ΤΟ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΞΕΚΙΝΑΕΙ ΑΠΟ ΕΝΑ ΓΑΜΟ!

 

«Γκελίνα» ένα πανάρχαιο έθιμο στο Πομάκικο χωριό Ρίμπνοβο στην Ροδόπη της Βουλγαρίας

 Υπάρχουν εικόνες που δεν λειτουργούν ως καταγραφή, αλλά ως μνήμη. Που δεν μιλούν μόνο για έναν τόπο, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες σηματοδοτούν τα μεγάλα περάσματα της ζωής.

Έτσι ένιωσα βλέποντας αυτή την ανάρτηση του φίλου Ζήση Φυλλαρίδη που ζει και εργάζεται ως μεταφραστής αλλά και μελετά τον τόπο, στον Έβρο. Τα χρώματα, το τελετουργικό βάψιμο της νύφης, η σιωπή και η συλλογική φροντίδα μ’ έφεραν πίσω στη χρονιά της θητείας μου, το 1979, στο Μέγα Δέρειο. Άλλοι καιροί τότε και τέτοιες στιγμές δύσκολα φαίνονταν, πόσο μάλλον μοιράζονταν.

Σήμερα, μέσα από τη ματιά του Ζήση, αυτός ο αρχέγονος γάμος επιστρέφει στο φως όχι ως φολκλόρ, αλλά ως ζωντανό τελετουργικό μετάβασης.

 Αφήνω λοιπόν τον ίδιο να μας οδηγήσει στη «Γκελίνα» του Ρίμπνοβο.

 «Παρά το χιόνι, για άλλη μια χρονιά στον παραδοσιακό Πομάκικο γάμο στο χωριό Ρίμπνοβο (Рибново) στην δυτική οροσειρά της Ροδόπης στην Βουλγαρία, το οποίο ανήκει στον Δήμο Γκότσε Ντέλτσεφ (Гоце Делчев) της περιοχής Μπλαγκόεβγκραντ.

Είχα την άδεια από την οικογένεια της νύφης να φωτογραφίσω το τελετουργικό του βαψίματος, το οποίο έχει σχεδόν χαθεί και διατηρείται από ολόκληρο τον ορεινό όγκο της οροσειράς της Ροδόπης μόνο στο χωριό Ρίμπνοβο.

Οι Πομάκοι που διαμένουν στην περιοχή αυτή είναι Μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα, ωστόσο διατηρούν ακόμη και σήμερα την παμπάλαια αυτή παράδοση ενός ιδιότυπου γάμου, η προέλευση του οποίου χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Ο γάμος ξεκινά το Σάββατο το πρωί και κορυφώνεται το βράδυ της Κυριακής. Τότε η νύφη βάφεται από άλλες γυναίκες, οι οποίες στολίζουν και το πρόσωπό της. Μόλις ολοκληρωθεί το βάψιμο, συνοδεύεται από τους γονείς της και τον γαμπρό στο νέο τους σπίτι. Στον δρόμο κοιτάζει μόνο μέσα στον καθρέφτη, και όταν φτάσει, εκεί ξεβάφουν το πρόσωπό της και πετούν το νερό. Έτσι, συμβολικά, ξεκινά η νέα της ζωή.

Το τελετουργικό αυτό βάψιμο της νύφης έχει αναδειχθεί για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο από το National Geographic. Η νύφη ονομάζεται «Γκελίνα» με βάση αυτό το έθιμο και έχει το δικαίωμα να γίνει «Γκελίνα» μία φορά στη ζωή της. (Ιανουάριος 2026)

 

Σ’ αυτές τις εικόνες δεν βλέπουμε απλώς μια νύφη, αλλά μια μεταμόρφωση. Το βάψιμο δεν κρύβει το πρόσωπο· το αποδεσμεύει από την προηγούμενη ζωή. Οι γυναίκες δεν στολίζουν, μυούν. Ο δρόμος, ο καθρέφτης, το νερό που πετιέται στο τέλος συγκροτούν μια πράξη συμβολικού αποχωρισμού και αρχής.

Η «Γκελίνα» είναι ένα δικαίωμα που δίνεται μία μόνο φορά. Και ίσως γι’ αυτό συγκινεί τόσο: γιατί μας θυμίζει ότι κάποτε οι μεγάλες αλλαγές της ζωής είχαν χρόνο, κοινότητα και νόημα.

ΑΘΗΝΑ, 14012026