ΑΡΓΗΣΑΝ ΝΑ ΩΡΙΜΑΣΟΥΝ ΦΕΤΟΣ ΟΙ ΝΤΟΜΑΤΕΣ

Το μέσο υψόμετρο του χωριού είναι τα 800 μέτρα πάνω από τη θάλασσα και από τη μέση του και πάνω αρχίζει σχεδόν η ζώνη του ελάτων. Οι παλιότεροι θα θυμούνται πως από το χωριό και κάτω τα έλατα ήταν σπάνια, κάποια μεμονωμένα υπήρχαν εδώ κι εκεί και μόνο και σε τίποτα ζερβά μέρη τα βλέπαμε ενώ τώρα, κοντεύουν να σχηματίσουν δάσος ακόμα και μέσα στην κοίτη του Σπερχειού, στα 400 μέτρα μαζί με τις ιτιές και τα πλατάνια!

Τούτο σχολιάζουν οι ντόπιοι, όσοι δείχνουν ενδιαφέρον για ότι συμβαίνει δίπλα τους, οφείλεται στον περιορισμό της κτηνοτροφίας και μάλιστα της αιγοτροφίας. Οι ειδικοί όμως, δασολόγοι, μετεωρολόγοι και άλλοι, επισημαίνουν πως αυτό έχει να κάνει με το κρύωμα της γης – κάποιοι λένε μάλιστα πως μπαίνουμε σε μια νέα περίοδο παγετώνων αλλά λίγοι το παίρνουν σοβαρά καθώς η προπαγάνδα περί κλιματικής αλλαγής, καλά κρατάει και πουλάει διάφορες τεχνολογίες για να μην μείνουν χωρίς δουλειά τα γερμανικά εργοστάσια που κάνουν ανεμογεννήτριες και οι ντόπιοι «επενδυτές». Η υπόθεση σηκώνει μεγάλη κουβέντα, αφού πρώτα υπάρξει και η σχετική ενημέρωση για όσους θέλουν να συμμετάσχουν για να μην μιλάμε στον βρόντο. Γι’ αυτό την αφήνουμε στην άκρη και ίσως με το παράδειγμα που ακολουθεί οδηγηθούμε σε νέους προβληματισμούς.

Ας σταθούμε λοιπόν σε ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρούμε φέτος στην μικρή πατρίδα και όχι μόνο. Όλα τα κηπευτικά άργησαν να ωριμάσουν περί τις 15 ημέρες.  Τούτο μπορεί να μην γίνεται ευθέως αντιληπτό σε αρκετούς και να μην ενδιαφέρει καθόλου άλλους αλλά η μάνα που επί 80 χρόνια τώρα ζει μέσα στους κήπους και παρατηρεί τα φαινόμενα, λέει πως δεν έχει ξαναγίνει κι ακόμη, πως χρονιά με τη χρονιά η γη κρυώνει περισσότερο. Μπορεί να αργήσαμε φέτος να φυτέψουμε κηπευτικά, λόγω των βροχών αλλά εκείνο που καθόρισε κατόπιν τη βλάστησή τους και την εν γένει πορεία τους ήταν η ζέστη της γης.

Η γη μας μπορεί να στέγνωσε στις αρχές Μαΐου αλλά κάτω από τους δέκα πόντους ήταν κρύα και αυτό το καταλάβαμε πρώτα από τις πατάτες που άργησαν να βγάλουν φύλλα και κατόπιν απ’ όλα τα κηπευτικά που βλέπαμε να μεγαλώνουν πολύ διστακτικά . Ζέστανε λίγο προς τα τέλη του Μαΐου αλλά ήταν αργά, χάθηκαν σχεδόν δέκα μέρες βλάστησης, χρόνος που δεν αναπληρώνεται με όση ζέστη και να κάνει κατόπιν. Η γη όμως συνέχισε να είναι κρύα και αυτό το καταλάβαμε προχθές βγάζοντας τις πατάτες. Το χώμα δεν ήταν ζεστό όπως παλιά αλλά κρύο και οι πατάτες σε ορισμένα σημεία σαν να έβγαιναν από το ψυγείο. Σε αυτό το κρύο χώμα κλήθηκαν φέτος να βλαστήσουν και να αναπτυχθούν και οι ντομάτες.

Τα προηγούμενα χρόνια, ήδη έβγαιναν οι πρώτες τις τελευταίες ημέρες του Ιουλίου αλλά φέτος έφτασε Δεκαπενταύγουστος και τώρα αρχίζουμε να βλέπουμε κάποιες να κοκκινίζουν ενώ οι περισσότερες παραμένουν πράσινες και διστακτικές κρεμασμένες πάνω στην ντοματιά. Θα κοκκινίσουν σίγουρα, αλλά οι ρυθμοί που θα το κάνουν θα είναι πιο αργοί κι έτσι θα πάει πίσω τουλάχιστον δεκαπέντε ημέρες και η παραγωγή ντοματοπελτέ και χυμού που κάνουν συνήθως στο σπίτι. Ούτε κι αυτό πάλι είναι βέβαιο πως θα έχει φέτος επιτυχία γιατί αλλιώς είναι η ωρίμανση της ντομάτας όταν είναι ζεστός ο Αύγουστος κι αλλιώς τον δροσερό Σεπτέμβριο που μια χαρά κάνουν για σαλάτα.     

Το γεγονός ίσως απασχολεί μόνο τη μάνα μου, ίσως και κάποιους άλλους λίγους συγχωριανούς και συντοπίτες. Οι περισσότεροι και δεν αναφέρομαι μόνο στους συγχωριανούς μου, μη έχοντας καμιά σχέση πλέον με τη γη, ως παθητικοί θεατές και άμοιροι του αγώνα που θέλουν οι καλλιέργειες και καταναλωτές που δέχονται παθητικά τις προτάσεις της αγοράς, ουδόλως ενδιαφέρονται γι’ αυτές τις λεπτομέρειες και φυσικά καλύπτουν τις ανάγκες τους από το σούπερ μάρκετ με προϊόντα που ούτε καν ξέρουν από πού προέρχονται και με ποιο τρόπο αυτά ωρίμασαν. Είναι πρόκληση γι’ αυτούς να σκεφτούν, μέσα στην καλοκαιρινή ραστώνη, αν η γη που περπατάνε είναι πιο κρύα πριν από πέντε ή δέκα χρόνια κι αν οι ντομάτες κοκκινίζουν πιο αργά από τις άλλες χρονιές…  

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 14082020

Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΤΩΝ ΣΠΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ

Ο κυρ Πέτρος Ζαχαρώδης (1922) είναι ο τελευταίος μιας γενιάς Ανδριωτών που σε αντίθεση με άλλους συντοπίτες του η σχέση με τη θάλασσα και τα ταξίδια ήταν περιορισμένη. Δυο τρεις φορές μόνο θυμάται στην παιδική του ηλικία που έβρεξε με αλμυρό νερό το κορμί του και από τότε, ούτε που την πεθύμησε ποτέ και στο πλοίο έμπαινε μόνο από ανάγκη.

Δεν ήταν γεννημένος αυτός για ταξίδια, σαν τον σπουργίτη έφτιαξε τη φωλιά του μαζί με την κυρά του Ειρήνη (1937), στα κτήματα που τους έδωσε προίκα ο μπάρμπας τους, ο περίφημος Σταυράς στον Αμόλοχο, το μεγάλο χωριό της βόρειας Άνδρου που έσφυζε κάποτε από ζωή και τώρα οι κάτοικοί του μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.
Πενήντα πέντε χρόνια μετά το γάμο τους, το ζευγάρι κατοικεί ακόμα μόνιμα στον Αμόλοχο και διατηρεί το σπίτι τους ανοιχτό όλο το χρόνο και παρά τα χρόνια που κουβαλάει στην πλάτη του ο κυρ Πέτρος όλα ακόμη εκεί λειτουργούν σαν τα πρώτα τους χρόνια που δεν τρόμαζε καμιά δουλειά, είτε στα χωράφια, είτε στα ζωντανά. Από Τη φροντίδα του και τη δούλεψή του πέρασαν κοπάδια οι αγελάδες, τα βόδια και τα μοσχάρια, εκατοντάδες τα αιγοπρόβατα, μουλάρια, γαιδούρια. Έφτιαχνε μελίσσια, έκανε κρασί και τσίπουρο από τα αμπέλια του, μούρο από τις 300 μουριές, καλλιεργούσε πατάτες και κηπευτικά, μάζευε σύκα, μήλα και καρύδια και τροφοδοτούσε τις αγορές της Άνδρου αλλά και της Αθήνας.

Ακόμη σήμερα δεν λέει να ησυχάσει και ακούραστος από το πρωί μέχρι το βράδυ τρέχει από τις βοσκές (διατηρεί ακόμα ένα κοπάδι με 200 κατσίκια) και στις καλλιέργειες που είναι απλωμένες γύρω από το καινούργιο σπίτι τους. Φυσικά και δεν παράγει τις ποσότητες που ήθελε άλλες εποχές να συντηρήσει την οικογένειά του αλλά δεν υπάρχει είδος που να μην είναι εκεί φυτεμένο. Νερό έχει άφθονο και ποτίζει φασόλια όλων των ειδών, πατάτες, μποστανικά, κηπευτικά, όλα στη θέση τους προσεγμένα και περιποιημένα. Κάθε χρόνο τους αλλάζει θέση για να βρίσκουν καλύτερο έδαφος και ευλαβικά προσέχει το σπόρο τους γιατί δεν θέλει να χάσει τη σειρά που έχει. Εκείνον δε το σπόρο που φροντίζει περισσότερο απ’ όλα και προσέχει σαν τα μάτια του είναι οι ντομάτες – μεγάλες, ευωδιαστές και γεμάτες χυμό, ίδιες σαν αυτές που καλλιεργούσαν και οι παππούδες του. Τελετουργικά κάθε χρόνο μαζεύει από ορισμένες ντομάτες τον σπόρο, τον πλένει, τον στεγνώνει και τον κρατάει σε μέσα σε σακκουλάκια σε ξηρό μέρος. Την άνοιξη φτιάχνει μόνος του φυτώριο και βάζει στον κήπο τα φυτά σαν μεγαλώσουν και τα μεγαλώνει χωρίς λιπάσματα και φάρμακα. Για το αποτέλεσμα δεν μιλά ο ίδιος, το λένε όλοι στο Γαύριο που αναζητούν τα κηπευτικά του πως οι ντομάτες του κυρ Πέτρου Ζαχαρώδη ήταν ζάχαρη, όπως το όνομά του.

Η κυρά Ειρήνη δεν ασχολείται πλέον με τα χωράφια, έχει περιορίσει τις δραστηριότητές της στην αυλή του σπιτιού και δεν υπάρχει γωνιά που να μην την έχει στολίσει με μυριστικά και λουλούδια ενώ αυτό που δεν ξεχνά κανένας άμα περάσει από το σπίτι τους, είναι το γλυκό καρυδάκι που δεν το δένει όπως άλλες νοικοκυρές με ζάχαρη αλλά με μέλι!.

ΟΙ ΝΤΟΜΑΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΉΠΟ ΤΗΣ ΜΑΝΑΣ ΜΟΥ

 

Για κάποιους λόγους φέτος δεν κατάφερα να πάω φέτος τον Αύγουστο στο χωριό και ομολογώ πως μου λείπει. Περισσότερο απ’ όλα μου έλειπαν οι ντομάτες που καλλιεργεί η μάνα μου σε δυο διαφορετικά σημεία των χωραφιών μας, με διαφορά το ένα από το άλλο 50  μέτρα υψόμετρο για να έχει πρώϊμη παραγωγή και οψιμότερη. Οι όψιμες ντομάτες της, τις οποίες κάνει πλέον με δικό της φυτώριο γιατί δεν της αρέσουν αυτές από το εμπόριο, αρχίζουν να ωριμάζουν στις αρχές του Αυγούστου και η σοδειά τους τελειώνει με το πρώτο χιόνι το φθινόπωρο. Εννοείται ότι δεν πρόκειται για απλές ντομάτες αλλά για φρούτα…

Επειδή δε η παραγωγή της κυρά Κούλας ξεπερνάει πάντα τις τρέχουσες ανάγκες του σπιτιού, κάθε χρόνο προς τα τέλη του Αυγούστου τις μαζεύει, τις αφήνει να στεγνώσουν λίγο και τις κάνει χυμό τον οποίο βάζει μέσα σε μπουκάλια μπύρας (όπως κάνουν τις μολότωφ!!!) και κατόπιν τα βράζει αρκετή ώρα σε ένα μεγάλο καζάνι. Έτσι φτιάχνει εξαιρετική σάλτσα που μοσχοβολάει φρέσκια ντομάτα για τα φαγητά της όλο το χρόνο. Παλαιότερα έφτιαχνε τοματομπελτέ αλατισμένο στον ήλιο και ακόμη παλαιότερα τον έβραζε και ήταν το ίδιο με τη σάλτσα σήμερα αλλά εγκατέλειψε αυτές τις μεθόδους γιατί άκουσε πως δεν είναι και τόσο υγιεινές και το έριξε στην εμφιάλωση καμιά 500αριά μπουκαλιών για να μοιράσει σε όλους μας. Έτσι έφτασαν και σε μένα σήμερα μερικά μπουκάλια και ήταν ευκαιρία να μαγειρέψω λίγα χλωρά φασόλια (χάντες) από τον κήπο της και δεν σας κρύβω ήταν εξαιρετικό το αποτέλεσμα.

ΑΘΗΝΑ, 27082013