ΕΝΑ ΤΥΧΕΡΟ ΠΕΤΑΛΟ ΜΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕ ΤΟ ΟΡΓΩΜΑ

Το έγραψα χθες, ότι στο χωριό που μας βρήκε η επιδημία του κορωνοϊού ειδικά αυτές τις ωραίες (αλλά στεγνές) ημέρες του Μαρτίου οι δουλειές που πρέπει να γίνουν στα χωράφια μας βγάζουν όλη την ημέρα από το σπίτι και μαζευόμαστε μόνο όταν βραδιάσει να δούμε ειδήσεις. Αν προλάβουμε βέβαια γιατί η κούραση μετά από τόσες ώρες στα χωράφια είναι μεγάλη και μάλλον λειτουργεί και ως αντίδοτο στην περίπτωση που ζούμε.

Σήμερα, μια ιδιαίτερα ζεστή ημέρα οργώσαμε με το τρακτέρ του γείτονα Νίκο Σαρόγλου (φωτογραφία) ένα προσήλιο τμήμα του χωραφιού, το Έξω Γιούρτι στις Καριές το οποίο είχε να καλλιεργηθεί παραπάνω από 40 χρόνια και σε αυτό θα φυτέψουμε πατάτες. Μετά από τόσα χρόνια αγρανάπαυσης και αφού έχουν λιώσει πάνω του οι φτέρες τόσων δεκαετιών πιστεύουμε πως η απόδοσή του θα είναι εκπληκτική. Το χώμα που βγήκε στην επιφάνεια ήταν αφράτο και μύριζε ζωή,  πράγμα που θα σεβαστούμε και δεν θα το αλλάξουμε με λιπάσματα και φάρμακα. Την άλλη εβδομάδα που θα ζεσταθεί και η γη, γιατί το υψόμετρο είναι περί τα 700 μέτρα και άλλες εποχές είχε ακόμη πάγο, θα φυτέψουμε τις πατάτες και στις άκρες θα βάλουμε και κολοκύθια καθώς και λίγα καλαμπόκια. Θα χουμε ένα πρόβλημα με το νερό γιατί φέτος οι πηγές είναι ήδη στεγνές αλλά ελπίζουμε πως μέχρι να ωριμάσουν οι πατάτες θα ρίξει δυο – τρία νερά ο ουρανός κι έτσι δεν θα διψάσει η καλλιέργεια.

Στη διάρκεια του οργώματος είχαμε και μια έκπληξη! Ο Νίκος είδε να βγαίνει από τη γη ένα παλιό πέταλο και με φώναξε να το μαζέψω. Είναι ένα σκουριασμένο και αρκετά φθαρμένο πέταλο από γαϊδούρι το οποίο δεν μπορώ να φανταστώ πως βρέθηκε εκεί. Εμείς στο σπίτι δεν είχαμε γαϊδαρο, μουλάρια θυμάμαι δυο τρία και με αυτά όργωνε ο πατέρας μου. Έτσι αποκλείεται να ήταν από αυτά, καθώς είναι μικρό στο μέγεθος και πιθανόν να υπήρχε μέσα στη γη από παλιότερες γενιές και χάρη στο σημερινό όργωμα βγήκε στην επιφάνεια.

Την εύρεση αυτού του παλιού, μικρού πετάλου την είδαμε κι οι δυο σαν γούρι. Εξάλλου το πέταλο θεωρείται σημάδι τύχης και έτσι ερμηνεύσαμε την ύπαρξή του στο χωράφι και χάρη σε αυτό είμαστε πλέον βέβαιοι πως η φετινή παραγωγή πατάτας στο Έξω Γιούρτι στις Καριές θα είναι εξαιρετική. Το σημάδι μας το έδωσε η ίδια η γη η οποία περίμενε 40 χρόνια να νιώσει το υνί να την ανοίγει και να τις δίνει πάλι το ρόλο που έχει στη ζωή μας.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 14032020

ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΚΤΕΡ ΘΕΛΕΙ ΤΟ ΣΤΟΛΙΣΜΑ ΤΟΥ…

Το στόλισε εν όψει Πρωτομαγιάς ο γείτονας Νίκος Σαρόγλου το τρακτέρ του –με αυτό οργώνει όλα τα κήπια της Μεγάλης Κάψης και στα γύρω χωριά τα τελευταία χρόνια– γυρνώντας σήμερα το πρωί από ένα όργωμα στο χωράφι στο πάνω μέρος του χωριού.

Και σωστά έκανε καθώς σε αυτό το μηχάνημα οφείλεται όλη η παραγωγή σε κηπευτικά του χωριού γιατί αφενός δεν υπάρχει ούτε ένα υποζύγιο να κάνει τη δουλειά, ούτε και οι χωριανοί έχουν δυνάμεις να πιάσουν τις αξίνες και τα τσαπιά να σκάψουν γιατί ο μέσος όρος ηλικίας τους έχει κατάληξη τα δεύτερα –ήντα! Έτσι όλοι στηρίζονται στο Νίκο και αυτός με τη σειρά του στο τρακτέρ το οποίο, σαν ζωντανός οργανισμός έχει κι αυτό καμιά φορά τα προβλήματά του και σαν συμβαίνει αυτό, όλο το χωριό έχει την έγνοια του.

Όπως γίνονταν και παλιότερα, με τα υποζύγια, ειδικά τα άλογα και τα μουλάρια που η αξία τους ήταν ανυπολόγιστη για κάθε νοικοκυριό και τέτοια εποχή δεν προλάβαιναν να ανασάνουν από τα οργώματα και τα σβαρνίσματα των χωραφιών. Τέτοια ζωντανά είχαν θυμάμαι όλα σχεδόν τα σπίτια – πλην ορισμένων απομάχων της δουλειάς και ανά δύο συνήθως τα έζευαν και όργωναν όταν αλάφρωναν τα χώματα από την υγρασία. Σέμπρεμα λέγονταν αυτή η αναγκαία σύμπραξη μεταξύ των χωριανών και κατά κανόνα πρόσεχαν ιδιαίτερα το συνεργαζόμενο μουλάρι και φυσικά τα τάιζαν καλά για να έχουν δυνάμεις και να βγάλουν όσο περισσότερο χωράφι μπορούσαν την ημέρα γιατί ο καιρός στρίμωχνε τις καλλιέργειες και έπρεπε οπωσδήποτε να έχουν τελειώσει μέχρι το τέλος του Απρίλη.

Είχα κι εγώ βοηθήσει πολλές φορές στο όργωμα, οδηγώντας στην αρχή το ζευγάρι για να πάρει μπροστά και να συνηθίσει το χωράφι αλλά δεν έπιασα το αλέτρι στα χέρια μου να οργώσω ο ίδιος αλλά πιστεύω αν χρειαστεί, θα τα καταφέρω όπως και στο μπόλιασμα καθώς θυμάμαι καλά όλο το τυπικό και τις σκηνές μια τέτοιας μεγάλης πράξης για την επιβίωση. Εκείνο που δεν θυμάμαι και δεν πήρα και απάντηση από τη μάνα μου όταν την ρώτησα ήταν αν μετά το όργωμα την πρωτομαγιά –γιατί δεν εξαιρούνταν η μέρα από τις αγροτικές δουλειές- έβαζαν ένα ανθισμένο κλαράκι στο καπίστρι του μουλαριού. Γι’ αυτό αν κάποιος γνωρίζει κάτι σχετικό θα ήταν πολύτιμη η πληροφορία του… 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30042017

ΟΙ ΑΓΡΟΤΕΣ ΚΑΙ Η ΧΑΜΕΝΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ

Ο Στέφος Τσιαγλής και γυναίκα του Παναγιώτα, στο χωράφι τους
στο Αρματολικό Τρικάλων, την άνοιξη του 2004

Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ήταν μια εποχή αρκετά δύσκολη για την επιβίωση των ανθρώπων και πρώτο μέλημα για όλους ήταν η ανασυγκρότηση του τόπου μετά από μια δεκαετία πολέμου, κατοχής και εμφυλίων συγκρούσεων. Και αυτό έγινε μαζί με το όργωμα, τη σπορά, το θέρο, τον τρύγο, το κοπάδι και τη βάρκα και είχε ως αποτέλεσμα να γίνει ένα θαύμα από άκρον σε άκρον της πατρίδας. Μιας πατρίδας που όλοι σχεδόν και ο καθένας με τον τρόπο του έβαλαν πλάτη να σηκωθεί όρθια και το κατάφεραν μέχρι που ήρθαν αργότερα άλλοι «πατριώτες» και άλλος λίγο και άλλος πολύ, έβαλαν το χεράκι τους και την διέλυσαν. Το αποτέλεσμα είναι πλέον ορατό και η αρχή μιας αντίστροφης πορείας, όπως αυτή στις αρχές της δεκαετίας του ’50 που δεν περίσσευε κανένας, μαζί με ότι χρήσιμο καινούργιο ήρθε στη ζωή μας, είναι κατά τη γνώμη μου η προτεινόμενη. Το κακό στην περίπτωση όμως είναι ότι από την πολύτιμη μαγιά εκείνου του κόσμου ελάχιστα ίχνη έχουν μείνει και από τους πρωταγωνιστές του μεταπολεμικού έπους της επιβίωσης οι περισσότεροι δεν είναι πια μαζί μας να μας διδάξουν πως με υπομονή, πίστη, αφοσίωση, αλληλεγγύη και αγάπη σε αυτό που κάνουν μπορεί να αναστηθεί πάλι ο τόπος και να ανοίξει η ψυχή μας. Ο τόπος μας είναι ο ίδιος και πολλές έχει κατ’ επανάληψη αποδείξει πως μπορεί να στηρίξει τους ανθρώπους που τον αγαπούν βεβαίως και τον προσέχουν σαν τα μάτια τους…

ΑΘΗΝΑ, 21012016

Ο ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

Καθώς ανοίγει για τα καλά ο καιρός και στεγνώνει η γη από τις βροχές και τα χιόνια, αυτές τις ημέρες έχουν αρχίσει τα οργώματα των κήπων που γίνονται παντού, στον κάμπο, στα βουνά και στα νησιά. Να λέμε όμως την αλήθεια, κήπους μπορεί να τα λογίζαμε ως πέρσι, που ήταν και η τελευταία χρονιά της πλαστής ευμάρειας και της ανόητης εγκατάλειψης της υπαίθρου αλλά από φέτος μπορούμε κάλλιστα και μιλάμε και για μεγάλα χωράφια.

Γιατί κακά τα ψέματα, υπό το φάσμα της ανέχειας και του συσσιτίου στις εκκλησίες και τις πλατείες, πολλοί από τους συμπολίτες μας πήραν τα μάτια τους και την οικοσκευή τους και γύρισαν στα χωριά να ζήσουν χωρίς το άγχος της πείνας. Έτσι, κάποια χωράφια που είχαν να νιώσουν πολλά χρόνια το υνί στην πλάτη τους, σκιρτούν τούτες τις ημέρες από την θεία πράξη που λέγεται όργωμα και περιμένουν να πέσει ο σπόρος στο αφράτο χώμα να τον πολλαπλασιάσουν – ανάλογα βέβαια με τη φροντίδα και την πείρα των καλλιεργητών.

Ένας από αυτούς τους ανθρώπους που συμμετάσχουν δυναμικά σε τούτη τη μέγιστη πράξη της δημιουργίας είναι ο γείτονάς μου στο χωριό, Νίκος Σαρόγλου (με ρίζες από την Μικρά Ασία που παντρεύτηκε ως Μακεδών την Ελευθερία Λουκοπούλου) ένας από τους λίγους μονίμους κατοίκους της Μεγάλης Κάψης ο οποίος διαθέτει και το μεγάλο εργαλείο που λέγεται τρακτέρ και με αυτό οργώνει όπου του ζητήσουν οι συγχωριανοί τα χωράφια τους.   

Ο Νίκος τρέχει και δεν προλαβαίνει φέτος να οργώσει, όχι μόνο τους μικρούς κήπους που παραδοσιακά καλλιεργούσαν οι γερόντισσες στο χωριό τα λαχανικά και τα όσπριά τους, αλλά και χωράφια που είχαν παρατήσει εδώ και τριάντα χρόνια κι έτσι μεταξύ των άλλων, είναι ο άνθρωπος που δυναμικά συμβάλλει στην αλλαγή του τοπίου που πλέον αρχίζει να αποκτά ζωή και σταδιακά νομίζει θα μας μεταφέρει σε εικόνες της δεκαετίας του ’60, τότε που δεν υπήρχε ούτε ένα μέτρο γης ακαλλιέργητο και χωρίς την ανθρώπινη φροντίδα.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 03042017

ΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑ ΟΡΓΩΜΑΤΟΣ

Τα γαιδούρια τραβάνε το αλέτρι στην πορεία που τους δίνει ο Στέφος 

με τα γκέμια και δεν τους επιτρέπει να ξεστρατίσουν ούτε μια στιγμή.

Ο Στέφος Τσιαγκλής δεν έπαψε ούτε μία χρονιά να τιμά με το αλέτρι του τη γη των προγόνων του στο Καβαντζιάρικο, στα Σκλήθρα. Το χωράφι, από την ημέρα που αποσπάστηκε από το δάσος, δεν έπαψε ποτέ να καλλιεργείται — έχει και μια στάλα νερό από το ρέμα, για να δροσίζει το καλοκαίρι τα σπαρτά. Δουλεμένο και γόνιμο, ήταν πάντα σε αναμονή του αλετριού, της σκεπαρνιάς και της συγκομιδής. Ποτέ δεν λάθεψε στην παραγωγή και ο αφέντης του το εκτιμούσε ιδιαίτερα.

Το αλέτρι είναι ιδιαίτερα βαρύ εργαλείο και απαιτεί μεγάλη δύναμη 

να σηκωθεί και να μπει σε άλλη αυλακιά, σε ανάποδη φορά τώρα...

Ο Στέφος, που, από τότε που γεννήθηκε, ζει μόνιμα στο πατρικό του σπίτι, είχε επιμελώς προετοιμαστεί για τη λειτουργία του οργώματος: τάισε με ξηρό τριφύλλι τις δύο ηλικιωμένες γαϊδούρες, μάνα και θυγατέρα –35 χρονών η μεγάλη, 25 η μικρή– και, παρά τις αντιρρήσεις τους, τις έζεψε και άρχισε τη δουλειά του. Σβάρνισε πρώτα το χωράφι με ξύλινη σβάρνα, πλεγμένη με πλατανίσια κλαριά, και κατόπιν τις υποχρέωσε να σύρουν το σιδερένιο αλέτρι. Με το καμουτσίκι, τρυφερά, τις έβαλε στην τάξη και σε λίγες ώρες παρέδωσε έτοιμο το χωράφι στην ενιαύσια γονιμότητα.

Οι γυναίκες ακολουθούσαν το αλέτρι και έσπαζαν με τις σκεπαρνιές 

τα μεγάλα κομμάτια του χώματος που άφηνε πίσω του το αλέτρι.

Στο χωράφι, όμως, ήταν μόνος... Η γυναίκα του, η Παναγιώτα, τον βοήθησε οδηγώντας τα ζωντανά, που είχαν διαρκώς τον νου τους στο πώς θα ξεκόψουν από τις αυλακιές, ενώ η μικρότερη κόρη τους μαζί με τη νεαρή νύφη τους ακολουθούσαν το όργωμα, σπάζοντας με τις σκεπαρνιές τα μεγάλα κομμάτια από χώμα που άφηνε πίσω του το αλέτρι• μια δουλειά διόλου ευκαταφρόνητη, και απολύτως απαραίτητη για τη σωστή σπορά.

Μετά το όργωμα ακολουθεί πάντα το σβάρνισμα για να ισιώσει εντελώς 

το χωράφι και ο Στέφος είναι από εκείνους που προτιμούν ακόμα τις ξύλινες.

Μετά το τέλος του οργώματος και τη χάραξη των αυλακιών, οι γυναίκες πήραν με τη σειρά τις σποριές• άνοιγαν μικρές φωλιές μέσα στη γη, έβαζαν τον σπόρο και τις ξανάκλειναν προσεκτικά. Ύστερα από μια μικρή διακοπή το μεσημέρι για φαγητό, συνέχισαν, και μέχρι το απόγευμα ολοκλήρωσαν το έργο τους. Είχε γείρει ο ήλιος, όταν ο Στέφος και η οικογένειά του στάθηκαν έξω από το οργωμένο χωράφι, το καμάρωσαν, ευχήθηκαν «καλή σοδειά» και άφησαν να έρθει η νυχτερινή δροσιά για να το αγκαλιάσει, να το ποτίσει μέχρι τον σπόρο, ώστε να φουσκώσει και να πετάξει βλαστάρια. Φεύγοντας, δεν ξέχασαν να φορτώσουν τη μικρή γαϊδούρα με ξύλα από τον κομμένο πλάτανο για το σπίτι.

Η οικογένεια του Στέφου παίρνει μια ανάσα από τη δουλειά στον ίσκιο 

της μικρής καρυδιάς που βρίσκεται δίπλα στο οργωμένο χωράφι.

[ΟΡΕΙΝΗ ΠΑΤΡΙΔΑ, σελ. 216 – 217]

Σημείωση: Το όργωμα που αναφέρω έγινε στις 22/05/2003 στο προαναφερόμενο χωράφι του χωριού Αρματολικό της Διευρυμένης Κοινότητας Νεράιδας Τρικάλων και ο Στέφος απ' ότι μαθαίνω συνεχίζει να καλλιεργεί αυτό το χωράφι μέχρι σήμερα και θα συνεχίσειμέχρι να το σκεπάσει το νερό της λίμνης Μεσοχώρας, όποτε γίνει τελικά αυτό...

ΑΘΗΝΑ, 19042018