Η ΖΩΗ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΦΤΕΡΟΥΣΙΑ

Είναι θαρρείς η οργιώδης βλάστηση της φτέρης τον Ιούνιο στα ορεινά και ημιορεινά, ένας τρόπος που έχει επιννοήσει η φύση να μείνει μακριά από αδιάκριτα μάτια και κακόβουλες προθέσεις, ότι γίνεται στο έδαφος και λίγο πιο πάνω ή ακόμη και κάτω απ’ αυτό κι ακόμη, να διατηρηθεί η δροσιά λίγο καιρό περισσότερο για να έχουν να βοσκήσουν τα ζωντανά…

Κάθε χρόνος που περνάει μου προκαλεί την εντύπωση ότι οι φτέρες ψηλώνουν όλο και περισσότερο στα παρατημένα χωράφια του χωριού μου και δεν συγχωρώ τον εαυτό μου που δεν έχω μετρήσει τις περσινές και να κρατήσω σημειώσεις ώστε να κάνω συγκρίσεις με το φετινό τους ύψος. Το ίδιο λέει και η μάνα μου που γνωρίζει το χωράφι πάνω από ογδόντα χρόνια και την πιάνει η νοσταλγία για τα χρόνια που η φτέρες ήταν ελάχιστες γιατί δεν έμεινε ούτε σπιθαμή ακαλλιέργητη κι όλες της άκρες τις ξύριζαν τα ζωντανά.

Η μάνα μου όταν μιλάει για τις φτέρες δεν έχει στο μυαλό της αυτά που γράφω εγώ αλλά τις σχολιάζει με την σταδιακή μείωση λόγω της ηλικίας των δυνάμεων της και την επί του προκειμένου, επιστροφή του άγριου εκεί που κάποτε έφτιαχνε κήπους και μποστάνια. 

Έτσι πρωτοθυμάμαι κι εγώ τα χωράφια. Ξυρισμένα απ’ άκρη σε άκρη για το σανό της χρονιάς και χωρίς ούτε ένα χορταράκι όλο τον υπόλοιπο χρόνο καθώς δεν προλάβαινε κανένα να σηκώσει λίγο μπόι από την καθημερινή βοσκή των ζωντανών. Φυσικά δεν υπήρχε και καμιά περίπτωση να φυτρώσει ούτε καμιά φτέρη, ούτε και κανένα βάτο. 

Σήμερα όλα αυτά τα χωράφια του χωριού μου, τη Μεγάλη Κάψη, στις πλαγιές του Τυμφρηστού, είναι πνιγμένα στις φτέρες που μπορεί όντως να είναι ψηλότερες από άλλες χρονιές αλλά να μην ξεχνάμε, ότι αυτές δεν λιώνουν όπως τα άλλα χορτάρια και μέρος από τα λείψανά τους σωρεύεται κατά στρώματα στο έδαφος και κάθε χρόνο ανεβαίνει. Αυτό φαίνεται και όταν επιχειρήσει κάποιος να βαδίσει ανάμεσά τους. Βουλιάζει το πόδι μέχρι τον αστράγαλο και  βεβαίως πρέπει να φοράει κλειστά και όσο γίνεται πιο ψηλά παπούτσια γιατί κάτω από τις ξερές φτέρες μπορεί να κρύβονται κάποιες δυσάρεστες εκπλήξεις. 

Ειδικά αυτή την εποχή που όλα τα ερπετά βρίσκονται στη φάση της αναπαραγωγής και ψάχνονται δεν είναι καθόλου απίθανο όποιος περπατάει στα χωράφια με τις φτέρες δεν είναι απίθανο να πατήσει κάποιο φίδι και το οποίο φυσιολογικά θα αντιδράσει με ένα τσίμπημα το οποίο αν βρει γυμνό το πόδι, σίγουρα θα δημιουργήσει προβλήματα.  Γι’ αυτό το λόγο οι άνθρωποι παλιότερα που ήταν όλη τη μέρα στο ύπαιθρο πρόσεχαν πολύ που θα περπατήσουν, που θα κάτσουν και που θα ξαπλώσουν, ακόμη και τι θα έτρωγαν πρόσεχαν γιατί έλεγαν ότι κάποια φαγητά, ειδικά το γάλα τραβούσαν τα φίδια κοντά τους. 

Όπως και να είχε όμως το πράγμα, εκείνοι οι άνθρωποι είχαν άλλη σχέση με τη φύση και την αντιμετώπιζαν ως ίσος με ίσο και μέσα στον κύκλο της ζωής, όλα είχαν θέση και ρόλο.  Τα τελευταία χρόνια η ισορροπία χάθηκε, το άγριο (ως αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της υπαίθρου και κυρίως της ημιορεινής) κερδίζει συνεχώς έδαφος και σε συνδυασμό με την απουσία της κτηνοτροφίας, όσα χωράφια δεν έχουν γίνει δάσος, θα γίνουν πολύ σύντομα και σε αυτό, ευθύνη έχει και η φτέρη η οποία κάθε χρόνο στρώνει ένα παχύ χαλί που κρατάει δροσερή τη γη και μπορούν εύκολα να αναπτυχθούν ορισμένα δέντρα υπό την προϋπόθεση ότι αυτά αγαπούν τη σκιά, όπως τα έλατα, οι καστανιές, οι δρυς.

Στο υπόστρωμα και στη σκιά της φτέρης ζουν επίσης ένα σωρό άλλα πλάσματα, μύκητες που αποδομούν ότι οργανικό βρεθεί στο βυθό αυτής της θάλασσας, άπειρα έντομα γιατί εκεί μπορούν να κρυφτούν από τους θηρευτές τους, τρωκτικά για τον ίδιο ακριβώς λόγο, μικρά θηλαστικά και βεβαίως χελώνες που εκεί βρίσκουν χλωρή τροφή. Όποιος κάτσει κοντά σε ένα φτερούσιο (έτσι λέμε τα χωράφια και τις εκτάσεις με τις φτέρες) θα διαπιστώσει και θα ξεχωρίσει ένα σωρό ήχους που βγαίνουν μέσα απ’ αυτό και τούτο κρατάει όλο σχεδόν το καλοκαίρι γιατί κανένα ζωντανό δεν περιλαμβάνει φτέρες στη τροφή του κι έτσι μένουν όρθιες και στη θέση τους μέχρι το τέλος του καλοκαιριού και προσφέρουν στέγη για ένα σωρό πλάσματα που αγαπάνε να ζούνε κοντά τους.   

ΑΘΗΝΑ, 29062019. Περιοδικό "Κυνήγι - Δημοκρατία", 20062019.

ΟΙ ΦΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΤΑΤΕΣ

O Νοέμβριος είναι πάντα πολύχρωμος ως τσαλαπετεινός στους αιθέρες των μελαγχολικών εξοχών και μοναχικός κάποτε σαν ψυχή που ξέρει καλά το δρόμο στο δάσος και χλωμός σαν χνουδάτο κυδώνι που ξεχάστηκε στα κλαδιά του γυμνού δέντρου και λαμπερός σαν δάκρυ που τρέχει από τον κορμό της κερασιάς και υγρός σαν μάτια που ο αποχωρισμός είναι μια πράξη που διαρκώς επαναλαμβάνεται στο ίδιο λιμάνι.

Είναι ο Νοέμβριος ο μήνας που τα αλέτρια σκίζουν το δέρμα της γης και χέρια ή μηχανές σπέρνουν στα σωθικά της σπόρους για να κοιμηθούν βαθιά μέσα στο χώμα μέχρι που να έρθει η άνοιξη να βλαστήσουν και να γίνουν ψηλά στάχια και γεμάτος καρπός να χορτάσει ο κόσμος και τα ζωντανά, τα ήμερα του σπιτιού και τα άγρια του λόγγου και του δάσους.

Τέτοιες σκέψεις μου ήρθαν βλέποντας ένα πατρογονικό χωράφι κοντά στο χωριό, το οποίο είναι παρατημένο εδώ και πολλά χρόνια και το κυρίευσαν οι φτέρες, ένα φυτό που ενώ μοιάζει ως παντελώς άχρηστο, αντιθέτως είναι πολλαπλώς ωφέλιμο για ένα σωρό λόγους.

Πρώτον γιατί με την ανάπτυξή του προφυλάσσει το επιφανειακό χώμα από τον καυτό ήλιο και στον υποόροφο των συστάδων τους μπορούν να αναπτύσσονται σε ανεκτό και δροσερό περιβάλλον, άλλα μικρότερα φυτά και να ζει μέγα πλήθος εντόμων και ερπετών. Πέραν αυτού οι φτέρες αποτελούν ένα χλωρό θώρακα στο δάσος καθώς λόγω της υγρασίας που κρατάνε εμποδίζουν η επιβραδύνουν τη φωτιά. Καθώς δε δεν τρώγονται από κανένα ζώο ήμερο ή άγριο, μένουν ανενόχλητες να επιτελέσουν και ένα άλλο σπουδαίο ρόλο με τις δυνατές ρίζες τους που σπάνε ως πολύ βαθιά το έδαφος κι έτσι μπορούν και εισχωρούν εύκολα τα νερά της βροχής και του χιονιού. Τέλος εξαιτίας της μονοετούς βλάστησής τους, όταν γέρνουν νεκρές στο χώμα δημιουργούν μια σειρά από αλλεπάληλα στρώματα οργανικής ύλης που στο σύνολό της δημιουργεί μια παχιά επιφάνεια η οποία λειτουργεί ως σφουγγάρι για την υγρασία και κέλυφος προστασίας για τα υποκείμενα είδη φυτών.

Είναι πολλά που θα μπορούσαμε να πούμε για τις φτέρες αλλά τούτη τη φορά ας σταθούμε σε μια μικρή σελίδα από την ιστορία της μικρής μου πατρίδας. Τον Νοέμβρη του 1940 ο παππούς μου Πάνος Τσιρώνης* που ήταν πρόεδρος του χωριού, αφού το κουβέντιασε με τους άλλους γέροντες, όλοι μαζί πήραν την απόφαση και ανακοίνωσαν στους υπόλοιπους συγχωριανούς να μην φάνε όλο το χειμώνα ούτε μια πατάτα και να τις φυτέψουν την άνοιξη στα φτερούσια (τα ξέφωτα του δάσους όπου φυτρώνει πυκνή η φτέρη) όλης της περιοχής για να έχουν μια καλή σοδειά το καλοκαίρι. Σημειωτέον, ότι στα φτερούσια η πατάτα δεν ήθελε πότισμα και ακόμη δεν μπορούσε ο κατακτητής να υποψιαστεί πως κάτι τέτοιο συμβαίνει κάτω από τις φτέρες για να της αρπάξει ή απλά να τις καταστρέψει.

Έτσι και έγινε και το χωριό όχι μόνο δεν πείνασε κατά τα επόμενα δύσκολα χρόνια αλλά υποστήριξε με αυτή την παραγωγή πατάτας και τους αντάρτες, τόσο κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης όσο και στις ημέρες του Εμφυλίου. Επειδή δε οι πατάτες έχουν την ιδιότητα να πολλαπλασιάζονται από μόνες τους αν αφεθούν στο έδαφος, αυτές διατηρήθηκαν μέχρι πριν από λίγα χρόνια και φύτρωναν ακόμη ανάμεσα στις φτέρες. Τούτο το καταλάβαμε από την προτίμηση που έδειχναν τα αγριογούρουνα στην περιοχή και τα άλλα άγρια ζώα και με μια μικρή έρευνα είδαμε πως έτσι έχουν τα πράγματα.

Τι τα λέω τώρα όλα αυτά; Απλά βλέπω πως η κίνηση των συγχωριανών μου για αυτάρκεια στην τροφή, μπορεί αποτελέσει ένα λαμπρό προηγούμενο και το οποίο μπορούμε να το επαναλάβουμε με την ίδια επιτυχία όπως τότε. Οι φτέρες είναι εκεί φυτρωμένες και μας περιμένουν, ο σπόρος της πατάτας μπορεί να βρεθεί αλλά ποιος απ’ όλους μας όμως είναι σε θέση να στερηθεί τις λίγες πατάτες για το μικρό διάστημα του χειμώνα μέχρι αυτές να γίνουν μετά το φύτεμα πολλές και να αρκούν να χορτάσουν περισσότερο κόσμο; Είναι ένα δίλλημα που ακυρώνεται μόνο όταν προταχθεί η αλληλεγγύη και ο πατριωτισμός.

(*) Τον Πάνο Τσιρώνη μαζί με τον Ηλία Κολοκύθα σκότωσαν τον Νοέμβριο του ΄47 με παλούκια, οι παρανοϊκοί αντάρτες του ΔΣΕ ή οι συνεργάτες τους γιατί προσπάθησαν να σώσουν το χωριό και να προστατεύσουν τους συγχωριανούς από τις διαθέσεις τους.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 03112017