμο δεν υπήρχε περίπτωση να περάσει απαρατήρητη καμιά αταξία και ο υπαίτιος έδινε λόγο στο καφενείο, ενώπιον όλων. Αυτό το άτυπο, λαϊκό δικαστήριο δεν επέβαλλε ποινές αλλά με τον τρόπο του έβαζε σε τάξη τον υπαίτιο και τον φταίχτη ή τον απέδιδε στην χλεύη της κοινότητας, πράγμα που έφερνε και προ των ευθυνών τους όσους επιχειρούσαν να διαταράξουν την τάξη και στις σχέσεις  των συγχωριανών. Ληξίαρχος και καταγραφέας όλων, φυσικά ήταν ο μπακάλης, η προσωπικότητα του οποίου έδινε και το στίγμα του κάθε μαγαζιού…

Σβήνοντας σιγά – σιγά τα χωριά, έσβησαν κι αυτά τα πράγματα. Όσα απόμειναν από τα μαγαζιά ελάχιστα θυμίζουν τα παλιά, ως προς τη λειτουργία τους και ως προς τις υπηρεσίες που προσφέρουν πια στους ελάχιστους χωριανούς που τα επισκέπτονται. Και φυσικά δεν φταίνε γι’ αυτή την αλλαγή μόνο οι μαγαζάτορες που επιχείρησαν να προσαρμοστούν με τα νέα ήθη αλλά το κοινό που αποτελεί την πελατεία τους. Λέω κοινό και όχι χωριανοί γιατί οι περισσότεροι είναι εποχιακοί πελάτες, οι σχέσεις τους με το χωριό είναι χαλαρές έως αδιάφορες και το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να περάσουν κάποια ώρα σε αυτά ευχάριστα ικανοποιώντας τις επιθυμίες τους και μόνο,  χωρίς πολλές φορές να καταλάβουν αν βρίσκονται στο ένα ή στο άλλο χωριό.

Το 1998 ο Γιώργος Ξαγάρας είχε κλείσει λόγω συνταξιοδότησης το μαγαζί που διατηρούσε στο ισόγειο του σπιτιού του Στέλιου Υφαντή στο δρόμο πάνω από την εκκλησία. 

ΥΓ. Το κείμενο αφορά τα μαγαζιά σε κάθε σημείο της Ελλάδας αλλά οι φωτογραφίες είναι από το χωριό μου, τα Χριστούγεννα του 1998, τότε που είχε ακόμη ελπίδες να ζήσει. Από τους αναφερόμενους στις φωτογραφίες δυστυχώς κανένας δεν είναι στη ζωή σήμερα.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 28122021

ΚΑΘΕ ΠΕΡΣΙ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

 

Μετρηθήκαμε κι εφέτος στη λειτουργία των Χριστουγέννων και ο αριθμός αυτών που βρέθηκαν στην εκκλησία μας, την Αγία Τριάδα μας πολύ απογοήτευσε. Ήμασταν λιγότεροι από πέρσι – μη πω για πρόπερσι γιατί οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Κάθε χρόνος που περνάει φανερώνει πως οι συγχωριανοί λιγοστεύουν και σε λίγα χρόνια εκτός από κοινοτικό διαμέρισμα θα πάψουμε να υπάρχουμε έστω και σαν ενορία που τα τελευταία χρόνια το παλέψαμε αρκετά να δηλώνουμε μέσω αυτής και έστω νοητά ότι υπάρχουμε.

Βέβαια το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τα Χριστούγεννα αλλά όλο το χρόνο καθώς και σε άλλες μεγάλες γιορτές ο αριθμός των συγχωριανών που εκκλησιάζονται – δίνουν δηλαδή το παρών τους σε μια δημόσια εκδήλωση συνεχώς λιγοστεύει. Πράγμα που δεν έχει να κάνει με την πίστη ή την ευλάβεια αλλά γιατί απλά λιγοστεύομε είτε από την εκδημία ορισμένων συγχωριανών, είτε από την απομάκρυνση κάποιων άλλων από το χωριό. Με την πανδημία φάνηκε πως τα πράγματα θα άλλαζαν κάπως αλλά αυτό κράτησε μόνο για ένα χειμώνα και απ’ όσους έμειναν πέρσι τέτοιες ημέρες στο χωριό, οι περισσότεροι γύρισαν στα σπίτια τους στις πόλεις κι άφησαν τα εξοχικά που είχαν βρει καταφύγιο τόσους μήνες.

Ο εκκλησιασμός πάντως δεν είναι και το στοιχείο που αποδεικνύει το πόσο είναι ζωντανό ένα χωριό καθώς στην περίπτωση υπεισέρχονται ποικίλα στοιχεία  που χαρακτηρίζουν τον καθένα συγχωριανό ξεχωριστά ή κάποιες οικογένειες. Εκείνο που είναι πιο σίγουρο είναι τα παρατημένα σπίτια που χρόνο με τον χρόνο αυξάνονται ενώ καινούργιο έχει να χτιστεί παραπάνω από δεκαπέντε χρόνια. Η εποχή που τα εξοχικά ήταν στοιχεία μιας ευμάρειας που αποδείχθηκε πλαστή και κούφια, πέρασε ανεπιστρεπτί και για τα περισσότερα πλέον το κόστος συντήρησης είναι πολύ υψηλό γιατί χτίστηκαν για να κατοικούνται μόνο τους ζεστούς μήνες ως καταλύματα διακοπών. Πρόχειρες κατασκευές, χωρίς μόνωση και εγκατάσταση για  θέρμανση είναι σαν ψυγεία και ελάχιστοι είναι εκείνοι που τολμούν να τα ανοίξουν και να τα κατοικήσουν αυτές τις ημέρες.

Βέβαια ούτε και σε αυτά που κατοικούνται οι προϋποθέσεις θέρμανσης είναι καλύτερες γιατί όταν χτίστηκαν οι συνήθειες των ανθρώπων ήταν πολύ διαφορετικές και κυρίως όλοι ήταν σε κίνηση, είχαν ασχολίες στο ύπαιθρο με τα ζωντανά τους κυρίως και αποζητούσαν  την θέρμανση λίγο το πρωί και κυρίως το βράδυ που μαζεύονταν όλοι στο σπίτι. Ήταν και μαθημένοι εξάλλου να αντέχουν περισσότερο το κρύο. Τώρα που οι περισσότεροι είναι συνταξιούχοι, μένουν στο σπίτι όλη την ημέρα και θέλουν να έχουν συνέχεια θέρμανση, πράγμα που επιβαρύνει τον προϋπολογισμό που έχει κάθε νοικοκυριό για καύσιμα, είτε πρόκειται για ξύλα, είτε για πετρέλαιο ή ηλεκτρισμό. Για όσους βάζουν στη ζυγαριά τα υπέρ και τα κατά της διαμονής στο χωριό ή την πόλη, ασφαλώς και επιλέγουν την δεύτερη περίπτωση γιατί όπως και να έχει η διαχείριση της θέρμανσης στις πόλεις γίνεται πιο εύκολα. Γι’ αυτό και κλειδώνουν τα σπίτια και αφήνουν το χωριό τους χειμερινούς μήνες.

Αυτό όμως που παίζει τον σημαντικότερο ρόλο είναι ότι από τα σπίτια στο χωριό, εξοχικά ή πατρικά απουσιάζουν οι  πρόγονοι, αυτοί δηλαδή που τα έχτισαν στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, τα κατοίκησαν και μαζί με αυτά κράτησαν όρθια την Ελλάδα. Η γενιά αυτή κοντεύει βιολογικά να τελειώσει και όσοι επιμένουν να ζουν στα χωριά, περισσότερο μπελά δημιουργούν στους οικείους τους παρά χαρά. Γιατί εκτός από την θέρμανση που προβάλλεται ως ένα μεγάλο επιχείρημα, ένα σωρό άλλα ζητήματα που προκύπτουν με ζητήματα υγείας, τροφοδοσίας και κοινωνικότητας προκύπτουν καθημερινά. Ζητήματα που ούτως ή άλλως δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από τις υπαλληλικές υπηρεσίες των Δήμων που πολύ απέχουν απ’ αυτές που χαρακτήριζαν κάποτε τις κοινότητες των ανθρώπων που κρατούσαν κάθε γωνιά της Ελλάδας ζωντανή. Από την στιγμή που οι πρόγονοι έπαψαν να υπάρχουν, ο κρίκος που συνέδεε τις γενιές έσπασε και κατά συνέπεια, οι επισκέψεις στο χωριό περιορίστηκαν μόνο σε διεκπεραιώσεις.

Κάποιοι λίγοι που ήρθαν στο χωριό για τα Χριστούγεννα ήδη έφυγαν και θα επιστρέψουν πιθανόν πάλι το Πάσχα να κάνουν έναν ακόμη κύκλο παρουσίας μέχρι να πιάσουν τα κρύα. Μέχρι τότε, το μόνο στοιχείο που θα είναι ορατό στο χωριό θα είναι ο χειμώνας που βάζει βαθιά τα σημάδια του κάθε χρόνο στα σπίτια, στο τοπίο, στους λίγους ανθρώπους…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 27122021

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΕΣ ΕΥΧΕΣ ΜΕ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΜΗΛΙΟΥ

 

Παλεύω μέρες να βρω μια εικόνα που να μπορεί να σταθεί ως το σκηνικό όπου πάνω του θα γραφτούν οι ευχές για τις γιορτινές ημέρες που έρχονται και το νέο έτος αλλά φέτος ούτε τα ωραία χειμωνιάτικα τοπία με ενθουσιάζουν ούτε άλλες που να εμπεριέχουν έναν συμβολισμό για ένα ακόμη νέο ξεκίνημα που λέμε ότι  θα κάνουμε την Πρωτοχρονιά…

Νιώθω πως η επιδημία λειτούργησε καταλυτικά σε κάθε τι που κάνουμε στη ζωή μας, ακόμη και στο πως θα εκφράσουμε τις ευχές μας και πως θα τις μεταφέρουμε. Παλιά οι κάρτες που στέλναμε με το ταχυδρομείο έλυναν το θέμα καθώς υπήρχε μια τεράστια ποικιλία απ’ αυτές  και μπορούσαμε να διαλέξουμε ποια ταιριάζει σε κάθε αποδέκτη. Χώρια δε που είχαν και την υπογραφή μας, δείγμα της αναγνώρισης και της εκτίμησης που είχαμε για κάποια πρόσωπα. Εκτός αυτού υπήρχε και το τηλέφωνο που μια ζωντανή συνομιλία ασφαλώς και ανέβαζε ποιοτικά την επαφή και ζέσταινε και την καρδιά.

Όλα αυτά σιγά – σιγά πέρασαν στο παρελθόν και οι ανταλλαγές ευχών στην πλειονότητά τους γίνονται μέσω του δικτύου και των SMS στο τηλέφωνο. Στην πρώτη περίπτωση κυρίως οι κάρτες είναι κι εδώ τυποποιημένες – σε άπειρη ποικιλία μάλιστα χωρίς να επιτρέπουν στον αποστολέα να αφήσει την υπογραφή του και η μόνη λύση είναι να τις συνοδεύσει με λίγα λόγια αλλά με την ίδια γραμματοσειρά που θα χρησιμοποιήσει την έχουν κι άλλοι πολλοί και στο τέλος όλα μοιάζουν σαν να βγαίνουν από μια μηχανή. Με λίγα λόγια λείπει ο προσωπικός χαρακτήρας από κάθε κάρτα και ότι αυτή την προσωποποιούσε.  

Μιας και ακόμη ζω στον απόηχο της διετούς παραμονής στο χωριό και οι εμπειρίες μου σε αυτό το διάστημα αντλήθηκαν από τη φύση του, τα χωράφια και τους κήπους – πράγμα που ποικιλοτρόπως με κείμενα και φωτογραφίες έχω εξαντλήσει κατέφυγα στην ιστορία του και δεν βρήκα καλύτερο να την σχολιάζει από τα έργα που μας άφησε ο αείμνηστος Μήλιος (Αιμίλιος Δεδούσης 1924 - 2005) και τα οποία κοσμούν την αυλή του σπιτιού του και καλωσορίζουν τους επισκέπτες του χωριού μας στον κεντρικό δρόμο.

Πρόκειται για γλυπτά σε πέτρα που απεικονίζουν δυο αντρικές μορφές ρουμελιωτών των περασμένων εποχών όπως τις διέσωσε η ζωγραφική και η φωτογραφία μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα. Μορφές με αδρά  χαρακτηριστικά και μουστάκια όπως συνήθιζαν οι άντρες εκείνα τα χρόνια. Ο Μήλιος πρόλαβε στα νεανικά του χρόνια να γνωρίσει έτσι τους συγχωριανούς μας και μίλησε μαζί τους πολλές φορές, τόσο που σε αυτόν καταφεύγαμε για πληροφορίες και πάντα με καλή διάθεση μας αφηγούνταν για πρόσωπα και καταστάσεις που έζησε το χωριό, ιδιαίτερα στην περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Αυτοδίδακτος γλύπτης ο Μήλιος δούλευε το ίδιο καλά το ξύλο και την πέτρα. Η φαντασία του οδηγούσε τα χέρια του να φτιάχνει έργα που είχαν τη ρίζα της έμπνευσής του όχι μόνο στο  φυσικό περιβάλλον, αλλά και στο μυθολογικό υπόβαθρο και την ιστορική μνήμη του τόπου. Έτσι είχε φτιάξει πολλές λυκόμορφες κατασκευές με τις οποίες στόλιζε τις βρύσες σε διάφορα σημεία του χωριού μας και ειδικά δίπλα στους δρόμους καθώς και σκάλιζε ανάλογες μορφές σε γκλίτσες και άλλα αντικείμενα καθημερινής αλλά και διακοσμητικής χρήσεως. Σημειώνουμε πως ο Μήλιος ότι έφτιαχνε, το έφτιαχνε για δική του ευχαρίστηση και το διέθετε στο κοινό πάντα αφιλοκερδώς. Τα τελευταία χρόνια που από τη μοναξιά, η υπομονή του ήταν απεριόριστη, ο Μήλιος άρχισε να σκαλίζει πάνω σε σκληρές πέτρες μορφές που παρέπεμπαν σε κλέφτες και αρματωλούς και γενικά πρόσωπα της ρουμελιώτικης ιθαγένειας χωρίς να τους δίνει ένα συγκεκριμένο όνομα, αφήνοντας τον καθένα να μαντέψει. Έτσι όποιος τα έβλεπε, μπορούσε να πει «Να ένας Καραϊσκάκης», «Να ένας Μπότσαρης», «Να ένας αντάρτης»…

Δυο απ’ αυτές τις μορφές λοιπόν διάλεξα να βάλω φέτος στην κάρτα που θα στείλω (με ηλεκτρονικό τρόπο) στους φίλους, τους συνεργάτες, στους ανθρώπους που γνωρίζω. Η επιλογή έχει να κάνει αφενός μεν την οιονεί αναγνώριση της προσφοράς του Μήλιου στο χωριό αλλά από την άλλη, μέσα από τον συμβολισμό τους να τροφοδοτήσουν την φαντασία για τα όσα είδαν με τα μάτια τους αυτοί οι πετρωμένοι πρόγονοι . Πράγματα που άλλα γνωρίζουμε και άλλα αγνοούμε αλλά κάθε ένα απ’ αυτά και όλα μαζί με την δυναμική τους επηρέασαν ποικιλοτρόπως την ζωή του χωριού και το κράτησαν μέχρι σήμερα ζωντανό.   

NEXTDEAL

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 13122021

ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΝΑ ΣΒΗΝΟΥΝ ΠΕΝΤΕ ΧΩΡΙΑ!

 

105 άτομα μόνιμους κατοίκους, αμφιβάλλω αν έχουν όλα μαζί τα 5 χωριά μας (Μεγάλη Κάψη, Μεσαία Κάψη, Μερκάδα, Μαυρίλο και Νεοχώρι) στις ανατολικές πλαγιές του Τυμφρηστού ή Βελούχι, από την πλευρά της Φθιώτιδας. Τόσοι κατέληξαν σήμερα από την επιδημία και τούτο σημαίνει πως από τον χάρτη των μικρών πατρίδων έσβησαν πέντε χωριά και φυσικά, δεν περιμένουν τους παραθεριστές να τα ζωντανέψουν πάλι. Αυτοί ήρθαν, πέρασαν καλά λίγες ημέρες και έφυγαν αφήνοντας τα σκουπίδια τους στα ρέματα και τα σκυλιά και τα γατιά να μάθουν να… κυνηγάνε μέσα στο χιόνι για να ζήσουν. Α, και δεν κατάφεραν να πείσουν κάτι πονηρά κ’νάβια να κάνουν το εμβόλιο για τον covid – 19 κι έτσι αν δεν απομονωθούν αυτοί αποτελούν κίνδυνο για όλους μας.

ΥΓ. Στη φωτογραφία, κοράκια σε τοπίο με ομίχλη που περιμένουν πότε θα ρίξουν τροφή στα αδέσποτα σκυλιά που  στείρωσε ο Δήμος να εφορμήσουν να φάνε γιατί δεν βρίσκουν τίποτα να φάνε στα χωράφια και στο λόγγο…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 22112021

ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΉ ΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΝΑ

 

Σε άλλες εποχές, τούτες τις μέρες οι προτεραιότητες που θα είχε η μάνα θα ήταν το συμμάζεμα του νοικοκυριού ενόψει του χειμώνα που πάντα στο χωριό μας ήταν δύσκολος. Τα τελευταία όμως χρόνια έχοντας απαλλαγεί απ’ όλες αυτές τις έννοιες έχει περιορίσει τη ζωή της στο σπίτι και στην αυλή της και φυσικά προσέχει γιατί στην ηλικία της τα ζητήματα της υγείας δεν αντιμετωπίζονται εύκολα. Έτσι το θεώρησε ευθύνη να κάνει το πρώτο και το δεύτερο εμβόλιο και σήμερα, ήρθε η ημέρα να κάνει και την λεγόμενη… αναμνηστική δόση.

Έτσι την πήγαμε μαζί με το γείτονα και φίλο Γιάννη Τσιρώνη στον Άγιο Γεώργιο όπου το μεσημέρι, χάρη στην πρωτοβουλία του Δήμου Μακρακώμης είχε έρθει κινητή μονάδα εμβολιασμού να εξυπηρετήσει τους κατοίκους της περιοχής που τις προηγούμενες φορές έτρεχαν στην Στυλίδα και την Ανατολική Φραγίστα. Ήταν πολλοί που ήθελαν να κάνουν το εμβόλιο και τιμητικά, καθώς ήταν η πιο ηλικιωμένη εγκαινίασε τον εμβολιασμό δηλώνοντας πως αυτή έκανε ότι έπρεπε για τον εαυτό της και ντους άλλους και υπονοώντας  ότι πρέπει να το κάνουν και όσοι στο χωριό και αλλού το αρνούνται.

Η παρουσία της κινητής ομάδας εμβολιασμού στον Άγιο Γεώργιο Τυμφρηστού αποδείχθηκε σπουδαία και ακούστηκαν καλά σχόλια γι’ αυτή την πρωτοβουλία καθώς εκτός από την εξυπηρέτηση των ηλικιωμένων που ήθελαν να κάνουν την Τρίτη δόση ήταν και μια αφορμή για τους κατοίκους των χωριών να κάνουν τα ψώνια τους στα τοπικά καταστήματα και να δουν γνωστούς και φίλους. Γέμισε ο κεντρικός δρόμους και θύμισε σε πολλούς άλλες στιγμές που το χωριό ήταν γεμάτο κόσμο ενώ όλοι εξέφρασαν τα ευχαριστήριά τους στους υπαλλήλους του τοπικού φαρμακείου που τους εξυπηρέτησε στα διαδικαστικά…  

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 16112021

ΟΙ ΚΑΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΑΝΩΝ ΜΟΥ…

Η Παλιόγουρνα και το ομώνυμο ρέμα, κυρίως αυτό στα βόρεια του χωριού ανέκαθεν ήταν σημαντικοί τόποι για το χωριό. Βασικά για το πολύτιμο νερό που άρδευε και αρδεύει ακόμη μετά από την συγκέντρωσή του στη γούρνα (Παλιόγουρνα) μεγάλο μέρος των καλλιεργήσιμων εκτάσεων στην Κάτω Γειτονιά. Το ρέμα χάρη στις πολλές μικρές πηγές που αναβλύζουν εντός του και έρχονται πολύ κρύα από τα βάθη της γης, αυτές τις ημέρες είναι το πιο δροσερό μέρος στο χωριό αλλά δεν μπορεί κανένας να το χαρεί γιατί εδώ και χρόνια είναι, με ευθύνη δημοτών και δημοτικών αρχόντων ένας μεγάλος σκουπιδότοπος. 

Και παλιά θυμάμαι πετούσαν σκουπίδια και άχρηστα πράγματα εκεί, ήταν όμως όλα από οργανικά υλικά και έλιωναν αμέσως. Το πρόβλημα παρουσιάστηκε με την εξάπλωση των πλαστικών που επί δεκαετίες έριχναν εκεί οι χωριανοί αλλά και οι περαστικοί από τα άλλα χωριά καθώς τους βόλευε επειδή δεν χρειάζονταν να ανοίξουν ούτε την πόρτα από το αυτοκίνητό τους. Μετά ήρθαν τα μπάζα από τις επισκευές των σπιτιών και σιγά – σιγά γέμισε η πλαγιά που μάταια προσπαθούν τα πλατάνια και τα έλατα να κρύψουν την ασχήμια της. Τα τελευταία χρόνια που λειτουργεί η αποκομιδή των σκουπιδιών από τον Δήμο Μακρακώμης, το φαινόμενο περιορίστηκε στην απόρριψη μπάζων και υλικών από καθαρισμούς οικοπέδων, κυρίως από τα σπίτια των παραθεριστών κι αυτό παρανόμως γιατί υπάρχουν πολλοί τρόποι και χώροι στο Δήμο να αποτεθούν χωρίς να ρυπαίνουν. 

Πρόσφατα ένα μηχάνημα σκέπασε με χώμα τα σκουπίδια κι έτσι βελτιώθηκε η εικόνα. Έτσι, μόνο εμείς ξέραμε πως από κάτω κοιμούνται και θα κοιμούνται για αιώνες τα πλαστικά και οι περαστικοί έβλεπαν να οργανώνεται ο χώρος και τον απολάμβαναν κι αυτοί. Δεν κράτησε όμως πολύ η χαρά καθώς από προχθές το σημείο κοσμεί μια σύνθεση από τρία στρώματα και άλλα οικιακά σκουπίδια από ένα σπίτι που άνοιξε για λίγες ημέρες του καλοκαιριού. Οι νοικοκυραίοι, αντί να καλέσουν την σχετική υπηρεσία του Δήμου με το μεγάλο αυτοκίνητο να πάρει τα στρώματα και τα άλλα σκουπίδια, τα πήραν και χωρίς ντροπή τα πέταξαν στο ρέμα. Δεν πρόσεξαν καν ότι ήταν καθαρό κι έτσι έκαναν την αρχή ενός νέου σκουπιδότοπου που φυσικά δεν θα τον βλέπουν γιατί τις 50 από τις 52 εβδομάδες του χρόνου τις περνούν μακριά από το χωριό. Τα στρώματα που δύσκολα λιώνουν θα τα βλέπουμε καθημερινά οι μόνιμοι του χωριού αλλά αυτό δεν τους νοιάζει. Το μόνο που τους ένοιαζε ήταν να τα ξεφορτωθούν και να νιώσουν άνετα λίγες ημέρες. 

Ποιοι είναι, δεν έχει σημασία, μπορεί να είναι ο καθένας ή ο κανένας από εμάς και τους άλλους, ντόπιους, παραθεριστές, επισκέπτες. Σημασία έχει η αδιαφορία που δείχνουν για τον τόπο και η υπονόμευση που προκαλούν σε αυτόν, ειδικά σε μια περίοδο που όλη η Ελλάδα παρακολουθεί με τρόμο να καίγονται πόλεις, χωριά και δάση. Το να αναφερθούν στις αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου είναι μάταιο. Ελπίζω όμως να το καταλάβουν και να πάνε οι ίδιοι να τα απομακρύνουν από το ρέμα και να φαίνεται πάλι καθαρός ο τόπος.

 ΥΓ. Η περίπτωση της Παλιόγουρνας είναι ενδεικτική γιατί ανάλογα φαινόμενα, μικρότερης έκτασης βλέπουμε και σε άλλα ρέματα και σημεία του χωριού. Η στροφή στην Παλιόγουρνα απλά τους βολεύει περισσότερο γιατί είναι δίπλα στο δρόμο…

 ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 05062021