ΕΝΑ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟ…

O παπα Θανάσης Ζαφείρης, οι γιοί του Δημήτρης και Σωτήρης και ο Γιάννης Τσατσαράγκος περνάνε το ποτάμι στον κουβά της μπουλντόζας.

Το Ληναράκι είναι ένας πολύ παλιός οικισμός της Καστανιάς Προυσού, ο οποίος κατά τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλειφθεί εντελώς και το χειρότερο είναι ότι η ξυλογέφυρα πάνω από τον νευρικό Κρικελοπόταμο που εξυπηρετούσε όσους είχαν ακόμη κάποια ζωντανά που τα πήγαιναν εκεί πέρα ή να τρυγήσουν κάτι λίγα αμπέλια που είχαν απομείνει, έχει σαπίσει και ήταν πολύ επικίνδυνη για όποιον επιχειρούσε να την περάσει. 

Έτσι, εκτός από τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού που λιγόστευαν τα νερά του ποταμού, κανένας πλην ελαχίστων κυνηγών δεν πάταγε το πόδι του στον παρατημένο οικισμό όπου φέτος όπως είδα σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί, οι ροδιές που έχουν απομείνει, είναι κατάφορτες αλλά είναι ζήτημα αν κάποιος μαζέψει τον καρπό τους.

Η ξυλογέφυρα πάνω από τον Κρικελοπόταμο έχει σαπίσει και είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για όποιον δεν γνωρίζει την κατάστασή της...

Το κυριότερο όμως και αυτό που απασχολεί πολλούς από την Καστανιά και ιδιαίτερα τον παπα Θανάση Ζαφείρη που μεγάλωσε εκεί απέναντι, στον οικισμό Ποτάμι και ο οποίος ήταν και ο άνθρωπος που μου μίλησε για το Ληναράκι που πρόλαβε να έχει 30 οικογένειες, είναι η πρόσβαση προς στην ωραία εκκλησία του Αϊ – Γιάννη Θεολόγου η οποία πανηγυρίζει στις 26 Σεπτεμβρίου αλλά είναι και πολλοί εκείνοι που θέλουν να πάνε να ανάψουν ένα κεράκι αλλά δεν μπορούν αφού δεν πατιέται πλέον η ξυλογέφυρα.

Η επιφάνεια της ξυλογέφυρας με τα σαπισμένα σανίδια που πρόκειται να αλλαχθούν

Το ενδιαφέρον όμως αυτό των Καστανιωτών άκουσαν οι αρχές και γι’ αυτό έστειλαν τις προάλλες ένα μηχάνημα (μπουλντόζα) την οποία χειρίζονταν ο Γιώργος Μήτσου και με την βοήθεια του Γιάννη Τσατσαράγκου που γνωρίζει καλά την περιοχή, ίσιαξε μια δίοδο μέσα στο ποτάμι να περνούν τα ψηλά αυτοκίνητα και τα φορτηγά και άνοιξε ένα δρόμο μέχρι κάτω από τη γέφυρα για να πάνε εκεί τα μηχανήματα που θα χρειαστούν να φτιάξουν το γεφύρι, οι εργασίες για το οποίο όπως έχει ακουστεί θα αρχίσουν πολύ σύντομα.

Τους πρόλαβα να δουλεύουν εκεί στις 22 Αυγούστου και μαζί με τον παπα - Θανάση και τους γιούς του Σωτήρη και Δημήτρη και για να μη βραχούμε, περάσαμε το ποτάμι μέσα στον κουβά της μπουλντόζας. Το γεγονός μας θύμισε το όχι και πολύ μακρινό χθες που η Ευρυτανία και γενικά η ορεινή Ελλάδα δεν είχε δει αμαξιτό δρόμο και πολλές φορές οι άνθρωποι περνούσαν τα φουσκωμένα ποτάμια πάνω σε αυτά τα θηριώδη μηχανήματα.  

Χωρίς να βραχούμε καθόλου, περάσαμε εκείνη τη μέρα τον Κρικελοπόταμο μαζί με τον παπα Θανάση τον Κρικελοπόταμο

Ένα χθες που καμιά φορά εμφανίζεται σαν κακό όνειρο για ορισμένους και άλλοτε, ως αφορμή να ξαναδούμε τα πράγματα από μια άλλη γωνιά, της αυτογνωσίας τουλάχιστον για το τι αληθινά είναι ο τόπος μας και πόσο δυνατά κρατούσε δεμένους τους ανθρώπους κοντά του. Και επίσης, να σχολιάζει την απόσταση που κράτησαν οι άνθρωποι, όταν για διάφορους λόγους ο καθένας απομακρύνθηκε από την γενέθλια γη και τις ρίζες τους.  

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο και οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα "Ευρυτανικός Παλμός" την 4 Σεπτεμβρίου 2012.    

ΕΝΑ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟ

Χωρίς να βραχούμε καθόλου, περάσαμε εκείνη τη μέρα τον Κρικελοπόταμο 
μαζί με τον παπα Θανάση τον Κρικελοπόταμο

O παπα Θανάσης Ζαφείρης, οι γιοί του Δημήτρης και Σωτήρης και ο Γιάννης Τσατσαράγκος 
περνάνε το ποτάμι στον κουβά της μπουλντόζας.

Το Ληναράκι είναι ένας πολύ παλιός οικισμός της Καστανιάς Προυσού, ο οποίος κατά τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλειφθεί εντελώς και το χειρότερο είναι ότι η ξυλογέφυρα πάνω από τον νευρικό Κρικελοπόταμο που εξυπηρετούσε όσους είχαν ακόμη κάποια ζωντανά που τα πήγαιναν εκεί πέρα ή να τρυγήσουν κάτι λίγα αμπέλια που είχαν απομείνει, έχει σαπίσει και ήταν πολύ επικίνδυνη για όποιον  επιχειρούσε να την περάσει.

Έτσι, εκτός από τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού που λιγόστευαν τα νερά του ποταμού, κανένας πλην ελαχίστων κυνηγών δεν πάταγε το πόδι του στον παρατημένο οικισμό όπου φέτος όπως είδα σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί, οι ροδιές που έχουν απομείνει, είναι κατάφορτες αλλά είναι ζήτημα αν κάποιος μαζέψει τον καρπό τους.

Η ξυλογέφυρα πάνω από τον Κρικελοπόταμο έχει σαπίσει και είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για όποιον δεν γνωρίζει την κατάστασή της...

Το κυριότερο όμως και αυτό που απασχολεί πολλούς από την Καστανιά και ιδιαίτερα τον παπα Θανάση Ζαφείρη που μεγάλωσε εκεί απέναντι, στον οικισμό Ποτάμι και ο οποίος ήταν και ο άνθρωπος που μου μίλησε για το Ληναράκι που πρόλαβε να έχει 30 οικογένειες, είναι η πρόσβαση προς στην ωραία εκκλησία του Αϊ – Γιάννη Θεολόγου η οποία πανηγυρίζει στις 26 Σεπτεμβρίου αλλά είναι και πολλοί εκείνοι που θέλουν να πάνε να ανάψουν ένα κεράκι αλλά δεν μπορούν αφού δεν πατιέται πλέον η ξυλογέφυρα.

Η επιφάνεια της ξυλογέφυρας με τα σαπισμένα σανίδια που πρόκειται να αλλαχθούν

Το ενδιαφέρον όμως αυτό των Καστανιωτών άκουσαν οι αρχές και γι’ αυτό έστειλαν τις προάλλες ένα μηχάνημα (μπουλντόζα) την οποία χειρίζονταν ο Γιώργος Μήτσου και με την βοήθεια του Γιάννη Τσατσαράγκου που γνωρίζει καλά την περιοχή, ίσιαξε μια δίοδο μέσα στο ποτάμι να περνούν τα ψηλά αυτοκίνητα και τα φορτηγά και άνοιξε ένα δρόμο μέχρι κάτω από τη γέφυρα για να πάνε εκεί τα μηχανήματα που θα χρειαστούν να φτιάξουν το γεφύρι, οι εργασίες για το οποίο όπως έχει ακουστεί θα αρχίσουν πολύ σύντομα.

Τους πρόλαβα να δουλεύουν εκεί στις 22 Αυγούστου και μαζί με τον παπα - Θανάση και τους γιούς του Σωτήρη και Δημήτρη και για να μη βραχούμε, περάσαμε το ποτάμι μέσα στον κουβά της μπουλντόζας. Το γεγονός μας θύμισε το όχι και πολύ μακρινό χθες που η Ευρυτανία και γενικά η ορεινή Ελλάδα δεν είχε δει αμαξιτό δρόμο και πολλές φορές οι άνθρωποι περνούσαν τα φουσκωμένα ποτάμια πάνω σε αυτά τα θηριώδη μηχανήματα.  

Ένα χθες που καμιά φορά εμφανίζεται σαν κακό όνειρο για ορισμένους και άλλοτε, ως αφορμή να ξαναδούμε τα πράγματα από μια άλλη γωνιά, της αυτογνωσίας τουλάχιστον για το τι αληθινά είναι ο τόπος μας και πόσο δυνατά κρατούσε δεμένους τους ανθρώπους κοντά του. Και επίσης, να σχολιάζει την απόσταση που κράτησαν οι άνθρωποι, όταν για διάφορους λόγους ο καθένας απομακρύνθηκε από την γενέθλια γη και τις ρίζες τους.  

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο και οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα "Ευρυτανικός Παλμός" την 4 Σεπτεμβρίου 2012.    

ΤΟ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΠΑΝΤΑΒΡΕΧΕΙ

Στις μοναδικές γωνιές της ευρυτανικής γης, εκεί όπου διαρκώς συγκλίνουν οι παράλληλοι της ανεπανάληπτης φύσης με τους μεσημβρινούς της ιθαγένειας, ένα όνομα που στάζει νερά, πολλά και κρυστάλλινα νερά, κερδίζει συνεχώς έδαφος ως επιλογή και προορισμός των φυσιολατρών. Αν και το σημείο αυτό από τα παλιά χρόνια ονομάζονταν Πανταβρέχει, τα τελευταία μόλις λίγα χρόνια ατύπως αναγνωρίστηκε ως περιοχή ιδιαίτερου κάλλους και το όνομά του άρχισε να κυκλοφορεί και να ακούγεται πιο πέρα από τις συζητήσεις των χωριανών.

Ο Κρικελοπόταμος, ο μεγάλος ποταμός της νότιας Ευρυτανίας από τη στιγμή που γεννήθηκε διαρκώς παλεύει με τις πέτρινα θεμέλια της αέρινης Καλιακούδας, του βουνού που στεφανώνει με τον όγκο της όλη την περιοχή και η οποία σήμερα αναφέρεται ως Δήμος Δομνίστας. Ο ποταμός πήρε το όνομα από το χωριό Κρίκελο, στην περιφέρεια του οποίου πηγάζει και τα έργα του δείχνουν πως κάποτε έσκισε στην κυριολεξία τα βουνά για να συναντήσει τον μεγάλο αδερφό του, τον Αχελώο και αγκαλιά να καταλήξουν στη θάλασσα του Ιονίου. Τα σημάδια στα πετρώματα και στην επιφάνεια των βράχων δίπλα και μέσα στην κοίτη του, τούτο μαρτυρούν. Με υπομονή ο ποταμός, εργάστηκε πολλά χρόνια για το σκοπό του και ανάμεσα στα έργα του κορυφαίο και μοναδικό μπορεί να θεωρηθεί το Πανταβρέχει!

Τα νερά κοντοστέκονται στην κορυφή του βράχου πριν αφεθούν να πέσουν σαν λαμπερή βροχή πάνω στα δέντρα που διάλεξαν να ζήσουν πάνω από τον ποταμό. 

Τι είναι όμως το Πανταβρέχει;  Θα ήταν αρκετά πεζό να το περιγράψουμε ως ένα σημείο που ο ποταμός στενεύει τόσο πολύ που με απλωμένα τα χέρια ο επισκέπτης μπορεί να αγγίξει τους βράχους που περιορίζουν και ορίζουν την κοίτη του. Θα ήταν επίσης πιο πεζό να πούμε πως είναι ένα σημείο στην κοίτη του ποταμού που πάντα βρέχει! Κι όμως, κάπως έτσι και από αυτό το σπάνιο φαινόμενο πήρε το όνομα της η περιοχή. Πάντα βρέχει στο σημείο που ανάμεσα στα χωριά Δολιανά και Κοντίβα από τη μια μεριά και Ρωσκά από την άλλη ο Κρικελοπόταμος ακόμα προσπαθεί να υποτάξει τα βράχια και να πλατύνει το πέρασμά του. Εκεί σε ένα καταιγισμό νερών που ασταμάτητα βγαίνουν από αναρίθμητες τρύπες και σχισμές μέσα από τα πετρώματα της Καλιακούδας, ο στενόμακρος ουρανός του ποταμού πάντα βρέχει. Έτσι βάφτισαν κάποτε το απλό τούτο φαινόμενο οι κάτοικοι της περιοχής και έτσι έμεινε. Τούτο μάλιστα μέχρι πριν από λίγα χρόνια, πριν αρχίσει να γίνεται γνωστό ως ένας ιδιαίτερος τόπος, περισσότερα προβλήματα δημιουργούσε στους ανθρώπους παρά χαρά προσέφερε. Ήταν τότε που το φαράγγι του Κρικελοπόταμου κατά τους θερινούς κυρίως μήνες λειτουργούσε και ως δρόμος. Απ’ εκεί διάβαιναν οι κάτοικοι όλων των χωριών της λεκάνης του ποταμού για να πάνε στο πλησιέστερο «αστικό» κέντρο το Μεγάλο Χωριό και βεβαίως στην Παναγιά της Ρούμελης, στον Προυσό. Σώζονταν μέχρι πριν από λίγα χρόνια το μονοπάτι που είχαν χτίσει στους κάθετους βράχους τα γυμνά πόδια των προσκυνητών. Τούτο έσβησε, όχι τόσο από την επιστροφή της φύσης, όσο από την απουσία του ιδρώτα που άφηναν πίσω τους τα πέλματα των απλών ανθρώπων που κουβάλαγαν ένα μπουκαλάκι λάδι στην τσέπη και κράταγαν ένα κερί από το οικόσιτο μελίσσι στα χέρια τους, δώρο ακριβό και ανεπανάληπτο προς την Παναγιά.

Τα νερά έρχονται από τον ουρανό και προκαλούν τα παιδιά να τα σηκώσουν 

στις πλάτες τους, να δοκιμάσουν τη δύναμή τους πάνω στο κεφάλι τους.   

Έτσι ήξεραν το Πανταβρέχει οι χωριάτες του τόπου. Ως ένα σημείο, όπου τα νερά της Καλιακούδας, μέσα από δαιδαλώδεις υπόγειους δρόμους έβγαιναν στο φως και έπεφταν με ορμή στην κοίτη του ποταμού. Σαν να ήθελε η Καλλιακούδα να ενισχύσει τον όγκο των νερών του Κρικεοπόταμου, σαν να τον καλόπιανε με το πιο ακριβό νερό της, κατακάθαρο από τις φλέβες της βγαλμένο, σαν αγίασμα να τον ραίνει στο πέρασμά του, για να’ ναι κι αυτός καλός μαζί της, να μην την ταρακουνάει συνεχώς. Δεν τον ήθελε το βουνό να ορμά με όλη τη δύναμή του πάνω στα θεμέλιά του, να κουνάει όλο το σύμπαν στο πέρασμά του, να βρυχάται και να αφρίζει στα πόδια του, είχε πολύ διαφορετικές έγνοιες από τον θορυβώδη συγγενή της ποταμό. Είχε να φροντίσει τα χωριά που κουρνιάζουν στις πλαγιές της, τα Ψιανά, τα Δολιανά, την Κοντίβα και αυτά που είναι καταντίκρι της, τη Ρωσκά, την Καστανούλα, τον Άγιο Χαράλαμπο, τον Πρόδρομο. Λίγοι άνθρωποι, στο ακραίο της ενδοχώρας σημείο ζούσαν ολοχρονίς εκεί και η ζωή τους εξαρτιόταν άμεσα και καίρια από τις ιδιοτροπίες του ποταμού και βεβαίως από τον καιρό της Καλιακούδας. Και ο ποταμός, αλλά πολύ περισσότερο το βουνό, ήθελε να ζει μαζί με τους ανθρώπους.

Είναι ένα θαύμα που μπορείς να το αγγίξεις, να το πιάσεις και να σταθείς δίπλα του ο μεγάλος καταρράκτης που φωτίζει με τη λάμψη του όλο το Πανταβρέχει.

Η Καλιακούδα για να τον καλοπιάνει, τον ράντιζε συνεχώς με το πιο γλυκό νερό της και τον στεφάνωνε με άπειρα ουράνια τόξα. Τις ώρες που ζυγίζεται ο ήλιος πάνω από τη χαρακιά του Πανταβρέχει, απ’ όποια πλευρά και να κοιτάξεις τα νερά που κυλάνε και ξεφυτρώνουν από τα βράχια, το Πανταβρέχει πλημμυρίζει από χιλιάδες χρώματα. Εκεί νομίζεις πως το νερό διασπάται στα πιο μικρά του κομμάτια και γίνεται σκόνη γεμάτη χρώματα. Όλα τα χρώματα του ουρανίου τόξου παιχνιδίζουν στον αέρα, βάφουν το νερό, κυλάνε όλα μαζί στο ρου του ποταμού, τρέχουν μαζί του προς τον Αχελώο.

Τα νερά κοντοστέκονται στην κορυφή του βράχου πριν αφεθούν να πέσουν σαν λαμπερή βροχή πάνω στα δέντρα που διάλεξαν να ζήσουν πάνω από τον ποταμό.

Η μουσική των νερών πνίγει όλους τους άλλους θορύβους, σταματάει το χρόνο γίνεται μια απαστράπτουσα κουρτίνα από ρέοντες χρωματιστούς κρυστάλλους. Μια κουρτίνα που θαρρείς θέλει να κρύψει πίσω της τη γυμνή σάρκα του βουνού, τα κρυφά σημεία της Καλλιακούδας και μάλλον έτσι είναι. Πίσω από την κουρτίνα που μάταια προσπαθούν και ποτέ δεν κατέφεραν να παραβιάσουν οι ακτίνες του ήλιου είναι το σημείο εκείνο που ανθρώπινο μάτι δεν έχει δει, όλα εκεί πίσω είναι σαν την πρώτη ημέρα της δημιουργίας. Γυμνός βράχος είναι τα θεμέλια της Καλλιακούδας, γυμνός καθώς η ορμή των νερών δεν αφήνει κανένα φυτό να ριζώσει εκεί, καμιά ορατή ζωντανή ψυχή δεν υπάρχει εκεί πίσω. Ενδεχομένως, κάποια ζωντανά του ποταμού να βρίσκουν πρόχειρο καταφύγιο πίσω από την κουρτίνα του νερού, ποτέ όμως δεν μένουν μόνιμα εκεί. Το ίδιο το βουνό δεν τα αφήνει να μπουν στα σωθικά του. Αντιθέτως, έξω από το σημείο που κατακλύζεται διαρκώς από τα νερά, στην επιφάνεια των βράχων πυκνές αποικίες από βρύα και λειχήνες που αρέσκονται να ζουν στην υγρασία, ακόμη και στη δίνη του νερού τα καταφέρνουν έχουν εγκατασταθεί και μάλλον καλά περνάνε. Στα φύλλα τους στραγγίζει το νερό και σε πολλά σημεία μοιάζει σαν να βγαίνει από το κορμί τους. Όσον αφορά τα μεγάλα δέντρα, ο ποταμός δεν τα αφήνει να έχουν πολλές οικειότητες μαζί του, καθώς σαρώνει διαρκώς τις πέτρες, κανένα δεν τολμά να ριζώσει στην κοίτη του. Με τις πρώτες χειμωνιάτικες κατεβασιές, τα ξεκολλάει από τη γη, τα αρπάζει και τα παίρνει μαζί του. Μόνο σε κάποια σημεία που δεν φθάνουν τα νερά του έχουν προκόψει μερικά πλατάνια, κάποιες ιτιές και λυγαριές. Από πάνω του όμως, στους απόκρημνους βράχους που περιορίζουν την κοίτη του, σε κάθε σχισμή της πέτρας, ριζωμένα ακροβατούν πουρνάρια, μέλεγοι και φιλίκια. Σε απόσταση ασφαλείας από την ορμή των νερών, θριαμβεύουν και κρατάνε όλο τον ήλιο για τον εαυτό τους.

Ο ποταμός αλέθει με την ορμή του κάθε χειμώνα όλη την κοίτη του που είναι στρωμένη με μεγάλα λιθάρια, πέτρες, ψιλή άμμο. Περνάει αφρισμένος ανάμεσα στις πέτρες, τις περιζώνει, προσπαθεί να τις παρασύρει στο διάβα του. Ανθίστανται οι μεγάλες πέτρες, τον αποκρούουν, τον στρέφουν και τον οδηγούν στον απέναντι βράχο να σκάψει με τη στροφή του ένα ακόμα βιρό. Στους πολυάριθμους βιρούς του (βιρός είναι το σημείο όπου το ρεύμα του ποταμού στρέφεται κατευθείαν πάνω στο βράχο ο οποίος υποχρεώνει τα νερά σε μια κυκλική κίνηση και οι δίνες  τους σκάβουν την κοίτη) ο ποταμός έχει βάθος, πολλές φορές και πάνω από δυο μέτρα.

Η εφηβεία ελευθερώνει τα παιδιά από τους φόβους που διατρέχουν τους μεγάλους και η τόλμη γίνεται αμέσως παιχνίδι χαράς μέσα στα διάφανα νερά. 

Σε αυτούς τους βιρούς η παρέα με τα αγόρια από τη Δομνίστα που έτυχε εκείνη την ημέρα να επισκέπτονται το Πανταβρέχει, άρχισαν να αγωνίζονται στις βουτιές και να παίζουν με τα νερά. Ποιος άλλος από τα παιδιά θα είχε το κουράγιο και την ανεμελιά να παίξει και να λουσθεί στα νερά του Πανταβρέχει; Η διάθεσή τους ήταν εξαιρετική, αλλά η δύναμη των νερών δεν τα άφηνε για πολλή ώρα κάτω από το νερό. Η πλάτη τους και τα κεφάλια τους δεν άντεχαν για πολύ, έβγαιναν κοκκινισμένα σαν να είχαν κυλιστεί σε χωράφι με τσουκνίδες. Ήταν όμως μια εμπειρία μοναδική την οποία θα ήθελαν να μοιραστούν με δεκάδες άλλα παιδιά απ’ όλη την Ελλάδα, απ’ όλο τον κόσμο. Το Πανταβρέχει μπορεί να ήταν ένα εχθρικό για τους προγόνους τους μέρος, γι’ αυτά όμως αποτελεί ένα εξαιρετικό σημείο αναφοράς για τον τόπο τους και για τούτο καμαρώνουν.

Η εφηβεία ελευθερώνει τα παιδιά από τους φόβους που διατρέχουν τους μεγάλους και η τόλμη γίνεται αμέσως παιχνίδι χαράς μέσα στα διάφανα νερά. 

Το Πανταβρέχει στο σύνολό του δεν είναι ένας απλό διάλογο της φύσης με τον ίδιο τον εαυτό της αλλά αποτελεί ένα μοναδικό σύμπαν, εξωτικό και τόσο οικείο συνάμα, απόμακρο και ταυτόχρονα φιλικό. Ασφαλώς και προκαλεί δέος, παράλληλα όμως είναι και εξαιρετικός χώρος για παιχνίδι και επαφής με την αρχέγονη φύση καθώς μέχρι στιγμής, καμιά ανθρώπινη δραστηριότητα εκτός από το περπάτημα δεν έχει παρατηρηθεί σε όλο το μήκος και το πλάτος του. Ανάλογοι τόποι σαν το Πανταβρέχει, σαφώς και υπάρχουν σε όλο τον κόσμο αλλά σε ελάχιστα του μοιάζουν. Τα νερά του δεν είναι σαν τους ισχυρούς καταρράκτες άλλων τεράστιων ποταμών μακρινών χωρών. Επιβλητικό στα μέτρα του, δεν τρομάζει τον άνθρωπο, προκαλεί τους τολμηρούς αλλά δεν αποδιώχνει κανένα. Οι πάντες, φυσικά η εκτίμηση των δυνάμεων καθενός ποικίλλει, μπορούν να το διαβούν και να βραχούν στο Πανταβρέχει. Σε όσους επιχειρήσουν να διαβούν τα 600 μέτρα του συνιστάται να φορούν αν όχι ειδικά παπούτσια, κάποια παπούτσια που να μην γλιστράνε γιατί συνεχώς θα υποχρεώνονται να βαδίσουν μέσα στην κοίτη του ποταμού και πολλές φορές να αναγκασθούν να φθάσουν μέχρι τη μέση στο νερό, ανάλογα με το ύψος καθενός. Ακόμη συνιστάται να έχουν μαζί τους αδιάβροχα ή ομπρέλα. Συνιστάται ακόμη να έχουν σε κάποια αδιάβροχη σακούλα στεγνά ρούχα για το τέλος της επίσκεψης. Συνιστάται ακόμα και η ανάβαση μέχρι την περίφημη γέφυρα των Δολιανών με τα συρματόσχοινα που φτιάχτηκε το 1978. Από τη ράχη της γέφυρας που βρίσκεται στην αρχή της διαδρομής μπορεί να δει κάποιος από ψηλά ένα τμήμα από το φαράγγι και τον ποταμό. 

Η γέφυρα των Δολιανών, ένα μεγάλο έργο μιας άλλης εποχής που γεφύρωσε τις δυο όχθες του ποταμού στην αρχή του φαραγγιού που οδηγεί στο Πανταβρέχει.

Στο Πανταβέχει φθάνει κανείς είτε από τη διαδρομή Ράχες Τυμφρηστού -από τη διασταύρωση της παλιάς εκτός σήραγγας διαδρομή-, Κρίκελο, Δομνίστα η οποία είναι άσφαλτος και από εκεί και πέρα Σκοπιά, Άγιος Χαράλαμπος, Καστανούλα, Ρωσκά σε πατημένο χωματόδρομο. Ο συνολικής διαδρομής 50 χιλιομέτρων δρόμος μετά από 3 χιλιόμετρα συναντά τον Κρικελοπόταμο, περνάει μέσα από την κοίτη του και φθάνει στο ερημωμένο χωριό Δολιανά. Η διάβαση του ποταμού δεν συνιστάται για κανένα σχεδόν αυτοκίνητο, εκτός από κάποια μεγάλου κυβισμού και ειδικών προδιαγραφών. Η άλλη διαδρομή είναι από το μεγάλο Χωριό, αυχένας Καλιακούδας, Δολιανά, Κρικελοπόταμος, μια ιδιαίτερα δύσκολη διαδρομή όλο χώμα σε μεγάλα ύψη. Και από τις δύο διαδρομές, οι επισκέπτες, εκτός από αυτούς που κινούνται με ειδικά αυτοκίνητα, θα υποχρεωθούν λόγω του Κρικελοπόταμου να επιστρέψουν στο σημείο από όπου ξεκίνησαν.

Πρόκληση για κολύμπι, ο μεγάλος βιρός και ο Δημήτρης Παπαδιάς δεν έχασε την ευκαιρία.

Η ενδεικνυόμενη μέσω Κρικέλου διαδρομή προσφέρει επίσης τη γνωριμία με όλη την κοιλάδα και την πορεία του Κρικελοπόταμου μέχρι το Πανταβρέχει. Ο επισκέπτης πρέπει να υπολογίζει ότι θα χρειαστεί μισή ημέρα για να την γνωρίσει. Οι πλέον κατάλληλες ώρες επίσκεψης είναι γύρω στο μεσημέρι, όταν ο ήλιος θα ζυγίζεται ακριβώς πάνω από το Πανταβρέχει και θα φωτίζει και τις δυο πλευρές του φαραγγιού. Εξαιρετική είναι επίσης η διαδρομή μέσα από την κοίτη του ποταμού, με σημείο εκκίνησης τη μεγάλη γέφυρα ανάμεσα στα χωριά Κρίκελο και Δομνίστα, πέρασμα από τη γέφυρα του Βράχα και το ωραίο φαράγγι των Ψιανών μέχρι το Πανταβρέχει. Από εδώ πάλι, εξαιρετική είναι αλλά απαιτεί ιδιαίτερες ικανότητες και η διαδρομή μέχρι τα Διπόταμα, σημείο όπου ο Κρικελοπόταμος συναναντά τον Καρπενησιώτη ποταμό. Εξυπακούεται ότι η επίσκεψη στον Κρικελοπόταμο και το Πανταβρέχει μπορεί να γίνει κατά από τους μήνες Ιούλιο μέχρι σχεδόν το Δεκέμβριο. Τους υπόλοιπους μήνες είναι αδύνατον γιατί τα νερά πλημμυρίζουν ολόκληρη την κοίτη και ο ποταμός γίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνος. Στους επισκέπτες συνιστάται επίσης η προσοχή στον καιρό της ημέρας που θα φθάσουν εκεί, ειδικά όταν προβλέπονται καταιγίδες. Δεν καταλαβαίνεις τη βροχή παρά μόνο σαν σκοτεινιάσει στο φαράγγι. Τότε πρέπει να φύγεις βιαστικά – βιαστικά γιατί σαν κατεβάσει ο ποταμός δύσκολα τα βγάζεις πέρα.

Το νερό καθώς πέφτει από ψηλά και σταλάζει από τα βρύα και τους λειχήνες, γίνεται λαμπερή σκόνη που πλημμυρίζει το Πανταβρέχει με όλα τα χρώματα της ίριδας

Γενικά το πρόβλημα της επίσκεψης στο Πανταβρέχει είναι η επιστροφή. Όποιος επιχειρήσει μια τέτοια κάθοδο πρέπει να προβλέψει το πώς θα επιστρέψει. Αν πάει με οργανωμένη ομάδα, δεν υπάρχει πρόβλημα. Αν το αποφασίσει μόνος ή με κάποιο φίλο, τότε πρέπει να αναζητήσει κάποιον ντόπιο να τους συνοδεύσει και να τους περιμένει με αυτοκίνητο για την επιστροφή. Ο επισκέπτης επίσης πρέπει να γνωρίζει ότι στο Πανταβρέχει αλλά και σε άλλα σημεία της διαδρομής μέσα στον Κρικελοπόταμο δεν πιάνουν τα κινητά τηλέφωνα. Ακόμη ότι για άνεση χρόνου αλλά και για καλύτερη γνωριμία με την περιοχή, προσφέρονται οι ξενώνες στο Κρίκελο, τη Δομνίστα αλλά και πιο κοντά στο Πανταβρέχει, στη γραφική Καστανούλα.

Τελευταία αρκετοί τουριστικοί οδηγοί έχουν εντάξει στις σελίδες του το Πανταβρέχει, πολλοί είναι αυτοί που το έχουν επισκεφθεί, το λένε με ικανοποίηση στους κύκλους τους. Το Πανταβρέχει γίνεται μόδα, απαραίτητο συμπλήρωμα στην διαφημιστική προβολή της Ευρυτανίας, διαρκής στόχος για τους λάτρεις των υπαίθριων δραστηριοτήτων αλλά και αυτών που προτιμούν τα δύσκολα σπορ. Σιγά – σιγά το Πανταβρέχει εξελίσσεται ως το σήμα κατατεθέν όλου του Κρικελοποτάμου, του Δήμου Δομνίστας, όλης της Ευρυτανίας που αχόρταγα ζει το αποκυρύφωμα του τουριστικού της ονείρου και της αυταπάτης που αυτό δημιουργεί.

ΥΓ. Το κείμενο και οι περισσότερες φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στο Γεωτρόπιο της αείμνηστης Ελευθεροτυπίας τον Σεπτέμβριο του 2003 και παραμένει πάντα ωραίο.

ΑΘΗΝΑ. 09082017

ΕΝΑ ΠΕΡΠΑΤΗΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟ

Η καλύτερη στιγμή: μια βουτιά στα νερά του Κρικελοπόταμου

Ήταν πρόκληση· η πρόσκληση των φίλων από τα ευρυτανικά χωριά Καστανιά, Πρόδρομος αλλά τα άλλα διπλανά του Προυσού να συμμετάσχω σε κάποια από τις δραστηριότητές του συλλόγου ΕΟΣ Πανταβρέχει που έχει ως στόχο την γνωριμία με τις φυσικές ομορφιές του τόπου του και βεβαίως την προβολή και την προστασία τους.

Όλοι μαζί σε μια φωτογραφία για να θυμόμαστε τον Κρικελοπόταμο

Έτσι μετά από ένα ωραίο και δροσερό περπάτημα το περασμένο Σάββατο στο Πανταβρέχει με τον φίλο Δημήτρη Παπαδιά βρεθήκαμε πρωί – πρωί του Σαββάτου στα Τριπόταμα πριν από τον Προυσό για να πάρουμε κι εμείς μέρος στην εκδήλωση «Παραποτάμια 2017», την διάσχιση δηλαδή του Κρικελοπόταμου από τα Τριπόταμα μέχρι τη γέφυρα Παύλου Μπακογιάννη στο ρέμα Δεκατιά κάτω από το χωριό Πρόδρομος η οποία περιλάμβανε και αγώνα. Τη συγκεκριμένη διαδρομή των 8 χιλιομέτρων μέσα στον Κρικελοπόταμο την έκανα για πρώτη φορά και μου άρεσε που γνώρισα κι αυτό το τμήμα του ποταμού και μένει μόνο εκείνο το δύσκολο όπως λένε κάποιοι τμήμα του Πανταβρέχει μετά τα στενά της Κοντίβας και το οποίο μπορεί να επιχειρήσω να κάνω κι εφέτος αν μου δοθεί η ευκαιρία.  

Το ξεκίνημα του αγώνα από τα Τριπόταμα

Η συμμετοχή κόσμου στο πέρασμα αυτό του Κρικελοπόταμου ήταν ικανοποιητική, 51 άτομα μετρήσαμε. Από νέα παιδιά μέχρι μεγάλους στην ηλικία και διήρκησε περί τις 3 ώρες. Το περπάτημα έγινε στην κοίτη του ποταμού ενώ δεν ήταν και λίγες οι φορές (πάνω από 30) που περάσαμε μέσα από τα νερά του τα οποία ήταν αρκετά ζεστά. Τα παιδιά μάλιστα δεν έχασαν την ευκαιρία να κολυμπήσουν στους μεγάλους βιρούς που συναντήσαμε και να δροσιστούν στα κατακάθαρα νερά του ποταμού.

Βουτιές στα ωραία νερά του ποταμού από μικρούς και μεγάλους

Στον αγώνα που είχε το πρόγραμμα, νικητές αναδείχθηκαν στους άνδρες οι Κωνσταντίνος Κουτρούμπας, Φλορέντζος Φραόλι και Νικόλαος Κωνσταντόπουλος ενώ στις γυναίκες οι Κωνσταντίνα Γρομιτσιάρη, Ανθούλα Περλέρου και Μαρία Σιάτρα. Ξεχωριστές ήταν οι συμμετοχές του αειθαλούς Στέφανου Μπόκου (82 ετών) που ήρθε γι’ αυτό από την Αγγλία, του Κωνσταντίνου Κούκου (75 ετών) και του Παναγιώτη Ζηνέλη που ήρθε από την Καλιφόρνια να περπατήσει τον ποταμό της μικρής του πατρίδας.

Από αριστερά: Στέφανος Μπόκος, Κωνσταντίνα Γκρομισιάρη, Νίκος Σιάτρας, Κωνσνατίνος Κούκος

Από αριστερά: Στέφανος Μπόκος, Δημήτης Βονόρτας, Παναγιώτης Ζηνέλλης

Με τα κορίτσια του Κρικελοπόταμου που βγήκαν πρώτες στον αγώνα

Στη γέφυρα Παύλου Μπακογιάννη έγινε η απονομή των κυπέλλων στους νικητές του αγώνα και των τιμητικών επαίνων στους συμμετέχοντες κι όλοι μαζί ευχηθήκαμε του χρόνου να είμαστε περισσότεροι και να μην κάνει και τόσο ζέστη όσο αυτές τις ημέρες… 

ΑΘΗΝΑ, 07082017

Ο ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ...

Κάτω από τα σύννεφα της χθεσινής βροχής κυλάει ο ποταμός. Ο Κρικελοπόταμος· από τους σκληρότερους μικραδερφούς του θεϊκού Αχελώου που μαζεύει νερά από την Γραμμένη Οξυά, τον Τυμφρηστό, την Καλιακούδα, το Κεραμίδι, την Τριανταφυλλιά και τις άλλες κορυφές του Παναιτωλικού και τα ταξιδεύει στη θάλασσα. Η βοή του ανεβαίνει ψηλά αλλά μόνο τα αγρίμια τον ακούνε καθώς στη Ρωσκά, στα Ψιανά, στη Σκοπιά, στα Δολιανά, στο Ληναράκι, στον Πρόδρομο, στην Καστανούλα μόνο και οι φύλακες κουράστηκαν να περιμένουν και εγκατέλειψαν τις θέσεις. Μόνο ψηλά στην Καστανιά έχουν μείνει λίγοι πιστοί στον πατρογονικό τόπο αλλά κι αυτοί έχουν αλλού τα μάτια τους και τα αυτιά τους στραμμένα…

ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ, 16032016

Ο ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ...

Κάτω από τα σύννεφα της χθεσινής βροχής κυλάει ο ποταμός. Ο Κρικελοπόταμος· από τους σκληρότερους μικραδερφούς του θεϊκού Αχελώου που μαζεύει νερά από την Γραμμένη Οξυά, τον Τυμφρηστό, την Καλιακούδα, το Κεραμίδι, την Τριανταφυλλιά και τις άλλες κορυφές του Παναιτωλικού και τα ταξιδεύει στη θάλασσα.  Η βοή του ανεβαίνει ψηλά αλλά μόνο τα αγρίμια τον ακούνε καθώς στη Ρωσκά, στα Ψιανά, στη Σκοπιά, στα Δολιανά, στο Ληναράκι, στον Πρόδρομο, στην Καστανούλα μόνο και οι φύλακες κουράστηκαν να περιμένουν και εγκατέλειψαν τις θέσεις.  Μόνο ψηλά στην Καστανιά έχουν μείνει λίγοι πιστοί στον πατρογονικό τόπο αλλά κι αυτοί έχουν αλλού τα μάτια τους και τα αυτιά τους στραμμένα… 

ΚΑΣΤΑΝΙΑ, 16032016

ΕΝΑΣ «ΠΡΙΓΚΗΠΑΣ» ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟ

Η Σοφία πρέπει να σταμάτησε το αυτοκίνητο τουλάχιστον είκοσι φορές στο δρόμο από τον Κρικελοπόταμο προς το Κρίκελο να περάσουν  οι βάτραχοι το δρόμο και να εξαφανιστούν μέσα στη νύχτα. Δεν στάθηκε όμως τυχερή να μεταμορφωθεί κάποιος απ’ αυτούς που μίλησε ο πρίγκηπας του Κρικελοποτάμου κι έμειναν να είναι οι άσχημοι βάτραχοι…

Υγρή η ανάσα του ποταμού – του πιο νευρικού παραπόταμου του Αχελώου στο έδαφος της Ευρυτανίας και για τούτο ακόμη ακέραιου και αλώβητου, του Κρικελοπόταμου- μέρα νύχτα θυμιατίζει με τη δροσιά των νερών του τον αέρα των βουνών, από την κοίτη του ως τις κορυφές της Γραμμένης Οξυάς, της Καλιακούδας, της Τριανταφυλλιάς, της Χελιδόνας, και μαζί με αυτή ανεβαίνει στις πλαγιές τους η ανάσα όλου του κόσμου του, ορατού και αοράτου…

Τις ψυχές των ανθρώπων οι οποίοι από την αρχή της ιστορίας μέχρι πριν από λίγα χρόνια πάλευαν με τα στοιχειά του τόπου δεν τις βλέπουμε, τις νιώθουμε μόνο να σαλεύουν μαζί με τον καιρό πάνω από ποτάμι, τις λογγές και τα παρατημένα χωράφια. Ούτε και τα έργα τους είναι πλέον ορατά, καθώς το δάσος έχει πλέον κυριεύσει κάθε σπιθαμή της γης που κάποτε είχαν κερδίσει η άνθρωποι από την επικράτειά του. Το δάσος το οποίο επί αιώνες μετά την ημέρωσή του στήριξε τους ανθρώπους, δίνοντάς τους τροφή, στέγη και γη για καλλιέργεια κατέληξε στις ημέρες μας ένας αφιλόξενος, εχθρικός κόσμος και χάρη σε αυτή την κατάσταση δικαιολογούν την ύπαρξή τους τα Δασαρχεία και ορισμένες ομάδες οικολόγων.

Απ’ αυτό το υγρό, λόγω και του καιρού δάσος το οποίο πυκνά ζώνει τον Κρικελοπόταμο απ’ όλες τις μεριές, ξεχύθηκε προχθές το βράδυ ένας μεγάλος αριθμός βατράχων προς αναζήτηση τροφής και συντροφιάς και πολλούς απ’ αυτούς είδαμε στην επιστροφή μας από τη Δομνίστα στο χωριό, να στέκονται, τυφλωμένοι από τα φώτα του αυτοκινήτου στην άσφαλτο. Το γεγονός δηλώνει πως η φύση στην περιοχή στέκει καλά αλλά δεν γνωρίζουμε αν τούτο αποτελεί μια έξαρση στον κόσμο αυτών των πλασμάτων ή είναι μέρος μιας γενικότερης ευταξίας και ακμής της φύσης στην οποία βεβαίως και θα υπάρχουν και άλλοι εχθροί των βατράχων εκτός από τις ρόδες των αυτοκινήτων και τις δεντρογαλιές…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 10062015

ΕΝΑ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΚΡΙΚΕΛΟΠΟΤΑΜΟ…

O παπα Θανάσης Ζαφείρης, οι γιοί του Δημήτρης και Σωτήρης και ο Γιάννης Τσατσαράγκος περνάνε το ποτάμι στον κουβά της μπουλντόζας.

Το Ληναράκι είναι ένας πολύ παλιός οικισμός της Καστανιάς Προυσού,ο οποίος κατά τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλειφθεί εντελώς και το χειρότερο είναι ότι η ξυλογέφυρα πάνω από τον νευρικό Κρικελοπόταμο που εξυπηρετούσε όσους είχαν ακόμη κάποια ζωντανά που τα πήγαιναν εκεί πέρα ή να τρυγήσουν κάτι λίγα αμπέλια που είχαν απομείνει, έχει σαπίσει και ήταν πολύ επικίνδυνη για όποιον επιχειρούσε να την περάσει.

Έτσι, εκτός από τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού που λιγόστευαν τα νερά του ποταμού, κανένας πλην ελαχίστων κυνηγών δεν πάταγε το πόδι του στον παρατημένο οικισμό όπου φέτος όπως είδα σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί, οι ροδιές που έχουν απομείνει, είναι κατάφορτες αλλά είναι ζήτημα αν κάποιος μαζέψει τον καρπό τους.

Η ξυλογέφυρα πάνω από τον Κρικελοπόταμο έχει σαπίσει και είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για όποιον δεν γνωρίζει την κατάστασή της...

Το κυριότερο όμως και αυτό που απασχολεί πολλούς από την Καστανιά και ιδιαίτερα τον παπα Θανάση Ζαφείρη που μεγάλωσε εκεί απέναντι, στον οικισμόΠοτάμι και ο οποίος ήταν και ο άνθρωπος που μου μίλησε για το Ληναράκι που πρόλαβε να έχει 30 οικογένειες, είναι η πρόσβαση προς στην ωραία εκκλησία τουΑϊ – Γιάννη Θεολόγου η οποία πανηγυρίζει στις 26 Σεπτεμβρίου αλλά είναι και πολλοί εκείνοι που θέλουν να πάνε να ανάψουν ένα κεράκι αλλά δεν μπορούν αφού δεν πατιέται πλέον η ξυλογέφυρα.

Η επιφάνεια της ξυλογέφυρας με τα σαπισμένα σανίδια που πρόκειται να αλλαχθούν

Το ενδιαφέρον όμως αυτό των Καστανιωτών άκουσαν οι αρχές και γι’ αυτό έστειλαν τις προάλλες ένα μηχάνημα (μπουλντόζα) την οποία χειρίζονταν ο Γιώργος Μήτσου και με την βοήθεια του Γιάννη Τσατσαράγκου που γνωρίζει καλά την περιοχή, ίσιαξε μια δίοδο μέσα στο ποτάμι να περνούν τα ψηλά αυτοκίνητα και τα φορτηγά και άνοιξε ένα δρόμο μέχρι κάτω από τη γέφυρα για να πάνε εκεί τα μηχανήματα που θα χρειαστούν να φτιάξουν το γεφύρι, οι εργασίες για το οποίο όπως έχει ακουστεί θα αρχίσουν πολύ σύντομα.

Τους πρόλαβα να δουλεύουν εκεί στις 22 Αυγούστου και μαζί με τον παπα - Θανάση και τους γιούς του Σωτήρη και Δημήτρη και για να μη βραχούμε,περάσαμε το ποτάμι μέσα στον κουβά της μπουλντόζας. Το γεγονός μας θύμισε το όχι και πολύ μακρινό χθες που η Ευρυτανία και γενικά η ορεινή Ελλάδα δεν είχε δει αμαξιτό δρόμο και πολλές φορές οι άνθρωποι περνούσαν τα φουσκωμένα ποτάμια πάνω σε αυτά τα θηριώδη μηχανήματα.

Χωρίς να βραχούμε καθόλου, περάσαμε εκείνη τη μέρα τον Κρικελοπόταμο μαζί με τον παπα Θανάση τον Κρικελοπόταμο

Ένα χθες που καμιά φορά εμφανίζεται σαν κακό όνειρο για ορισμένους και άλλοτε, ως αφορμή να ξαναδούμε τα πράγματα από μια άλλη γωνιά,της αυτογνωσίας τουλάχιστον για το τι αληθινά είναι ο τόπος μας και πόσο δυνατά κρατούσε δεμένους τους ανθρώπους κοντά του. Και επίσης, να σχολιάζει την απόσταση που κράτησαν οι άνθρωποι, όταν για διάφορους λόγους ο καθένας απομακρύνθηκε από την γενέθλια γη και τις ρίζες τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο και οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα "Ευρυτανικός Παλμός" την 4 Σεπτεμβρίου 2012.