ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΟΒΗΘΗΚΑΝ ΤΗΝ ΠΕΙΝΑ

 

Το ότι συνέπεια ενός πολέμου, οπουδήποτε πλέον στον κόσμο και όχι στην αυλή μας όπως παλιότερα γιατί έχουν εκμηδενιστεί οι αποστάσεις, είναι η πείνα και διάφορα άλλα κακά που την συνοδεύουν δεν είναι καινούργιο. Όσοι/όσες από τη γενιά της Κατοχής είναι ακόμα ανάμεσά μας μπορούν να το βεβαιώσουν καθώς είναι από τα πράγματα που δεν ξέχασαν ποτέ και με κάθε ευκαιρία το υπενθύμιζαν στους νεότερους με τις αφηγήσεις τους.

Έτσι γίνεται και στις μέρες μας με τον πόλεμο που πέρα από την καταστροφή της Ουκρανίας από τους Ρώσους «αδελφούς» τους και τον ανείπωτο πόνο που σπέρνουν τα όπλα, ακούστηκε από πολλούς και διάφορους τρόπους ότι αυτές οι δυο χώρες που ήταν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές γεωργικών αγαθών στον κόσμο θα περιορίσουν τις εξαγωγές στη Δύση ή μπορεί λόγω της κατάσταση, να μην έχουν καμιά παραγωγή οπότε όσοι προμηθεύονταν από εκεί προϊόντα δεν θα τα βρίσκουν. Φυσικά, επειδή τέτοια πράγματα τρέχουν γρηγορότερα από την σκέψη των πολιτικών, οι ανατιμήσεις στην αγορά είναι ήδη εμφανείς και ο πολύς κόσμος ταλαιπωρημένος από την δεκαετή κρίση και την επιδημία που δεν λέει να υποχωρήσει, κουμπώνεται και σφίγγεται περισσότερο.

Έτσι ξανακούστηκαν, όπως και στις αρχές της κρίσης  πριν από αρκετά χρόνια και όταν ξέσπασε η επιδημία εκείνες οι φωνές που λένε ότι δεν θα πεινάσουμε αν γυρίσουμε στα χωριά μας ή επιστρέψουμε στην ύπαιθρο, να καλλιεργήσουμε τη γη και να παραγάγουμε αγαθά για δική μας κατανάλωση ή να τα εμπορευτούμε. Πολλοί τότε ενθουσιάστηκαν, κάποιοι μάλιστα το επιχείρησαν αλλά μια δεκαετία τώρα από τότε ο πληθυσμός της υπαίθρου αντί να σημειώσει αύξηση, μειώθηκε περισσότερο. Κάποιες start – up επιχειρήσεις (!) περί την πρωτογενή παραγωγή που ακούμε να αναπτύσσονται στην περιφέρεια φυσικά δεν κάνουν τη διαφορά ούτε επίσης και μεμονωμένες περιπτώσεις επιτυχημένων επιχειρηματιών κατάφεραν να δημιουργήσουν κάποιο κύμα επιστροφής.

Κακά τα ψέματα όμως, ένα τέτοιο κύμα επιστροφής στην ύπαιθρο, όπως το ονειρεύονταν κάποιοι ρομαντικοί ή και ορισμένοι σοβαροί ειδικοί και επιστήμονες σε μια χώρα που έχει κόψει τις ρίζες με τη γη της εδώ και πολλά χρόνια, δεν επρόκειτο να συμβεί, ούτε τώρα αλλά ούτε και ποτέ στο μέλλον ακόμα και αν αποδεκατιστεί η κοινωνία μας από την πείνα. Σποραδικά και πού και πού θα βλέπουμε περιπτώσεις να αναζητούν σωτηρία στην ύπαιθρο αλλά θα είναι πρόσκαιρες και ευκαιριακές, όπως η περίπτωση με τα χόρτα στην Κατοχή και δεν θα έχουν καμιά συνέχεια μόλις περάσει η πείνα. Η αγορά, τα σούπερ μάρκετ δηλαδή γιατί δεν υπάρχουν πια μπακάλικα και παντοπωλεία είναι στοιχεία αναφοράς για την προμήθεια κηπευτικών και φρούτων ακόμα και τα χωριά που τα παράγουν και η καταφυγή σε αυτα είναι η πρώτη αντίδραση μόλις ο κόσμος αρχίζει να νιώθει τα δύσκολα. Τα σούπερ μάρκετ όμως σε τέτοιες περιπτώσεις αδειάζουν εύκολα αλλά δύσκολα ξαναγεμίζουν.

Η γενιά που ήξερε πως να ζήσει ακόμη και από την λίγη και σκληρή σε πολλές περιπτώσεις γη της έχει τελειώσει και πήρε (αφού η επόμενη δεν άπλωσε το χέρι) μαζί της και τη σκυτάλη του αγώνα της επιβίωσης. Ενός αγώνα που τον χαρακτήριζε η διαρκής προσπάθεια για την παραγωγή, η επαγρύπνηση για τις ιδιοτροπίες του καιρού, η συμμετοχή στο έργο όλης της οικογένειας, η σωστή χρήση των εργαλείων, η υποστήριξη της κοινότητας και άλλα πολλά στοιχεία, άλλα εμφανή και άλλα άδηλα που χαρακτήριζαν εκείνες τις εποχές. Όλα αυτά φυσικά και δεν οδηγούσαν στην ευμάρεια αλλά τουλάχιστον απέκλειαν την πείνα…

- Στη φωτογραφία (2012) η Γιαννούλα Ζήση, τελευταία κάτοικος του συνοικισμού Μέγα Λάκκος στον Μέγδοβα, ήταν αυτή που έσκαψε μόνη της και φύτεψε ένα κηπάκι. Από την επόμενη χρονιά η γη αυτού του τόπου δεν ξανάνιωσε πάνω της ούτε τσαπί, ούτε αλέτρι και σήμερα είναι ένας πυκνός, ωραίος λόγγος…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 07042022

ΣΙΩΠΗ, ΣΙΩΠΗ, ΣΙΩΠΗ…

 

Από τον Γιώργο Ζαχαρίου η φωτογραφία για το θέμα της ημέρας!

ΜΙΑ ΑΓΡΙΟΓΑΤΑ ΠΕΡΑΣΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΟΡΝΟ…

 

Κάποιοι φίλοι με ιδιαίτερες ευαισθησίες για τον τόπο τους και τον κόσμο που τον περιβάλει συνηθίζουν ότι βλέπουν να μην το κρατάνε μόνο για τον εαυτό τους κι έτσι από τις αναρτήσεις τους στο διαδίκτυο πέρα από τις εντυπώσεις που μας μεταφέρουν μαθαίνουμε και πράγματα για την χλωρίδα και την πανίδα των περιοχών όπου αυτοί κινούνται. Από τη στιγμή μάλιστα που σε ολόκληρη την ύπαιθρο έχουν πάψει να εκδηλώνονται πλείστες όσες αγροτοκτηνοτροφικές δραστηριότητες, οι πληροφορίες απ’ αυτούς τους ανθρώπους εκτός του ότι είναι ευχάριστες και παιδαγωγικές για όλους είναι πολύτιμες για τους ειδικούς.

Ο λόγος για μια υπέροχη φωτογραφία μιας μελαγχολικής αγριόγατας που φωτογράφισε ο Πάνος Παλαιός στο χωριό Τόρνος, λίγο μετά τον Προυσό στην Ευρυτανία. Ο Πάνος, όπως έχω ξαναγράψει ζει μόνιμα στον Τόρνο και παράλληλα με τις άλλες ασχολίες που έχει εκεί φωτογραφίζει συστηματικά ότι βλέπει γύρω του και κυρίως την μοναδική φύση της περιοχής. Έτσι ανάμεσα σε αυτές τις φωτογραφίες βλέπουμε συχνά και άγρια ζώα, πολλά από τα οποία είναι σπάνια ή δεν τα βλέπουμε γιατί ζουν μακριά από τους ανθρώπους. 

Ένα απ’ αυτά είναι οι αγριόγατες (ευρωπαϊκή αγριόγατα ή Felis silvestris silvestris), είδος κρυπτικό που ζει στα δάση, αποφεύγει τους ανθρώπους και κινείται κυρίως τη νύχτα καθώς διαθέτουν οξύτατη όραση και ακοή και ιδιαίτερες αναρριχητικές ικανότητες και μπορούν και κάνουν μεγάλα άλματα. Έχουν δε ευέλικτο σώμα που καλύπτεται με πυκνό τρίχωμα, ξανθού προς καφέ με μαύρη ρίγα στην πλάτη και σχετικά φουντωτή ουρά με έντονους δακτυλίους εναλλασσόμενων χρωμάτων. Εκτός από την περίοδο της αναπαραγωγής, οι αγριόγατες ζουν μοναχικά. Τη φροντίδα για την ανατροφή των μικρών αναλαμβάνει αποκλειστικά η μητέρα τους. Οι αγριόγατες τρέφονται κυρίως με μικρά πτηνά, τρωκτικά και άλλα μικρά θηλαστικά, βατράχους και ερπετά. Συλλαμβάνουν την λεία τους συνήθως με αιφνιδιαστική επίθεση, περιμένοντας σε ενέδρα ώσπου να πλησιάσει σε μικρή απόσταση. Γενικά τα αρσενικά άτομα είναι μεγαλύτερα από τα θηλυκά και σαφώς πιο επιβλητικά. 

Παλιότερα, στον τόπο μου και γενικά στον παρατυμφρήστιο χώρο αναφορές για την αγριόγατα ήταν ελάχιστες έως ανύπαρκτες. Οι άνθρωποι αναφέρονταν σε αυτή σαν να επρόκειτο για μια σκιά δίπλα στους άλλους θηρευτές (αλεπούδες, λύκος)  που απειλούσαν το κτηνοτροφικό βιός τους. Δεν υπήρχαν και αυτό οφείλονταν στο ότι σε όλο τον προαναφερόμενο χώρο και σε ανάλογους στην υπόλοιπη Ελλάδα πιστεύω γιατί παντού ήταν «πατημένος» από τους ανθρώπους και οι δραστηριότητές τους απέτρεπαν την εξάπλωση της άγριας πανίδας. Έτσι ποτέ δεν είχε ακουστεί για αρκούδα ή λύγκες, σπανίως για λύκους, ζαρκάδια και αγριογούρουνα. Κάτι λίγες αλεπούδες υπήρχαν οι οποίες διώκονταν απηνώς καθώς και άλλα μικρότερα αρπακτικά θηλαστικά τα οποία είχαν την ίδια αντιμετώπιση. Σημαντικό δε ρόλο στον περιορισμό και της αποθάρρυνση των αγριμιών έπαιζαν και τα άπειρα σκυλιά που ακολουθούσαν τα κοπάδια στις βοσκές και τα βουνά. Ούτε και στις αφηγήσεις παλιότερων κυνηγών οι οποίοι ειδικεύονταν μάλιστα στο δύσκολο κυνήγι των κουναβιών επίσης αναφέρονται περιπτώσεις όπου συνάντησαν αγριόγατες.

Τα τελευταία όμως χρόνια που η ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου έχει φτάσει στην κορύφωσή της και αυτό συμβαίνει σε όλη την επικράτεια, η επιστροφή της άγριας φύσης ή το πιο σωστό η φυσική ανάκαμψη των ποικίλων οικοσυστημάτων δείχνει να είναι ολική και να περιλαμβάνει όλα τα είδη που ζούσαν εκεί πριν τα διώξει ο άνθρωπος και αυτά καταφύγουν σε μέρη αδιάφορα για εκμετάλλευση και δύσκολα προσπελάσιμα. Μέρη στα βουνά που λειτούργησαν ως «κιβωτοί» για την άγρια πανίδα και η οποία όταν αισθάνθηκε ότι άδειασε ο χώρος από ανθρώπους επέστρεψε και από την στιγμή που δεν βρήκε «σύνορα» και σκληρούς αντιπάλους κάνει πλέον έντονη την παρουσία της. Οι λύκοι, τα αγριογούρουνα, τα ζαρκάδια, τα κουνάβια και ένα σωρό άλλα πλάσματα που απασχόλησαν προσφάτως την ειδησειογραφία, αυτό δείχνει.

Κάπως έτσι πρέπει να ήρθε η αγριόγατα που φωτογράφισε ο Πάνος στον Τόρνο. Στην αρχή νόμισε πως ήταν μια από τις δεκάδες αδέσποτες και πεινασμένες γάτες που κυκλοφορούν στα χωριά. Στέκονταν κάπως φοβισμένη και μελαγχολική στον κήπο μπροστά από το σπίτι του και πόζαρε μάλιστα πριν εξαφανιστεί από την αυλή του. Από την ουρά της κατάλαβε πως δεν επρόκειτο για κάποια αδέσποτη γάτα ενώ η αργή κίνησή της καθώς απομακρύνονταν έδειχνε όμως πως κάτι την απασχολούσε. Έμεινε με την σκέψη για το πως και από που έφτασε αυτό το ωραίο πλάσμα στον Τόρνο που ποτέ δεν είχε ακουστεί πέρασμα αγριόγατας.

Την άλλη μέρα την συνάντησε πάλι σε έναν άλλο κήπο μέσα στο χωριό αλλά αυτή τη φορά δεν γύρισε να τον κοιτάξει με παράπονο όπως την πρώτη γιατί ήταν νεκρή. Όχι γιατί την πυροβόλησαν ή τη  χτύπησαν - ποιος βέβαια στο έρημο χωριό;-  αλλά από κάποια αρρώστια κι έτσι ερμήνευσε το ικετευτικό σχεδόν βλέμμα της που κράτησε στη φωτογραφία.

 ΥΓ. Τελευταία γίνεται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Τμήμα Βιολογίας) γίνεται μια προσπάθεια μέσω ειδικού προγράμματος να μελετηθεί η κατανομή και ο πληθυσμός της αγριόγατας στον ελλαδικό χώρο. Στο www. wildcatproject.gr μπορείτε να μάθετε περισσότερα για το έργο και φυσικά για τις αγριόγατες της Ελλάδας.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 29032022

H ΕΘΝΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ ΣΤΙΣ ΑΔΕΙΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ

 

Με την εξάπλωση και την αποδοχή των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης ως κύριας πηγής ενημέρωσης μιας και η διάχυση και ευελιξία τους σε σχέση με τα παραδοσιακά ΜΜΕ είναι συντριπτικά πιο αποτελεσματική, παρατηρούμε και πράγματα που σε άλλη περίπτωση δεν θα βλέπαμε σε τέτοια έκταση. Επί πλέον έχουμε και την ευκαιρία να κάνουμε κάποιες συγκρίσεις καθώς μπορούμε να έχουμε ταυτόχρονα πρόσβαση σε όσες πλείστες πηγές.

Ο λόγος για τα άπειρα «ρεπορτάζ» που είδαμε στις οθόνες από δεκάδες μικρές πατρίδες της Ελλάδας σχετικά με τον φετινό διπλό εορτασμό της 25ης Μαρτίου, στις εκκλησίες και τα Ηρώα πολλών μικρών πόλεων και ορισμένων χωριών που συνήθως υπολείπονται της συνηθισμένης ειδησειογραφίας από τα υπερτοπικά και τα εθνικά ΜΜΕ εκτός φυσικά από την περίπτωση που κάποια ειδικά στοιχεία ενδέχεται να συνθέτουν... την είδηση! Χάρη στην ευκολία αυτή είδαμε επίσης και πολλές αναρτήσεις για το πως γιόρτασαν οι Έλληνες σε διάφορα σημεία του κόσμου τον Ευαγγελισμό και την έναρξη της εθνικής Παλιγγενεσίας.

Είδαμε λοιπόν εικόνες από την λειτουργία του Ευαγγελισμού σε εκκλησίες με ελάχιστο όμως κόσμο, πράγμα που δηλώνει πόσοι λίγοι άνθρωποι έχουν μείνει πλέον στην επαρχία και σκηνές από τις καταθέσεις των στεφανιών στα ηρώα και παρελάσεις σχολείων σε όσα φυσικά χωριά λειτουργούν αυτά. Η εντύπωση ότι αραιώνει ο κόσμος στα χωριά και στις κεφαλοχώρια όλης της επαρχίας είναι από χρόνια αισθητή αλλά πλέον τα πράγματα δείχνουν ότι σε λίγα χρόνια τα περισσότερα και ειδικά τα ορεινά, το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου θα τα ζωντανεύουν μόνο μισθωμένοι φύλακες. Μάρτυρας σε αυτή την κατάσταση οι φωτογραφίες που δημοσίευσαν αυτοί που συμμετείχαν σε αυτές τις εκδηλώσεις.  

Φαίνεται καθαρά ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να μείνουν ζωντανά τα χωριά τους και το δείχνουν -μιας και μόνο αυτός ο χώρος να θυμίζει την διαλυμένη κοινότητά τους ή την υποφώσκουσα ενορία τους- έστω με την παρουσία τους στις μεγάλες γιορτές στην εκκλησία. Η εκκλησία, και όταν αυτή λειτουργεί γιατί δεν έχουν όλα τα χωριά παπάδες να τις ανοίγουν είναι πλέον η κυψέλη που συγκεντρώνει τους χωριανούς στις γιορτές του χειμώνα. Η δε λειτουργία είναι αυτή που κινητοποιεί και ορισμένους συγχωριανούς που ξεχειμάζουν στις κοντινές πόλεις να τα επισκεφτούν για λίγες ώρες και να επιστρέψουν πάλι στα σπίτια τους αφού εκτός από λίγες περιπτώσεις θα βρουν και τα καφενεία κλειστά. Όπου υπάρχουν θα αρχίσουν να λειτουργούν μετά το Πάσχα και εφ’ όσον αρχίζει να γεμίζει το χωριό με κάποιο κόσμο και έχουν πάψει από καιρού να λειτουργούν ως καφενεία.   

Μετρημένοι οι χωριανοί μετά τον εκκλησιασμό κατευθύνονται προς το Ηρώο (δεν υπάρχει χωριό στην Ελλάδα χωρίς Ηρώο) όπου κάποιος εκπρόσωπος του οικείου Δήμου μετά την επιμνημόσυνη δέηση που ψάλλει ο παπάς καταθέτει στεφάνι και όλοι κρατάνε ενός λεπτού σιγή. Φτάνει, δεν θέλουν περισσότερο οι ήρωες του κάθε τόπου που ελάχιστους να λέμε και την αλήθεια έχει δεχθεί την αγκαλιά της η γη της μικρής πατρίδας αφού εκεί που θυσιάστηκε ο καθένας τους έθαβαν εκείνα τα χρόνια ή τους έτρωγαν τα όρνια. Στα χωριά έφτανε μόνο η είδηση και τη μνήμη τους οι μανάδες κράταγαν ζωντανή και οι υπόλοιποι τους θυμόνταν όταν ήταν να μετρηθούν πάλι για άλλο πόλεμο ή τις δουλειές που τους ήθελαν όλους μαζί για να προχωρήσουν. Το Ηρώο έχει γίνει να θυμίζει τους απόντες και για όσους απόμειναν στο χωριό το χρέος που τους αναλογεί για την συνέχειά του.

Η διαπίστωση απ’ αυτό το σύντομο ρεπορτάζ για του φετινού, του  πρώτου μετά την επιδημία covid-19 εποχή εορτασμού του Ευαγγελισμού σε ορισμένες μικρές πατρίδες είναι απογοητευτικό. Στις κωμοπόλεις όπου λειτουργούν ακόμα σχολεία, οι μαθητές, ο αριθμός των οποίων κάθε χρόνο όλο μειώνεται χωρίς να υπάρχει ελπίδα αναπλήρωσης, έδωσαν μια αίσθηση ζωντάνιας με τις παρελάσεις και στις πλατείες με την υποστήριξη των πολιτιστικών συλλόγων που παρά τις αντίξοες καταστάσεις συνεχίζουν να παράγουν έργο.

Στα χωριά όμως που σε ελάχιστες περιπτώσεις λειτουργεί κάποιο, τα πράγματα εξελίχθηκαν μέσα στη μελαγχολία καθώς όσοι απόμειναν και θέλοντας να ακολουθήσουν το τυπικό της ημέρας βρέθηκαν για άλλη μια φορά στην αμηχανία αναρρωτούμενοι αν θα καταφέρουν να κάνουν του χρόνου το ίδιο. Τα όσα ζει η κάθε μικρή πατρίδα και όσα ολόκληρη η Ελλάδα και ο κόσμος, υπονομεύουν αυτή τη διάθεση και ως φαίνεται, το νιώθουν και οι «ήρωες» στα Ηρώα.

Η μοναξιά τους είναι βαρύτερη από των ζωντανών που αν δουν πως δεν μπορούν να συνεχίσουν, κλείνουν την πόρτα τους και φεύγουν γι’ αλλού. Οι «ήρωες» όμως δεν υπάρχει περίπτωση να το κάνουν. Εκεί θα μείνουν να θυμίζουν πως για να υπάρχει αυτή η μικρή πατρίδα, κάποιοι δέθηκαν μαζί τους και την φυλάνε από το Ηρώο που κάνα δυο φορές το χρόνο κάποιοι τους θυμούνται και πάνε και βάζουν ένα στεφάνι.

Διάλεξα κάποιες φωτογραφίες από τις δεκάδες αναρτήσεις που προβλήθηκαν αυτές τις ημέρες στο διαδίκτυο ορισμένες από ξεχασμένους αλλά και αγαπημένους τόπους για να δούμε πως γιόρτασαν τον Ευαγγελισμό και την 25η Μαρτίου οι λίγοι που κρατάνε ακόμη ζωντανά λίγα χωριά.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 28032022

ΜΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΘΙΟΠΙΑ

 

Καθώς παρακολουθούμε στις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία και τον ξεριζωμό των Ελλήνων από τις πανάρχαιες εστίες τους στην Μαύρη Θάλασσα, αναλογιζόμαστε πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο δράμα. Από τότε που απελευθερώθηκε η Ελλάδα και έτσι το ελλαδικό κράτος έγινε το σημείο που εύρισκαν καταφύγιο οι κατατρεγμένοι, οι διωγμοί των Ελλήνων ιδίως κατά τον 20ο αιώνα από την Μικρά Ασία, τον Εύξεινο Πόντο, την Κωνσταντινούπολη και την Ανατολική Θράκη, τα Βαλκάνια, την Μέση Ανατολή και την Αφρική ήταν ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο, απόρροια πολεμικών συγκρούσεων αλλά και μέσα στις πολιτικές που εφάρμοζαν πολλά ιδιαίτερα καθεστώτα αυτούς τους χρόνους.

Έτσι βλέπουμε αυτές τις ημέρες δεκάδες δημοσιεύματα στον παραδοσιακό τύπο και πιο πολύ στα ΜΚΔ που αφορούν τον ελληνισμό της Ουκρανίας και της μαρτυρικής Μαριούπολης, μια ελληνικής πόλης στη Μαιωτίδα Λίμνη (Αζοφ) όπου εκβάλλει ο ποταμός Τάναϊς (Δον) σύνορο Ευρώπης και Ασίας κατά τον Στράβωνα. Γύρω από την Μαριούπολη δεκάδες είναι τα ελληνικά χωριά και όλη η περιοχή δοκιμάζεται από τον πόλεμο. Οι ειδήσεις που έρχονται από εκεί είναι αποκαρδιωτικές τόσο για τους Ουκρανούς, όσο και τους Έλληνες που για μια σειρά λόγων βρίσκονται σε δυσκολότερη θέση και δικαίως προκαλούν ιδιαίτερα αισθήματα συμπάθειας στην Ελλάδα που προσπαθεί με όσους τρόπους επιτρέπουν τα πράγματα να παρέμβει και να τους υποστηρίξει, υλικά και ηθικά.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έγινε η αφορμή να θυμηθούμε και να μάθουμε περισσότερα για τους Έλληνες της Ουκρανίας και της Μαύρης Θάλασσας και ακόμη να ακούσουμε πολλούς που έχουν έρθει εδώ και χρόνια, από την περίοδο της ΕΣΣΔ ακόμη και μετά την διάλυσή της και εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα καθώς η μνήμη αυτής της πατρίδας, όσο πικρή κι αν ήταν κάποιες φορές δεν ήταν μακρινή.

Δεν θα επεκταθώ περισσότερο για τους Έλληνες της Μαριούπολης, έχουμε καιρό μπροστά μας να μάθουμε περισσότερα. Θα περιοριστώ σε ένα «εύρημα» κάποτε στο Μοναστηράκι που μου θύμισε ένα άλλο κομμάτι του Ελληνισμού, στην Αιθιοπία που χάθηκε όπως και της περισσότερης Αφρικής και Μέσης Ανατολής και μόνο λίγοι το κρατάνε στη μνήμη τους.

Στη φωτογραφία του 1926, εορτασμός εθνικής εορτής στο Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο της Αντίς Αμπέμπα, στην Αιθιοπία. Πάνε 100 σχεδόν χρόνια από τότε και «ειδήσεις» απ’ αυτόν το  Ελληνισμό, δεν φτάνουν στην Αθήνα. Ας ευχηθούμε να μην συμβεί το ίδιο με την Ουκρανία..

ΑΘΗΝΑ, 25032022

ΝΑ ΜΗ ΧΑΘΕΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΞΕΡΟΛΙΘΙΑΣ

 

Τούτες τις ημέρες που ο πόλεμος ξεθεμελιώνει ολόκληρες πόλεις και χωριά στη γειτονιά μας, οι οβίδες οργώνουν με οβίδες τα χωράφια της Ουκρανίας, τα πολυβόλα θερίζουν δέντρα και φωλιές πουλιών και κάθε δηλητήριο που κυλάει από τα βομβαρδισμένα εργοστάσια καταλήγει στα νερά των ποταμών και της Μαύρης Θάλασσας και τα σύννεφα του καπνού από τις φωτιές απλώνονται μέχρι τον ουρανό της πατρίδας μας, σε ένα άλλο μέρος, στην Άνδρο του Αιγαίου, κάποιοι προσπαθούν αν ξαναστήσουν έναν άλλο κόσμο!

Ο άλλος κόσμος επί του προκειμένου είναι οι ξερολιθιές που έδεναν απ’ άκρον σε άκρον το νησί για να μην παρασέρνουν τα νερά και ο αέρας το πολύτιμο χώμα, να στεριώνουν τις ρίζες των δέντρων, να προστατεύουν τις πηγές και να αποτελούν και σύνορο. Έργα που θεμελιώθηκαν από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να καλλιεργεί τη γη, εγκαταλείφθηκαν όταν άρχισε να υποχωρεί ο παραδοσιακός τρόπος ζωής στο Αιγαίο και όχι μόνο και κακοποιήθηκαν από τις διανοίξεις δρόμων και την αρπαγή των υλικών τους. Οι συνέπειες της καταστροφής τους είναι ήδη ορατές, τόσο στο κύκλο των καλλιεργειών (όπου υπάρχουν) αλλά και στον υδροφόρο ορίζοντα των νησιών και βεβαίως στη αισθητικό του Αιγαίου καθώς αυτές ήταν αναπόσπαστα δεμένες με το μοναδικό τοπίο του.

Αυτές τις ξερολιθιές προσπαθούν όχι μόνο να σώσουν αλλά και να διδαχθούν οι νεότεροι από έμπειρους τεχνίτες την κατασκευή τους, στο  Σχολείο Ξερολιθιάς Άνδρου που πραγματοποιήθηκε την εβδομάδα που μας πέρασε, μέσα σε δύσκολες όντως κλιματολογικές συνθήκες και της επιδημίας. Παρ’ αυτά συμμετείχαν συνολικά 23 άτομα από τη νησιωτική και ηπειρωτική Ελλάδα, τα οποία  εκπαιδεύτηκαν στην κατασκευή και επισκευή ξερολιθιάς με «στήματα» και εμβάθυναν στη σημασία του ξερολιθικού τοπίου του Αιγαίου.

Το 2ο Σχολείο Ξερολιθιάς Άνδρου, όπως και το 1ο, περιλάμβανε δύο μέρη: το εργαστήριο ξερολιθιάς, κατά τα πρωινά, και τη θεωρητική κατάρτιση, τα απογεύματα. Το εργαστήριο ξερολιθιάς εγκαταστάθηκε στο μονοπάτι πρόσβασης προς τον Αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ζαγοράς. Μετά τον εντοπισμό των κατεστραμμένων τμημάτων των ξερολιθικών περιβόλων του μονοπατιού, δομημένων με την τεχνική των «στημάτων», οι εκπαιδευόμενοι προχωρήσαν στη σταδιακή αποκατάστασή τους, υπό την επίβλεψη των δύο Ανδριωτών μαστόρων πέτρας, του Ηρακλή Γαύρα και του Γιάννη Παπαδόπουλου. Οι αποκαταστάσεις που πραγματοποιηθήκαν περιλαμβάνουν 36,90 μ. σημειακές επισκευές (μερεμέτια) και 55,00 μ. πλήρους ανακατασκευής τμημάτων τοίχου μετά από ολοκληρωτική καθαίρεσή τους. Συνολικά, αποκαταστάθηκε μεγάλο τμήμα (περ. 1000 μ.) του δεξιού τοίχου του μονοπατιού που οδηγεί από το εκκλησάκι της Αγίας Τριάδος προς τον Αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ζαγοράς.

Οι απογευματινές συναντήσεις, όπως και η πρώτη συνάντηση γνωριμίας το πρωινό του Σαββάτου 12 Μαρτίου, πραγματοποιήθηκαν στην εμβληματική αίθουσα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κορθίου (ΚΠΕ), του πρώτου σχολείου της Άνδρου και από τα πρώτα που λειτούργησαν στην προεπαναστατική Ελλάδα (1813).

Το έργο LIFE TERRACESCAPE (http://www.lifeterracescape.aegean.gr/) αφορά στη λειτουργική αποκατάσταση των αναβαθμίδων, μέσω της επανακαλλιέργειας τους μετά από πολλά έτη εγκατάλειψης στον νησιωτικό χώρο του Αιγαίου. Άμεσος στόχος του έργου είναι η επίδειξη των ωφελειών που θα προκύψουν τοπικά από μια τέτοια δράση και η επιτόπια πολλαπλασιαστική της εφαρμογή. Απώτερος στόχος, η δημιουργία προσαρμοσμένων πράσινων υποδομών, ως ανασχετικό στοιχείο στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η όλη δράση λαμβάνει χώρα στο νησί της Άνδρου, με στόχο να επεκταθεί σε άλλα νησιά του Αιγαίου και της Μεσογείου. Συντονίστρια του έργου είναι  Θεοδώρα Πετανίδου, καθηγήτρια Οικολογίας και Οικογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Το έργο, με τον πλήρη τίτλο «Μετατροπή των εγκαταλελειμμένων τοπίων αναβαθμίδων σε πράσινες υποδομές μέσω συμμετοχικής επιστασίας γης για καλύτερη προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (LIFE16 CCA/GR/000050», υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου κατά την περίοδο 2017-2021, σε συνεργασία με τον Δήμο Άνδρου, το Πράσινο Ταμείο, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, με την οικονομική υποστήριξη του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Πράσινου Ταμείου.

ΑΘΗΝΑ, 23032022

ΜΙΑ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΤΕΡΙΩΣΕ

 

Έγραψα χθες για μια φωτογραφία με ανθρώπους στο Καρπενήσι που το 1939 συμμετείχαν σε μια κηδεία ενός αγαπητού προσώπου στην πόλη τους και οι οποίοι, εκείνη τη χρονιά ακόμη δεν περίμεναν πως εξαιτίας του πολέμου όλη την επόμενη δεκαετία θα πήγαιναν και θα έβλεπαν πολλές κηδείες που αυτή τη φορά όμως οι περισσότερες δεν θα ήταν από γεράματα και αρρώστιες αλλά από το κακό που είχε ξεσπάσει σε όλον τον κόσμο…

Στόχος του κειμένου ήταν να επισημάνω πως αλλιώς είναι να ζεις τον πόλεμο κι αλλιώς να τον βλέπεις στην τηλεόραση και με την υποψία πάντα ότι οι ρόλοι του κακού και του καλού δεν είναι ξεκάθαροι. Κι ακόμη ότι από εκείνη τη γενιά που τον είδε με τα μάτια της και τον έζησε με όλες τις αισθήσεις της λίγοι έχουν απομείνει να περιγράψουν τη φρίκη του.

Το Καρπενήσι το έκαψαν σχεδόν ολόκληρο οι Γερμανοί στις 7 Νοεμβρίου το 1943 και επέστρεψαν πάλι να το αποτελειώσουν στις 9 Αυγούστου το 1944. Ο λόγος της επίθεσης ήταν να χτυπήσουν το ΕΑΜ που είχε ριζώσει στην περιοχή και είχε καταστήσει ελεύθερη πόλη το Καρπενήσι και τον ΕΛΑΣ που έλεγχε μεγάλο μέρος της ορεινής Ελλάδας. Ο κόσμος τρομοκρατημένος έφυγε στα βουνά κι έτσι δεν υπήρξαν πολλά θύματα αλλά οι κατακτητές δεν άφησαν τίποτα όρθιο στην πόλη. Ανατίναξαν όλα τα μεγάλα κτίρια, λεηλάτησαν και πυρπόλησαν τα σπίτια και βεβαίως ξέσπασαν και σε όσα χωριά βρήκαν στον δρόμο τους.   

Στη δεύτερη επιδρομή είχε σειρά και το χωριό μου. Όταν επέστρεφαν οι Γερμανοί από το Καρπενήσι έκαψαν την Μεγάλη Κάψη (Μεταξά έλεγαν τον τόπο μέχρι τους ενετοτουρκικούς πολέμους που τον έκαψαν) και σκότωσαν δυο ηλικιωμένες γυναίκες που δεν πρόλαβαν να φύγουν. Οι χωριανοί είχαν προλάβει να φύγουν προς τη Βόρεια Ευρυτανία με όσα πράγματα μπόρεσαν να σηκώσουν και τα ζωντανά τους και όταν γύρισαν μετά από μια εβδομάδα, βρήκαν το χωριό στάχτη κι έβαλαν μπροστά να το ξαναχτίσουν.

Έτσι έκαναν και στο Καρπενήσι (όπως και σε όλες τις μαρτυρικές πόλεις και χωριά της Ελλάδας οι άνθρωποι. Μόλις τέλειωσε η Κατοχή και έφυγαν οι κατακτητές έβαλαν μπροστά να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους και να φτιάξουν πάλι κοινωνίες και κοινότητες. Μόνοι τους, χωρίς καμιά βοήθεια από το ανύπαρκτο κράτος που είχε να διαχειριστεί και τον Εμφύλιο που ξέσπασε αμέσως μετά, ειδικά στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Το πως κατάφεραν εκείνοι οι άνθρωποι και ανοικοδόμησαν τα καμένα χωριά, ήταν ένα θαύμα.

Μέσα σε μια δεκαετία από το 1950 και μετά που ησύχασε η ορεινή Ελλάδα κατάφεραν να ξαναφτιάξουν σπίτια, σχολεία, εκκλησίες να ανοίξουν δρόμους, να στήσουν γεφύρια. Έπεσαν όλοι με τα μούτρα στη δουλειά και με τα πενιχρά μέσα που διέθεταν αφού ακόμη δεν ανοιχτεί παντού δρόμοι, με μουλάρια, γαϊδούρια και στον ώμο, άντρες και γυναίκες μετέφεραν πέτρες από τα νταμάρια και τα ερείπια, χώμα και άμμο, νερό, ασβέστη και ξύλα και έβαλαν το κεφάλι και τις οικογένειες κάτω από ένα κεραμίδι. Οι σκληροί χειμώνες σε αυτή την περιοχή δεν επέτρεπαν σε κανέναν να καθυστερήσει κι έτσι η ανατολή της νέας εποχής βρήκε τους περισσότερους στεγασμένους και έτοιμους να ριχτούν στον αγώνα για την ανάσταση των μικρών πατρίδων τους και της Ελλάδας ολόκληρης και το αποτέλεσμα φάνηκε πολύ σύντομα. Τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 όλη η Ελλάδα παρουσίασε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης χάρη στην εργατικότητα και το πείσμα των ανθρώπων της να ξορκίσουν τον πόλεμο που την έκανε ερείπια και να ζήσουν καλύτερες εποχές.

Ήταν αυτή η πρώτη μεταπολεμική γενιά που ενώ θα έπρεπε να είναι παράδειγμα για όσες ακολούθησαν, ελάχιστα αναφέρεται  γιατί στο μεταξύ φύσηξαν άλλοι άνεμοι και μόλις από άκρη σε άκρη όλη η χώρα αναστήθηκε, άρχισε να αδειάζει η ύπαιθρος. Ένα υπόκωφο κύμα αστυφιλίας το οποίο καμία κυβέρνηση δεν προσπάθησε να ανακόψει με σοβαρές προτάσεις και έργα ασφαλώς, πήρε και σάρωσε ολόκληρες κοινωνίες και τις ξέβρασε στις πόλεις. Ήδη μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ΄80 ο μισός πληθυσμός της χώρας είχε μεταφερθεί στο λεκανοπέδιο της Αττικής όπου και εγκαταστάθηκε πλέον μόνιμα.  

Η εποποιία της ανοικοδόμησης που ακολούθησε την τραγική δεκαετία 1940 – 1950 ακυρώθηκε χάρη της ανάπτυξης της Αττικής και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την πλήρη ερήμωση πλέον όλης της ορεινής και ημιορεινής Ελλάδας και όπου παρατηρείται κάποια κίνηση ακόμη αυτή οφείλεται στον τουρισμό, πράγμα που αφορά ελάχιστους επιχειρηματίες ενώ η πρωτογενής παραγωγή δεν παίζει σχεδόν κανένα ρόλο στις τοπικές οικονομίες και τα όποια αγαθά χρειάζονται έρχονται από πολύ μακρινές περιοχές. 

Με λίγα λόγια και κοιτάζοντας φωτογραφίες από το πυρπολημένο Καρπενήσι ή οποιοδήποτε άλλο μέρος αναλογίζεται πόσο απογοητευμένη έφυγε εκείνη η γενιά που ανέστησε μετά τον πόλεμο την Ελλάδα που ενώ περίμενε ο αγώνας της να δικαιωθεί, είδε τον τόπο αντί να ανθίζει να ερημώνει και την όποια προσφορά για τη συνέχεια, οι επόμενη γενιά να την αφιερώνει στην Αθήνα, την Αττική και σε λίγες άλλες περιοχές της χώρας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι φωτογραφίες από το πυρπολημένο Καρπενήσι είναι του σπουδαίου φωτογράφου Σπύρου Μελετζή.

ΑΘΗΝΑ, 19032022