ΕΝΑ ΤΣΑΜΠΙ ΜΗΛΑ ΣΤΗΝ ΞΙΝΟΜΗΛΙΑ

Είχα χθες το απόγευμα στο χωριό μια κουβέντα με τον Ζάχο Παπαγιάννη, σχετικά με τα μήλα που τα ευνόησε πολύ ο καιρός την άνοιξη και φέτος τσακίζονται τα δέντρα από τους καρπούς. Δεν συμμερίστηκε όμως την αισιοδοξία μου και με πήρε να μου δείξει στον κήπο του μια μηλιά πέντε χρονών (ποικιλία Golden) της οποίας όσα μήλα είχαν απομείνει δεν έδειχναν και την καλύτερη κατάσταση στην υγεία τους. «Δεν έχει προλάβει να εγκλιματιστεί» μου είπε για τη μηλιά του «και έτσι δεν κατάφερε να σώσει τον καρπό της από μια σειρά ασθένειες. Αυτές που βλέπεις, είναι παλιά δέντρα, αντέχουν σε πολλά. Ειδικά οι φιρικιές, είναι πολύ σκληρά δέντρα και γι’ αυτό έχουν πάντα πολύ καρπό». 

    

Τον άκουσα και φεύγοντας πέρασα από το παρατημένο κτήμα του Φώτη Παπαγιάννη το οποίο κάποτε ήταν ένας ωραίος οπωρώνας με πολλές μηλιές, φιρικιές και κάτι άλλες με ντόπιες ποικιλίες που περισσότερο έμοιαζαν με άγριες αλλά ο καρπός τους ήταν εξαιρετικός και ιδιαίτερα ανθεκτικός. Κάποιες απ’ αυτές τις ονόμαζαν ξινομηλιές γιατί ο καρπός τους ήταν λίγο ξινός αλλά γεμάτος χυμούς και πολλές φορές τις χρησιμοποιούσαμε για φάρμακο σε διάφορες αρρώστιες καθώς και στο φαγητό και τις οποίες άμα τις πήγαινε καλά ο καιρός, τσακίζονταν κυριολεκτικά από μήλα. Μια απ’ αυτές βρήκα και χάρηκα που αυτό το παρατημένο δεντράκι είχε ακόμη τη δύναμη να γεμίζει τα κλαδιά του καρπό, τόσο που να μοιάζει με ένα τσαμπί σταφύλια που λαμποκοπούσε μέσα στα κλαδιά του!

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 22082017

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΠΟΦΟΡΙΑΣ ΜΙΑΣ ΦΥΡΙΚΙΑΣ

Αυτό το μήλο μοιάζει σαν μικρή πανσέληνος χλωμής νύχτας· στιγμές που ο ουρανός είναι πλημμυρισμένος με ταραγμένα σύννεφα και τον φωτίζουν λάμψεις από απανωτές αστραπές δεν είναι ένα τυχαίο, ένα οποιοδήποτε μήλο. Είναι το μοναδικό μήλο που είχε απομείνει από την φετινή παραγωγή στα κλαδιά της μεγάλης φιρικιάς που στέκει ακόμη όρθια στη σιωπηλή πατρογονική γη, δίπλα από το στεγνό ρέμα. 

Στο δέντρο αυτό που η ηλικία του πρέπει να ξεπερνάει τα 200 χρόνια, ο πρόγονος του οποίου δεν διασώζεται πλέον το όνομα αλλά συχνά μνημονεύεται για την ενέργειά του αυτή, φρόντισε να εμβολιάσει πάνω στο άγριο υποκείμενο δυο ειδών βλαστάρια φυρικιάς η ποικιλία της οποίας πρέπει να εκτιμάτο πολύ εκείνη την εποχή και ο καρπός της να είχε και μεγάλη εμπορική αξία. Ο λόγος που έβαλε δυο διαφορετικά βλαστάρια και ο οποίος έγινε κατόπιν συστηματικής παρατήρησης ήταν να έχει σίγουρη καρποφορία γιατί αυτά τα δέντρα τα οποία εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν στον τόπο χωρίς καμία παρέμβαση ήθελαν μετά από μια χρονιά καρποφορίας να ξεκουραστούν για να την επαναλάβουν την επόμενη. Την εγγενή αυτή σοφία των δέντρων αφαίρεσαν οι άνθρωποι στις ημέρες μας με τεχνικά μέσα και με το πρόσχημα της μεγάλης παραγωγής και το γεγονός τα κατέστησε αρκετά ευάλωτα σε διάφορες αρρώστιες – ακόμα και ψυχικές λένε κάποιοι ειδικοί.

Πρέπει να σημειώσουμε, πώς τότε οι άνθρωποι πήγαιναν μήλα στον κάμπο και άλλους καρπούς που παρήγαγε η γη του Τυμφρηστού και τους αντάλλαζαν με δημητριακά, λάδι και καπνό κι έτσι πορεύονταν όλοι. Με τα χρόνια όμως αυτή η τέχνη της ζωής ξεχάστηκε ή μάλλον παραμερίστηκε από νέες και το δέντρο έπαψε να δέχεται όχι μόνο περιποιήσεις αλλά ούτε την ηδονή της συγκομιδής γνωρίζει εδώ και πολλά χρόνια.Παρ’ αυτά, το ευλογημένο αυτό δέντρο το οποίο συνεχίζει να ακούει από κάποιους οικείους στο όνομα «Η Φυρικιά» δεν παύει να καρπίζει κάθε χρόνο πότε από το ένα της κλαδί, πότε από το άλλο και να κρατάει όσο μπορεί καρπούς μέχρι αργά το φθινόπωρο, καρποί τους οποίους πλέον γεύονται μόνο τα άπειρα τρωκτικά γιατί πουλιά πλέον δεν υπάρχουν να τους τσιμπολογήσουν. 

- Αυτό το μήλο λοιπόν είναι το τελευταίο που κρατιέται ακόμα από τα κλαδιά της «Φυρικιάς» και είναι ζήτημα χρόνου να πέσει στο έδαφος που αν δεν φαγωθεί από κάποιο περαστικό ζώο θα σαπίσει και μπορεί να χαλάσει ο σπόρος του.
- Αυτό το μήλο όμως μπορεί να είναι και το τελευταίο γιατί αν για κάποιο λόγο η «Φυρικιά» κοιμηθεί φέτος το χειμώνα και δεν ξυπνήσει την άνοιξη, το είδος της θα χαθεί για πάντα αφού κανένας δεν φρόντισε να μπολιάσει ένα άγριο δέντρο με την ποικιλία της.

Για το γεγονός πιθανόν κανένας δεν θα στεναχωρηθεί εκτός ίσως από τη σκιά του προγόνου που στιγμές – στιγμές νοιώθω να περιφέρεται στα χωράφια και να κρατάει συντροφιά στα παρατημένα δέντρα καθώς μόνο αυτό μπορεί σε ένα κόσμό που δεν αγαπά τα δέντρα να κάνει…

.....

Το κείμενο γράφτηκε πριν από πέντε χρόνια, το 2011 και η φυρικιά (ένα κούτσουρο δηλαδή ήταν ακόμη όρθια) αλλά εκείνο το χειμώνα υπέκυψε στη μοίρα της και ξεψύχησε πέφτοντας από τον αέρα στο έδαφος. Πρόλαβε πάντως ο πατέρας μου και κράτησε ένα μπόλι απ' αυτή και το κέντρωσε σε μια μικρή άγρια η οποία μάλιστα καρπίζει αλλά τα μήλα της δεν μπορούν να πλησιάσουν σε γεύση εκείνα της παλιάς μηλιάς...

ΟΚΤ 2011

ΜΙΑ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΑΔΙ ΜΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ

Από τις μηλιές της Μελίβοιας, η σημερινή «καλημέρα» μας, με μια παρέα φιρίκια που καμαρώνουν πάνω στο κλαρί και στάζουν τη βροχή της ημέρας. 

Με αυτή την ωραία εικόνα κλείνει για φέτος η περίοδος της καρποφορίας για τα οπωροφόρα δέντρα της Μελίβοιας στον Κίσαβο και τα οποία ετοιμάζονται να κοιμηθούν για τον χειμώνα και οι άνθρωποι να βλέπουν τον κόπο τους να γίνεται για μια ακόμη φορά πλούτος και προκοπή...

ΑΘΗΝΑ, 24102014

Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΚΑΡΠΙΑΣ

Έτσι ήταν μαθημένα από τη φύση αυτά τα δέντρα πάντα να κάνουν. Να γεμίζουν τα κλαδιά τους με καρπό - τόσο που να μοιάζουν με μεγάλα τσαμπιά σταφύλια με υπερφυσικές ρώγες και να τα κρατάνε αρκετό καιρό πάνω τους, μέχρι τις πρώτες ημέρες του χειμώνα. 

 

 

Από τη φύση τους πάλι οι φυρικιές είναι δέντρα που δεν υποτάσσονται εύκολα στις απαιτήσεις του νέου δενδροκόμου και απλώνουν όπου και όσο θέλουν τα κλαδιά τους και για τούτο υπολείπονται της εντατικής καλλιέργειας αλλά τα μήλα τους δε σπανίζουν στην αγορά καθώς αρκετοί είναι αυτοί που επιμένουν να τις καλλιεργούν. Με τη βοήθεια μάλιστα της γεωπονικής επιστήμης έχουν κατορθώσει να κάνουν εξαιρετικής ποιότητας μήλα και με το αραίωμα του καρπού να αυξήσουν και το μέγεθός τους ώστε και να διεκδικήσουν ισότιμο ρόλο με τα άλλα στον πάγκο του μανάβη που κι εκεί, όπως και πάνω στα κλαδιά των δέντρων, ξεχωρίζουν με το χρώμα τους και το άρωμά τους.

ΑΘΗΝΑ, 12102014

ΤΑ ΥΠΕΡΟΧΑ ΜΗΛΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΒΟΙΑΣ

 

Αναφέρθηκα σε προηγούμενη ανάρτηση για τον θησαυρό του φθινοπώρου στη Μελιβοία, δηλαδή τα κάστανα, που χάρη στην καλλιέργεια και τη διαρκή φροντίδα των δέντρων από τους εργατικούς ανθρώπους αυτού του μεγάλου  χωριού της Λάρισας που είναι χτισμένο στις πλαγιές του Κισάβου, τους αποδίδουν ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα, αλλά δεν είναι μόνο αυτά που τους κάνουν να ξεχωρίζουν. Είναι και τα κεράσια και τα μήλα…

Κεράσια δεν είδα, λόγω εποχής αυτές τις ημέρες που είχα πάει εκεί πάνω, είδα όμως αρκετά μήλα στα κλαδιά των περιποιημένων δέντρων. Λέω αρκετά γιατί και αυτός ο ευλογημένος καρπός της γης της Μελίβοιας είχε μαζευτεί και μετά από την διαλογή, τον πήραν οι έμποροι και τον έβαλαν στα ψυγεία για να διατηρηθεί μέχρι να φτάσει στις αγορές. Πρόκειται δε για μήλα εξαιρετικής ποιότητας , πράγμα που οφείλεται πάλι στην γεωγραφική θέση που είναι η Μελίβοια, με νοτιοανατολικό προσανατολισμό, συνδυάζει με εξαιρετικό τρόπο το βουνίσιο αέρα του Κισάβου με την αύρα του Αιγαίου.

Ο Χρήστος Ρήγας και η κυρά Χρυσούλα με τον αδερφό της
μπροστά σε μια κατάφορτη απόμήλα φιρικιά.

 Έτσι, αυτές τις ημέρες δεν μπόρεσα παρά να δω μήλα στη διαλογή και παρακολούθησα σε ένα συσκευαστήριο, αρκετή ώρα τα εκπαιδευμένα μάτια και χέρια των γυναικών που ξεχωρίζουν τα μήλα, κυρίως ανάλογα το μεγεθός τους και τα βάζουν σε διαφορετικά κουτιά τα οποία είναι έτσι φτιαγμένα ώστε να μπαίνουν αμέσως στο ψυγείο. Ήμουν τυχερός όμως να δω και λίγες μηλιές φορτωμένες με τα υπέροχα φιρίκια που συλλέγονται τελευταία από τις άλλες ποικιλίες και θαύμασα αυτά τα δώρα της φύσης που άμα τύχουν περισσότερης φροντίδας από τους ανθρώπους, γίνονται καλύτερα και πλέον ανταγωνιστικά στην αγορά.

 

 

ΤΑ ΜΗΛΑ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧHΣ…

Μπορεί η εποχή να αποτυπώθηκε σε λίγες ασπρόμαυρες φωτογραφίες αλλά όλος ο κόσμος τότε ήταν γεμάτος χρώματα και φυσικά και αρώματα, από τους καρπούς των δέντρων τούτη την εποχή στο χωριό μου και το μάζεμά τους ήταν ένα πραγματικό πανηγύρι…

Μιλώ για τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του ΄60 που ήδη είχα μεγαλώσει τόσο που η συμμετοχή μου στις αγροτικές εργασίες ήταν επιβεβλημένη και ιδιαίτερα στο μάζεμα των καρυδιών, των κάστανων και των μήλων και των άλλων καρπών του φθινοπώρου. Ειδικά τα μήλα (φιρίκια, ξινόμηλα, μπανανέ και κάτι άλλες όμορφες ποικιλίες που έχουν εξαφανιστεί πια) ήταν μια δουλειά την οποία έκανε η μάνα μου η οποία έφτανε με μια μακριά σκάλα τα κλαδιά της μηλιάς κι εγώ την βοηθούσα αδειάζοντας τους τροβάδες στα μεγάλα κασόνια.

Είχαμε θυμάμαι καμιά εικοσαριά μηλιές στα χωράφια μας, όλες μεγάλα και ψηλά δέντρα οι οποίες, αν πήγαινε καλά η χρονιά κατέβαζαν περί τους δυο τόνους μήλα, μπορεί και περισσότερα τα οποία τα μαζεύαμε προσεκτικά και τα αποθηκεύαμε στο υπόγειο του σπιτιού μέσα σε ξερές φτέρες και κρατούσαν χωρίς να αλλοιωθούν ως τα μέσα του Φλεβάρη. Ορισμένα απ’ αυτά, τα καλύτερα, τα πήγαινε ο πατέρας μου στα χωριά του κάμπου και τα πουλούσε ή τα αντάλλασσε με καλαμπόκι, σιτάρι, ακόμα και με καπνό που καλλιεργούσαν τότε στη Δυτική Φθιώτιδα και καμιά φορά έπαιρνε και χρήματα.

Τα υπόλοιπα μήλα του υπογείου ήταν στη διάθεση της οικογένειας, των συγγενών και των γειτόνων και ένα μεγάλο μέρος απ’ αυτά προορίζονταν για τα ζώα να δροσίζουν τα στόμα τους που δεινοπαθούσαν από τα ξερά χόρτα και κλαριά που έτρωγαν κλεισμένα από το χιόνι στο στάβλο.

Εννοείται, ότι όλη αυτή η ιστορία με τα μήλα από τα δικά μας δέντρα, δεν κόστιζε απολύτως τίποτα γιατί ούτε λιπάσματα βάζαμε στα δέντρα, ούτε τα ψεκάζαμε με φάρμακα και εντομοκτόνα. Ήταν η ίδια η φύση που τα προστάτευε και φυσικά η δουλειά που αφιέρωνε ο άνθρωπος σε αυτά, προϋπόθεση για την καλή καρποφορία.

Α, ξέχασα… Ποτέ δεν μαζεύαμε όλα τα μήλα από τη μηλιά. Εκτός απ’ αυτά που δεν μπορούσαμε να φτάσουμε αφήναμε και λίγα ακόμα στα κλαδιά για να φάνε τα πουλιά και τα τρωκτικά του δάσους. Αν βέβαια γλίτωναν από τα δόντια τους, έπεφταν στο έδαφος και σαν τα σκέπαζε το χιόνι, διατηρούνταν μέχρι την άνοιξη και κάναμε πολύ χαρά σαν τα ανακαλύπταμε και λέγαμε πως ήταν παγωτό μήλο!

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 20092011

ΣΕ ΜΙΑ ΑΥΛΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΡΑ

Μου αρέσουν πολύ τα δέντρα σε όλες τις στιγμές της ζωής τους μέσα στο χρόνο μα πολύ περισσότερο όταν αυτά είναι φορτωμένα με καρπούς. Εκείνο όμως που κυριολεκτικά με ενθουσιάζει είναι όταν οι καρποί αυτοί είναι από εκείνους που λέμε «παλιούς»…

Κι όταν βέβαια λέμε «παλιοί» καρποί δεν εννοούμε τίποτα άλλο εκτός του ότι αυτοί δεν έχουν ψεκαστεί με φυτοφάρμακα ή ότι οι ρίζες τους δεν τους έχουν θρέψει με περίεργα λιπάσματα και άλλα δηλητήρια. Και τέτοιοι φυσικά είναι οι καρποί από δέντρα που δεν βιάζονται να αποδώσουν το πενταπλάσιο από την αντοχή της φύσης τους και τα οποία υπάρχουν μόνο σε τίποτα ξεχασμένα χωράφια των ορεινών χωριών και των νησιών μας.

Τους καρπούς αυτούς τους καταλαβαίνουμε κατ’ αρχάς από την ανομοιομορφία τους – μπορεί να έχουν όλοι το ίδιο πάνω κάτω μέγεθος αλλά επειδή δεν έχει επέμβει ο άνθρωπος να τους αραιώσει όσοι είναι σε προνομιακό σημείο των κλαδιών γίνονται πιο καλοί και λαμπεροί ενώ όσοι είναι μέσα στα φύλλα ή κοντά στον κορμό βγαίνουν αδύνατοι και χλωμοί. Για τον ίδιο λόγο άλλοι έχουν γλυκύτερους χυμούς και σάρκα και άλλοι που δεν τους βλέπει καθόλου ο ήλιος είναι σχεδόν άνοστοι και πολλές φορές πικροί ή ξυνοί.

Πολλοί απ’ αυτούς επίσης έχουν μικρά στίγματα στην επιφάνειά τους από το χαλάζι, τη βροχή, τα πουλιά και τα έντομα που προσπαθούν να τους ρουφήξουν το χυμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι περισσότεροι πέφτουν και σαπίζουν στο έδαφος αλλά είναι και άλλοι που αντέχουν και φτάνουν ως στην ωρίμανση σημαδεμένοι χωρίς όμως να χάσουν τίποτα από τη γλύκα τους και το άρωμά τους. Αυτούς βέβαια αν ποτέ φτάσει η σοδειά τους στο μανάβικο, ποτέ δεν τους βλέπουμε γιατί θεωρούνται μη εμπορικοί καθώς σπάνια συλλέγονται και χάρη στην αντοχή τους μένουν πάνω στα δέντρα μέχρι αργά το φθινόπωρο και πέφτουν σωρός κάτω στο έδαφος για να γίνουν τροφή των άγριων ζώων και των πουλιών.

Θα μπορούσαμε να μιλάμε ώρες γι’ αυτά τα δέντρα και τους καρπούς τους και να τα βλέπαμε σε ένα σωρό φωτογραφίες γιατί ειλικρινά δεν αφήνω κανένα που να μην εστιάσω πάνω το φακό μου σαν να μην πρόκειται να ξαναδώ κάτι τέτοιο αλλά ας σταθούμε σε ένα θαύμα που είδαμε χθες στην Ανάβρα, στην αυλή της κυρά Γεωργίας Νικολιού. Μια μηλιά φορτωμένη με εκατοντάδες μήλα τα οποία θαυμάσαμε, φωτογραφίσαμε και στο τέλος πήραμε πέντε – έξι στην τσέπη για να μη χαλάσουμε το χατίρι της πονεμένης γυναίκας και μου έδωσε ιδέες για γλυκιές αλλά και πικρές σημειώσεις μιας ολόκληρης εβδομάδας…

ΑΘΗΝΑ, 10102010