ΤΟ «ΠΑΡΚΟ ΤΩΝ ΨΥΧΩΝ» ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΣΤΟ ΜΑΤΙ

O Σπύρος Ντασιώτης, υπάλληλος της Δασικής Υπηρεσίας, υπηρετούσε στο Δασαρχείο Πάρνηθας όταν αυτό, το μοναδικό βουνό της Αττικής, έγινε παρανάλωμα της φωτιάς το καλοκαίρι του 2007 και οι στιγμές του ολέθρου που έζησε, τον οδήγησαν να φτιάξει ένα σύνολο έργων από τους καμένους κορμούς των δέντρων τα οποία τοποθέτησε στο ξάγναντο, απέναντι από το ερειπωμένο Σανατόριο δημιουργώντας έτσι το «Πάρκο των Ψυχών» το οποίο αποτελεί πλέον σημείο μνήμης και περισυλλογής για όλους μας.

Η ιδέα του «Πάρκου των Ψυχών» ξεκίνησε από το Σανατόριο της Πάρνηθας· από την ίδρυσή του το 1912 μέχρι την κατάργησή του πριν από λίγες μόνο δεκαετίες το ίδρυμα αυτό, φιλοξένησε χιλιάδες φυματικούς απ’ όλη την Ελλάδα και είναι πάμπολλες οι ιστορίες του πόνου και της ελπίδας που έσβησαν μαζί με εκείνους τους ανθρώπους και η μνήμη τους γίνεται  —για όσους φυσικά μπαίνουν σε αυτή τη διαδικασία της ανίχνευσης της μικροιστορίας— πιο οδυνηρή βλέποντας το παρατημένο δημόσιο ερείπιο. Στη μνήμη αυτών των ασθενών, επωνύμων και ανωνύμων, ο Σπύρος έφτιαξε το 2012 είκοσι έργα από τους καμένους κορμούς και τους έδωσε ονόματα που παραπέμπουν σε συναισθήματα όπως: αγάπη, ελπίδα, έλεος, ικεσία κ.ά. και προσπάθησε να τα σμίξει με τα συναισθήματα των ανθρώπων που έζησαν την καταστροφή από τη φωτιά. Όχι μόνο των ανθρώπων που πάλεψαν να την αντιμετωπίσουν αλλά όλων των κατοίκων της Αττικής που αγαπούσαν την Πάρνηθα και την είδαν να γίνεται στάχτη και προσπάθησαν κατόπιν να την αναστήσουν. 

Ο Σπύρος Ντασιώτης επί τω έργω.

Οι καταστροφικές πυρκαγιές του φετινού Ιουλίου στην Αττική και η εκατόμβη των θυμάτων στο Μάτι αποτελούν για τον Σπύρο μια νέα πρόκληση για δημιουργία με το ίδιο θέμα και λέει: «Τούτα τα πράγματα είναι πρωτόγνωρα και η αδυναμία των ανθρώπων να τα αντιμετωπίσουν έντονα ανησυχητική. Πρέπει να πάψουμε να είμαστε λαός που ξεχνάει εύκολα και να μαθαίνουμε από αυτές τις καταστροφικές εμπειρίες. Να διδασκόμαστε για να μην μας συμβούν πάλι τέτοια φοβερά γεγονότα οπουδήποτε. Έχουμε ξεκόψει από το δάσος, από το ύπαιθρο και δεν ξέρει τι να κάνει όταν βρεθεί σε μια τέτοια κατάσταση. Πρέπει να πάψουμε να είμαστε άνθρωποι των πόλεων, να ξαναγνωρίσουμε το ύπαιθρο και να μάθουμε από παιδιά, όπως οι παλιοί, να αντιμετωπίζουμε κάθε αναποδιά που προκαλεί η φύση. Τα τελευταία τρία χρόνια νιώθω πως ζούμε έναν πόλεμο. Έχει γεμίσει η θάλασσα ψυχές, έχει γεμίσει η στεριά ψυχές. Από τους μετανάστες στα νησιά και από τους Έλληνες στη στεριά. Αυτό εγώ στη ζωή μου δεν το έχω ξαναζήσει. Τόσες εκατοντάδες θύματα μέσα σε τρία χρόνια δεν έχει ξαναγίνει. Είναι ένας ακήρυχτος πόλεμος και λες τι συμβαίνει εδώ; Έρχεται χειμώνας πνίγονται. Έρχεται καλοκαίρι πνίγονται. Δεν έχει ξανασυμβεί αυτό. Πρέπει να μάθουμε να ξεχνάμε και να είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας».

Ένα από τα έργα του Σπύρου στο «Πάρκο των Ψυχών» στην Πάρνηθα λέγεται «Το Μάτι της Ψυχής» και το έφτιαξε αναλογιζόμενος ότι όταν πονάει ο άνθρωπος γίνεται πιο άνθρωπος και βλέπει διαφορετικά και τον συνάνθρωπό του. Όταν πονάει βλέπει με τα μάτια της ψυχής του και βλέπει πιο καθαρά. Βλέποντας την καταστροφή στο Μάτι αμέσως το συνέδεσε με το τι έζησαν αυτοί οι άνθρωποι την ώρα του ολοκαυτώματος και τα μαρτύρια που υπέστησαν εκείνες τις στιγμές. Έτσι σκέφτεται και αναζητεί τον τρόπο να κάνει μια σειρά έργων για τις ψυχές αυτών των ανθρώπων, με μεγαλύτερη εμπειρία και βαθύτερη προσοχή πάνω στα πράγματα και μεγαλύτερο θρήνο αυτή τη φορά. Αυτό θέλει να μεταφέρει με την τέχνη του η οποία είναι βιωματική και τον ενδιαφέρει να δώσει μορφή σε αυτό που ζει και αισθάνεται. Να του δώσει μορφή είτε με την γλυπτική του, είτε με τα κείμενά του. «Για μένα τέχνη» λέει, «είναι αν αυτό που κάνω αγγίζει και άλλους ανθρώπους. Τότε σκέφτομαι, κάτι πέτυχα, κάτι έχω δημιουργήσει, κάποιοι διάβασαν το μήνυμα που έστειλα με το «Πάρκο Ψυχών» που θα μεγαλώσει τώρα ως το Μάτι».

Το «Πάρκο των Ψυχών» στην Πάρνηθα του Σπύρου Ντασιώτη επιτέλεσε το στόχο του και άρχισε να εξαϋλώνεται. Ήδη κάποια έργα έχουν διαλυθεί από φυσικό τρόπο καθώς δεν υπέστησαν την δέουσα συντήρηση όταν έπρεπε και τώρα είναι αργά καθώς τα ξύλα, σαν ζωντανοί οργανισμοί υπόκεινται στους αδήριτους νόμους της φθοράς. Τούτο δεν τον στεναχωρεί καθόλου καθώς ο στόχος του έχει επιτευχθεί και ο χώρος μπροστά στο ερειπωμένο Σανατόριο πήρε όνομα, έγινε σημείο αναφοράς για την Πάρνηθα και η φθορά, δεν μειώνει καθόλου τη σημασία του ούτε ταπεινώνει τα έργα του. Αντιθέτως, τα περνάει σε μια άλλη διάσταση που τα προσομοιάζει με την κατάσταση που βιώνει όλη η χώρα. 

Φωτογραφίες: Κατερίνα Κρανιώτη

ΑΘΗΝΑ, 17082018. Εφημερίδα "Φιλελεύθερος", σελ 38 - 39.

Η ΖΩΗ ΜΑΣ… ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ

Δεν ήταν ένα σύννεφο που θα έφερνε μπόρα αυτό που φάνηκε χθες το μεσημέρι να έρχεται από τη Σαλαμίνα μεριά, από εκεί που έρχονται συνήθως οι καταιγίδες που κουβαλάει ο νοτιάς και τρομάζουν που και που την ανοχύρωτη πόλη οι κάτοικοι της οποίας, το μόνο που ξέρουν καλά πια είναι να διαμαρτύρονται κατόπιν εορτής για όσα δεινά πέφτουν στα κεφάλια τους αλλά ότι έχουν μέσα το δικό τους κεφάλι μοιάζει να μην έχει κανένα βάρος.

Το κίτρινο σύννεφο που ήρθε χθες το μεσημέρι πάνω από την παραλυμένη από τον καύσωνα Αθήνα δεν έφερε καμιά βροχή αλλά ήταν το προμήνυμα μιας ανυπολόγιστης καταστροφής από πυρκαγιά σε ένα κοντινό θέρετρο των Αθηναίων, την Κινέττα όπου έγιναν παρανάλωμα ένα σωρό σπίτια και κτίρια και από τις πλαγιές των Γερανείων όπου ολόκληρες περιοχές και δάση έγινα μέσα σε λίγε ώρες στάχτη. Αργότερα προς το απόγευμα οι καπνοί πύκνωσαν καθώς νέες φωτιές αναγγέλθηκαν στα δελτία και ως το βράδυ ένα μεγάλο μέρος της Ανατολικής Αττικής έγινε κι αυτό στάχτη και στον απολογισμό δυστυχώς τα ανθρώπινα θύματα μετριούνται σε δεκάδες και το ίδιο συμβαίνει για ζώα και σπίτια.

Δεν το περίμενε κανένας αυτό το κακό που μήνυσε το κίτρινο σύννεφο. Ούτε στις περιοχές που σάρωσε η φωτιά περίμεναν να είναι τόσα άγρια, τόσο αδυσώπητη και μπροστά της θα υποχωρούσε και ο πιο τέλειος αμυντικός σχεδιασμός για ένα τέτοιας κλίμακας φαινόμενο. Όλα υποχώρησαν μπροστά στη μανία της και πάνω από τη στάχτη επαναλαμβάνονται σήμερα τα ίδια ερωτήματα που ακούστηκαν και στις προηγούμενες καταστροφές ενώ από πλευράς κυβέρνησης και αρμοδίων ειπώθηκαν τα συνηθισμένα. Οι ευθύνες όμως για κάθε τέτοια περίπτωση είναι εκατέρωθεν και πολλές. Κάποιοι λίγοι τις αναλαμβάνουν, τις κουβαλάνε λίγο καιρό στην πλάτη τους και όσο απομακρυνόμαστε από το γεγονός και ατονεί το ενδιαφέρον, πέφτουν αθόρυβα σαν φύλλα του φθινοπώρου και ξεχνιούνται. Τόσο από την πλευρά αυτών που πλήττονται από κάθε καταστροφή, όσο και αυτών που αναλαμβάνουν, με το αζημίωτο εννοείται, να την αποτρέψουν. 

Έτσι φτάνουμε στην επόμενη συμφορά, με διαρκείς παραχωρήσεις πάνω σε κάθε τι που αφορά τη ζωή μας, με την απαξίωση της πρωτοβουλίας, με την σπίλωση των ικανών και τη χλεύη σε όποιον έχει καλές προθέσεις. Με κάθε τρόπο και όπως βόλευε τον καθένα, αφήνουμε τη διαχείριση των πάντων στους άλλους και επιλέγουμε την ιδιώτευση αλλά την ώρα της ανάγκης κλαιγόμαστε για την απουσία του κράτους και την ολιγωρία των υπηρεσιών του αλλά ξεχνάμε να υπολογίσουμε πόσες φορές κάναμε υποχωρήσεις ή ακόμα πόσες φορές καλοπιάσαμε με κάθε τρόπο το θηρίο της αποκάλυψης που λέγεται Εξουσία.

Όπως είδαμε χθες το σύννεφο από την φωτιά της Κινέττας να σκεπάζει την πόλη αδιάφορα έτσι μπορεί μετά από κάποια χρόνια να το δούμε πάλι και να κάνουμε μετά συγκρίσεις ποια φωτιά ήταν η μεγαλύτερη ή ποια είχε τους περισσότερους νεκρούς χωρίς πάλι να μπαίνουμε στον κόπο να κάνουμε κάτι να μην ξανασυμβεί το κακό. Και το χειρότερο, από την πλευρά μας να μην έχουμε κάνει τίποτα να την αποτρέψουμε γιατί την αρμοδιότητα την έχουμε δώσει στους άλλους χωρίς να ελέγξουμε αν είναι ικανοί ή άχρηστοι…   

ΑΘΗΝΑ, 2507217, Εφημερίδα "Φιλελεύθερος", σελ. 37. 

ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΩΤΙΕΣ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ…

Μιλάω συχνά με ηλικιωμένους στο χωριό μου και αλλού καθώς απ’ αυτούς συγκεντρώνω κάποια στοιχεία που μου είναι χρήσιμα γι’ αυτά που γράφω και κατά συνέπεια κάνω συγκρίσεις και βγάζω και κάποια συμπεράσματα. Δεν θα πάω μακριά, θα σας μεταφέρω τα λόγια της κυρά Μαρίας Τσιρώνη (1915), η οποία ξεπέρασε αισίως ένα αιώνα ζωής και η μνήμη της παραμένει δυνατή και διαυγής, ειδικά για τα παιδικά και νεανικά της χρόνια.  Έκατσα κοντά της μια μέρα και με την βοήθεια του γιού της Γιάννη, μιλήσαμε για το χωριό και τους χωριανούς την προπολεμική περίοδο, ήτοι τη δεκαετία του ’30 και απ’ αυτή τη συζήτηση σας μεταφέρω ένα απόσπασμα σχετικά με το θέμα μας.

Σε μια τεράστια έκταση στις ανατολικές πλαγιές του Τυμφρηστού που είναι το έδαφος της Μεγάλης Κάψης, δραστηριοποιούνταν παραπάνω από 300 άνθρωποι που ήταν τότε ο πληθυσμός της και όλοι, μα όλοι άναβαν μια  και δυο φωτιές την ημέρα για τις ανάγκες τους. Όχι μέσα στο χωριό, αλλά στα χωράφια τους που ήταν διασκορπισμένα μέσα στα δάση όπου και είχαν τις καλύβες τους και τις άναβαν για να μαγειρέψουν, να ψήσουν ψωμί, να τυροκομήσουν, να βλέπουν ο ένας τον άλλο τη νύχτα.

Σημειώνουμε πως τις περισσότερες φωτιές τις άναβαν στο ύπαιθρο γιατί οι περισσότερες καλύβες ήταν κλαδόπλεχτες ή ήταν γεμάτες από χορτάρια και υπήρχε πάντα ο κίνδυνος να αρπάξουν φωτιά κάτι που πρόσεχαν ιδιαίτερα γιατί δεν περίσσευε ο κόπος να τις ξαναφτιάξουν. Τις άναβαν όμως σε τέτοια σημεία, ώστε να μην τις φουντώνει ο αέρας και τις έβαζαν όσα ξύλα ήταν αναγκαία ενώ παρέμεινε δίπλα τους πάντα ένας άνθρωπος για να τις προσέχει. Όταν δεν τελείωναν την δουλειά τους, τις σκέπαζαν με χώμα ή τις έσβηναν με νερό αν ήταν κοντά η πηγή κι έτσι δεν αποτελούσαν κίνδυνο για πυρκαγιά ακόμη κι αν φυσούσε δυνατά. Για την ιστορία αναφέρουμε πως ο καπνός απ’ αυτές τις φωτιές ήταν που έδινε και το στίγμα και κατά πως δήλωνε και την κατάσταση που ήταν σε κάθε καλύβα.

Την είχαν την πυρκαγιά στο νου τους πάντα οι άνθρωποι, γιατί αν έπιανε φωτιά δεν θα έκαιγε το δάσος (όπως επιπόλαια λέμε σήμερα) αλλά θα έκανε στάχτη την περιουσία τους, ήτοι τα χωράφια που καλλιεργούσαν, τα αμπέλια, τα δέντρα τους, τα μαντριά και εκείνες τις εποχές ήταν καταδικασμένοι στην πείνα γιατί ούτε στους άλλους περίσσευαν για να τους δώσουν να πορευτούν τη δύσκολη περίοδο, ούτε και το κράτος μπορούσε με κάποιο τρόπο τότε να τους ανακουφίσει. Έτσι, η πρόληψή των πυρκαγιών ήταν μέσα στην καθημερινότητα και όλοι πρόσεχαν να μη συμβούν και αν αυτό τύχαινε να γίνει, τότε τα πράγμα ήταν μαύρα για όλους καθώς ένα τέτοιο φαινόμενο δεν γνωρίζει σύνορα.

Τι τα λέω αυτά; Για να θυμίσω ότι αν ο άνθρωπος δεν έχει συναίσθηση του τόπου και μέτρο στις δραστηριότητες του, μοιραίο είναι να βρίσκεται καθημερινά μπροστά σε προβλήματα που προκύπτουν από τις απρόοπτες εκφράσεις της φύσης (πυρκαγιές, πλημμύρες, κατολισθήσεις κλπ) και να μη μπορεί να τα αντιμετωπίσει καθώς έχει πλέον ξεμάθει να υφίσταται και τις συνέπειες γιατί εδώ έρχεται το κράτος να τον ανακουφίσει επενδύοντας προφανώς σε ποικίλα ανταλλάγματα. Έτσι, είναι βέβαιο ότι κανένας δεν πρόκειται να κουνηθεί από τη θέση του να αντιμετωπίσει τη φωτιά που θα του κάψει το σπίτι γιατί πριν συμβεί αυτό, δεν ένιωσε και υποχρεωμένος να καθαρίσει την αυλή του ή το χωράφι του από τα ξερά χόρτα. Καθώς λοιπόν η εμπειρία από την πραγματική ζωή και τις υποχρεώσεις της απομακρύνεται από την καθημερινότητά μας, μοιραίο είναι να συμβαίνουν όλα αυτά…

ΥΓ. Η φωτογραφία από τις πυρκαγιές στη Ζάκυνθο, δανεική. Ευχαριστώ όποιον την τράβηξε.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 15082017