Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ ΣΤΟ ΗΡΩΔΕΙΟ

Για μια σειρά λόγων, με πρωτεύοντα εκείνο της ξενιτειάς και του νόστου για την πατρίδα, η καρδιά της Ηπείρου χτυπάει δυνατά παντού και όπου οι Ηπειρώτες, στην Ελλάδα και στον κόσμο ολόκληρο συγκροτούν κοινότητες προβάλλουν δυναμικά τον πολιτισμό τους και ξεχωρίζουν γιατί η αγάπη για την πατρίδα τους έχει βαθιές κι ακόμα ισχυρές ρίζες.

Στην Αθήνα, λόγω της εγκατάστασης πολλών Ηπειρωτών απ’ όλες τις μεριές της Ηπείρου, λειτουργούν δεκάδες σύλλογοι και αδελφότητες ενώ η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία είναι από τα μεγαλύτερα και πλέον δραστήρια εθνικοτοπικά σωματεία η οποία εκπροσωπεί επάξια την Ήπειρο στη δημόσια ζωή και διοργανώνει πλήθος εκδηλώσεων σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Κορυφαία εκδήλωση είναι η «Πίτα του Ηπειρώτη» που γίνεται κάθε χρόνο σε κάποιο κλειστό γήπεδο ενώ από φέτος προστέθηκε και η μεγάλη εκδήλωση μουσικοθεατρική και χορευτική παράσταση με τον τίτλο «Η Ήπειρος ταξιδεύει» την οποία απολαύσαμε χθες στο κατάμεστο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. 

Πράγματι, ήταν μια διαφορετική από τις εκδηλώσεις που συνηθίζονται στο Ηρώδειο και η κεντρική ιδέα της ήταν ο πολιτισμός ενός κομματιού της Ελλάδας. Η Ήπειρος μέτρησε τις δυνάμεις της, το τόλμησε και κατά κοινή ομολογία αλλά περισσότερο από χειροκροτήματα προς τους Ηπειρώτες καλλιτέχνες και τα λαμπερά πρόσωπα που είδαμε χθες, φάνηκε πως μια τέτοια εκδήλωση μπορεί κάλλιστα να επαναληφθεί σε ένα χώρο όπως τα Ηρώδειο.

Ήταν ένα ταξίδι σε σκηνοθεσία του Αντώνη Τσάβαλου στο μύθο, στην πραγματικότητα και στην ιστορία της Ηπείρου, από την αρχαιότητα ως τις ημέρες μας, που μας αποκάλυψε τις διαστάσεις του αρχαίου, του βυζαντινού, του νεότερου και του σύγχρονου πολιτισμού της.
Από το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης και το ιερό μαντείο, την αρχαία Νικόπολη και τον μυθικό Αχέροντα, μέχρι τα θαυμαστά τοξωτά ηπειρώτικα γεφύρια, την «λίμνη των θρύλων» με την καστροπολιτεία των Ιωαννίνων, και την ξακουστή μουσική παράδοση του Πωγωνίου, του Ζαγορίου, των Τζουμέρκων, της Πρέβεζας και της Θεσπρωτίας. Η διαχρονική διαδρομή της Ηπείρου στα άκρα της οικουμένης, όπου οι Ηπειρώτες ξεχύθηκαν σε όλα τα μήκη και πλάτη της. Η ζωή και τα πάθη τους στο συνεχές ταξίδι τους. Οι ευεργέτες Ηπειρώτες και η μεγάλη προσφορά τους στην Ευρώπη, στα Βαλκάνια, στον κόσμο.

Με την παρακαταθήκη όλων των Ηπειρωτών δημιουργών και την συμμετοχή:
-των λαμπρών αστέρων της μουσικής, Πέτρος Λούκα Χαλκιά, Νίκος Φιλιππίδη, Ναπολέωντα Δάμου, Σταύρου Καψάλη, Γιώργοου Κωτσίνη, Ηλίας Πλαστήρα, Αλέξανδρου Αρκαδόπουλου, Σάββα Σιάτρα, Αντώνη Κυρίτση, Γιάννη Παπακώστα, Κώστας Τζίμα, Μάκης Κιάμου, Παγώνας Αθανασίου, Δημήτρη Υφαντή, κ.α, - τη χορωδία της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας, των πολυφωνικών σχημάτων «Κυράδες της Άνω Δερόπολης», “Χαονία” και εργαστήρι πολυφωνικού Π.Σ.Ε., και με μία πανδαισία Ηπειρώτικων χορευτικών ομίλων επί σκηνής, -με ένα μεγάλο σύνολο από εκπροσώπους όλων των τεχνών, των σπουδαίων ηθοποιών της (Γιώργος Αρμένης, Παντελής Παπαδόπουλος, Θεοδώρα Σιάρκου, Ρηνιώ Κυριαζή, Βασίλης Σιάφης, Γιώργος Νάκος, Τάσσος Νούσιας, Χρήστος Νίνης, Ρηνιώ Μπάλκου – Παπαδοπούλου, Λάμπρος Γραμματικός, Στέλιος Θεοδώρου, κ.α.) και με οδηγό την λογοτεχνική δημιουργία των σπουδαίων συγγραφέων της Ηπείρου (Κ. Κρυστάλλης, Χ. Χριστοβασίλης, Μ. Γκανάς, Τ. Πορφύρης, Γ. Χουλιαράς, Δ. Χατζής, Χ. Μηλιώνης, Δ. Τζιόβας, Σ. Δημητρίου, Β. Γκουρογιάννης κ.α.), αναδείχθηκε η υπέρλαμπρη Ηπειρώτικη δημιουργία, ο ζηλευτός υλικός και άυλος πολιτισμός της, στους αιώνες της ιστορίας της.

Ήταν όλοι τους εξαιρετικοί όσοι δούλεψαν για την πραγματοποίηση της εκδήλωσης και τους είδαμε στο Ηρώδειο χθες, αλλά την καρδιά μας έκλεψαν οι «Κυράδες της Άνω Δερέπολης» που συμμετέχουν στο πολυφωνικό συγκρότημα «Χαονία» που τραγούδησαν το μοναδικό τραγούδι «Κλαίν’ οι πέτρες τα λιθάρια» πρεσβεύοντας την απαράμιλλη ομορφιά του Ηπειρώτικου Πολυφωνικού Τραγουδιού, την μονάκριβη κληρονομιά αλλά και την αδιαμεσολάβητη δύναμή του από όλους τους τόπους της πολυφωνίας, δώθε και κείθε από το σύνορο, από την "απέκει" Ήπειρο", τη βαθιά μες στην καρδιά μας.

Εφημερίδα  "Φιλελεύθερος", 05102018, σελ. 47.

ΑΘΗΝΑ, 05102018

ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΩΝ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ

Σήμερα εορτάζεται η παγκόσμια ημέρα των ζώων. Δεν θα σχολιάσω τι είναι αυτή η γιορτή και τι στοχεύει γιατί όλοι λίγο πολύ καταλαβαίνουμε τι είναι αυτές οι «ημέρες», αλλά το αφήνουμε να περάσουν για να μη χαλάμε τη διάθεσή μας. Εγώ πάντως, βρήκα την ευκαιρία να σας μοιράσω πάλι, μια ωραία φωτογραφία από το μακρινό 2012, μιας οικογένειας (χωρίς όμως τα ενήλικα αρσενικά) γουρουνιών που είδα στον Μπελοκομύτη, στον περιφερειακό δρόμο της λίμνης Πλαστήρα και τα χάρηκα πολύ για τον τρόπο που περπατούσαν χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανένα που πάνε και τι κάνουν και φυσικά χωρίς καθόλου να τα νοιάζει γιατί αυτά γιορτάζουν κάθε μέρα την ελευθερία τους. 

ΑΘΗΝΑ, 04102018

Η ΠΑΛΙΑ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

Όταν μιλάμε για τα περασμένα, ήτοι για τα γεγονότα και το διάβα των ανθρώπων από τη ζωή μιας μικρής πατρίδας, μοιραία η σκέψη αναζητεί εικόνες από τον τόπο που δεν άλλαξαν πολύ στο πέρασμα του χρόνου. Όπως αυτή της εισόδου στο χωριό, τη Μεγάλη Κάψη από τον παλιό δρόμο που άνοιξαν οι χωριανοί τον πρώτο χρόνο μετά τον Εμφύλιο, το 1951, με τσαπιά και φτιάρια και το μεροκάματο ήταν λίγα κιλά σιτάρι από την αμερικάνικη βοήθεια που δόθηκε στα πλαίσια του Δόγματος Τρούμαν. Αυτά για την ιστορία και έπεται συνέχεια καθώς τούτος ο μήνας εκτός από το κλείσιμο της περιόδου της ετήσιας παραγωγής, ανοίγει μια άλλη της βαθύτερης περισυλλογής για τα λογής πεπραγμένα τόσο στη μικρή πατρίδα όσο και σε άλλες γειτονιές της Ελλάδας.

Η εικόνα της εισόδου στο χωριό από τη Χώρση, σε πολλούς φέρνει τη νοσταλγία μιας άλλης εποχής, τότε που κάθε απόγευμα και όλο το χρόνο, δεκάδες ήταν οι άνθρωποι που περνούσαν σαν γύριζαν μετά από τη δουλειά τους από τα χωράφια τους ή το δάσος μπροστά από το αναμμένο εικόνισμα με τα μωσαϊκα που ομογενής από την Αμερική αντικατέστησε τότε το αρχέγονο με τα εφέστια υλικά. Εφέστια επί του προκειμένου υλικά ήταν τα παλιά αχρονόλητα αγκωνάρια που ήταν φτιαγμένο το παλιό εικόνισμα και τα οποία προς δόξαν και υποστήριξη του νέου, μπάζωσαν τα θεμέλια με το τσιμέντο.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 03102018

ΤΑ ΣΦΟΥΓΓΑΡΟΚΟΛΟΚΥΘΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

Περί κολοκυθιών της Καρδίτσας συνέχεια. Είδα πολλά να βρίσκονται ακόμη στα χωράφια ξεχασμένα αλλά από εκείνα που με εντυπωσίασαν, ήταν κάτι κολοκύθια που στην πρώτη εντύπωση δεν μου γέμισαν καθόλου το μάτι. Αυτά όμως όπως μου είπε ο Χρήστος Εγγλέζος που τα καλλιεργεί στην αυλή του οινοποιείου του, τα λένε κολοκύθια σφουγγάρια και τα οποία, κατά τα παλαιότερα χρόνια πριν εμφανιστούν τα πλαστικά σφουγγάρια, το ξέραιναν και με αυτά έτριβαν οι άνθρωποι το δέρμα τους. Τα έπιασα και όντως διαπίστωσα πως ήταν μαλακά και η σάρκα τους συμπιέζονταν όπως ακριβώς τα σφουγγάρια και ομολογώ πως πήρα κάνα δυο και σαν ξεραθούν, θα τα δοκιμάσω και θα σας πω τα αποτελέσματα…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30092018

ΕΝΑ ΝΕΡΟΚΟΛΟΚΥΘΟ ΓΙΑ ΤΟ ΤΣΙΠΟΥΡΟ

Πρόκειται για απλά νεροκολόκυθα τα οποία φυσικά δεν τρώγονται ούτε από τα ζώα με δυνατά δόντια όταν ξεραθούν. Γίνονται όμως πολύ ωραία δοχεία στα οποίο παλαιότερα, πριν ανακαλυφθούν τα πλαστικά και δεν αποκλείεται πριν ακόμα οι άνθρωποι επινοήσουν την αγγειοπλαστική, έβαζαν, διατηρούσαν και μετέφεραν διάφορα υγρά. Τούτο σκέφτεται να κάνει και ο Χρήστος Εγγλέζος με τούτα τα πολύ μακριά κολοκύθια που πρόκοψαν φέτος στην αυλή του και μάλιστα να βάζει σε αυτά, τσίπουρο από το εκλεκτό που φτιάχνει. Θα τους βάλει πώμα στην μια άκρη και στην άλλη, μια κάνουλα και θα έχει όπως λέει την πιο πρωτότυπη τσότρα στο μαγαζί του για να κερνάει τους φίλους τους όταν πάνε να τον δούνε. Ένα τέτοιο υποσχέθηκε να φτιάξει και σε μένα για την διαφήμιση που του κάνω…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 29092018

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΕ ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΤΣΑ, Α’

Δεν θα ήταν υπερβολή να σας πω ότι αυτές τις ημέρες όλοι σχεδόν στην Καρδίτσα ασχολούνται με τα αμπέλια, τα κρασιά και τα τσίπουρα,κάτι για το οποίο μόλις μαζευτώ σε μια άκρη θα σας ενημερώσω. Πέρα από τα κρασιά όμως, γίνεται και η τεελυταία συλλογή των κηπευτικών και ανάμεσα σε αυτά και στα κολοκύθια. Ένα από αυτά τα οποία καλλιέργησε ο Χρήστος Εγγλέζος έφτασε τα 50 κιλά, θαυμάζει ο πατέρας του μπάρμπα Λάμπρος ο οποίος λέει πως λυπάται να σφάξει ένα τέτοιο θαύμα αλλά η κυρά του Ευσταθία περιμένει πως και πώς να φτιάξει με τα κομμάτια του που θα βράσει σε πετιμέζι ένα μοναδικό γλυκό, τα «ρετζέλια» αν θυμούνται κάπως οι παλαιότεροι. Για το τι είναι αυτά, πάλι μόλις μαζευτώ θα σας γράψω και θα σας κάνω να τρέχουν τα σάλια σας…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 29092018

ΟΙ ΣΥΚΙΕΣ ΣΤΑ ΟΡΕΙΝΑ ΜΕΡΗ

Γεννήθηκα και πέρασα τα παιδικά μου χρόνια σε ένα χωριό, ημιορεινό στις πλαγιές του Τυμφρηστού (Βελούχι) και επειδή τα πράγματα τότε δεν ήταν  χαλαρά όπως σήμερα, με όσες δυνάμεις βέβαια διέθετα και οπωσδήποτε αντίληψη, έπρεπε να συμμετάσχω στις δουλειές του σπιτιού που ήταν αποκλειστικά αγροτικές κι έτσι μπορώ να πω ότι γνωρίζω αρκετά για εκείνη την εποχή και μπορώ κάλλιστα να κάνω συγκρίσεις με τη σημερινή. 

Οι πρώτες εντυπώσεις που είχα τότε για τα αγαθά ήταν ότι αυτά προέρχονταν από τους κήπους μας, τα χωράφια μας ενώ ελάχιστα (τα πιο καλά νόμιζα τότε) προέρχονταν από την αγορά, είτε από τα καφενεία - μπακάλικα του χωριού είτε από τα εμπορικά του Αγίου Γεωργίου. Έτσι ήταν αυτονόητο πως οι πατάτες, τα φασόλια, το σιτάρι, το κρασί, το τσίπουρο, το κρέας, το γάλα, το τυρί, το βούτυρο, το μέλι, τα φρούτα και τα λαχανικά δεν θα έμπαιναν στο σπίτι αν προηγουμένως δεν ασχολούνταν οι γονείς μου, πράγμα που ίσχυε και όλους τους συγχωριανούς εξάλλου και ανάλογα με τη διάθεση που είχε ο καθένας και βεβαίως με την κτηματική περιουσία που είχε ευημερούσε ή δυσκολεύονταν.

Έτσι γνώρισα τον κόσμο τότε και τώρα, σε μια επιστροφή πάλι στο χωριό ανακαλύπτω πως τίποτα σχεδόν από αυτά δεν ισχύει και για να τον αναστήσω, όπως επιχειρώ νοερά και στην πράξη, ούτε τις δυνάμεις έχω αλλά ούτε και βλέπω και άλλους να συμμετάσχουμε σε αυτή την προσπάθεια. Είναι πάντως ένα θέμα το οποίο αφήνω ανοιχτό και την άνοιξη, με την εμπειρία που αποκόμισα φέτος και την προεργασία που έκανα στα χωράφια και στα δέντρα θα δώσω συνέχεια και αν θα μας μείνουν μόνο οι σημειώσεις απ’ αυτή την περίοδο.

Στο κλίμα αυτό επιχείρησα να ανιχνεύσω και την περίπτωση των συκιών στο χωριό. Πρόκειται για ένα πολύτιμο δέντρο, αρκετά συνηθισμένο σε πολλά άλλα μέρη και ιδιαίτερα στα πιο χαμηλά υψόμετρα αλλά και με έντονη την παρουσία του και στα δικά μας ορεινά. Δεν επρόκειτο για συκιές όπως της Εύβοιας και της Καλαμάτας, αλλά για κάποια, αυτοφυή συνήθως είδη που είχαν προσαρμοστεί στο κλίμα και το υψόμετρο της περιοχής μας και αν τα ευνοούσε ο καιρός τσακίζονταν από τον καρπό. Είχαμε λοιπόν συκιές που έκαναν ωραία σύκα, άσπρα, κόκκινα, κίτρινα και μαύρα αλλά εκείνα που ήταν πιο εντυπωσιακά και γλυκά ήταν τα λεγόμενα μελανά λόγω του ότι το χρώμα της φλούδας τους ήταν όπως του παλιού μωβ μελανιού και όταν ωρίμαζαν ήταν πολύ γλυκά. Αξιοσημείωτη δε ήταν και η αντοχή τους στις βροχές και στις δροσιές του Σεπτεμβρίου και έμειναν πάνω στο δέντρο σχεδόν μέχρι τα μέσα του Οκτωβρίου. Επόμενο ήταν λοιπόν να επισκεπτόμαστε αυτές τις συκιές και ας μην ήταν δικές μας και να απολαμβάνουμε τους καρπούς τους ακόμη και κρυφά…

Από αυτές τις συκιές, όσο και να τις αναζήτησα στα χωράφια και τις εξοχές του χωριού δεν βρήκα καμία ζωντανή και όπου υπήρχαν, μόνο τα κούτσουρά τους έχουν μείνει μέσα στα βάτα και τις αγριάδες. Από τις άλλες ποικιλίες, ευτυχώς υπάρχουν ακόμη μερικές που καρπίζουν και πρόλαβα να γευτώ τα σύκα τους που η μόνη διαφορά που έχουν με των άλλων περιοχών είναι ότι είναι πιο δροσερά. Απ’ αυτά τις συκιές θα επιχειρήσω να φυτέψω γιατί αποδεδειγμένα και χωρίς ιδιαίτερη περιποίηση καρπίζουν ενώ θα επιχειρήσω να ξαναβάλω και από τις λεγόμενες μελανές που έχουν ακόμα στον Άγιο Γεώργιο για να συνεχίσει έτσι να υπάρχει αυτό το είδος και να γλυκαίνουμε το στόμα μας το φθινόπωρο.

Αξιοσημείωτο πάντως είναι ότι αναζήτησα συκιές και σε κάποια χωράφια που ήταν κάπως μακριά από το χωριό, ένα δυο χιλιόμετρα με τα πόδια αλλά δυσκολεύτηκα πολύ να τα πλησιάσω καθώς τα έχει καταπιεί το δάσος και δεν φαίνονταν τίποτα που να τις θυμίζει. Τις περισσότερες τις είδα μέσα στο χωριό, το οποίο επίσης είναι κοντεύει να γίνει κι αυτό ζούγκλα και κοντά στα σπίτια ή τους παρατημένους αχυρώνες σαν να ήθελαν και αυτές να έρθουν πιο κοντά στους λίγους ομολογουμένως ανθρώπους να έχουν συντροφιά και να αμυνθούν μαζί στο αδηφάγο δάσος που απειλεί και το χωριό τώρα. Φέτος επίσης, λόγω των συνεχών βροχών ο καρπός από τις περισσότερες απ’ αυτές συκιές έσκασε και σάπισε με αποτέλεσμα να είναι ο τόπος γεμάτος μύγες ενώ πουθενά δεν φαίνονταν κάποιο πουλί να τα δοκιμάσει και να βοηθήσει στον πολλαπλασιασμό τους.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 28092018. Περιοδικό "Κυνήγι-Δημοκρατία" 19092018 σελ. 70-71.