ΜΙΑ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΤΕΡΙΩΣΕ

 

Έγραψα χθες για μια φωτογραφία με ανθρώπους στο Καρπενήσι που το 1939 συμμετείχαν σε μια κηδεία ενός αγαπητού προσώπου στην πόλη τους και οι οποίοι, εκείνη τη χρονιά ακόμη δεν περίμεναν πως εξαιτίας του πολέμου όλη την επόμενη δεκαετία θα πήγαιναν και θα έβλεπαν πολλές κηδείες που αυτή τη φορά όμως οι περισσότερες δεν θα ήταν από γεράματα και αρρώστιες αλλά από το κακό που είχε ξεσπάσει σε όλον τον κόσμο…

Στόχος του κειμένου ήταν να επισημάνω πως αλλιώς είναι να ζεις τον πόλεμο κι αλλιώς να τον βλέπεις στην τηλεόραση και με την υποψία πάντα ότι οι ρόλοι του κακού και του καλού δεν είναι ξεκάθαροι. Κι ακόμη ότι από εκείνη τη γενιά που τον είδε με τα μάτια της και τον έζησε με όλες τις αισθήσεις της λίγοι έχουν απομείνει να περιγράψουν τη φρίκη του.

Το Καρπενήσι το έκαψαν σχεδόν ολόκληρο οι Γερμανοί στις 7 Νοεμβρίου το 1943 και επέστρεψαν πάλι να το αποτελειώσουν στις 9 Αυγούστου το 1944. Ο λόγος της επίθεσης ήταν να χτυπήσουν το ΕΑΜ που είχε ριζώσει στην περιοχή και είχε καταστήσει ελεύθερη πόλη το Καρπενήσι και τον ΕΛΑΣ που έλεγχε μεγάλο μέρος της ορεινής Ελλάδας. Ο κόσμος τρομοκρατημένος έφυγε στα βουνά κι έτσι δεν υπήρξαν πολλά θύματα αλλά οι κατακτητές δεν άφησαν τίποτα όρθιο στην πόλη. Ανατίναξαν όλα τα μεγάλα κτίρια, λεηλάτησαν και πυρπόλησαν τα σπίτια και βεβαίως ξέσπασαν και σε όσα χωριά βρήκαν στον δρόμο τους.   

Στη δεύτερη επιδρομή είχε σειρά και το χωριό μου. Όταν επέστρεφαν οι Γερμανοί από το Καρπενήσι έκαψαν την Μεγάλη Κάψη (Μεταξά έλεγαν τον τόπο μέχρι τους ενετοτουρκικούς πολέμους που τον έκαψαν) και σκότωσαν δυο ηλικιωμένες γυναίκες που δεν πρόλαβαν να φύγουν. Οι χωριανοί είχαν προλάβει να φύγουν προς τη Βόρεια Ευρυτανία με όσα πράγματα μπόρεσαν να σηκώσουν και τα ζωντανά τους και όταν γύρισαν μετά από μια εβδομάδα, βρήκαν το χωριό στάχτη κι έβαλαν μπροστά να το ξαναχτίσουν.

Έτσι έκαναν και στο Καρπενήσι (όπως και σε όλες τις μαρτυρικές πόλεις και χωριά της Ελλάδας οι άνθρωποι. Μόλις τέλειωσε η Κατοχή και έφυγαν οι κατακτητές έβαλαν μπροστά να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους και να φτιάξουν πάλι κοινωνίες και κοινότητες. Μόνοι τους, χωρίς καμιά βοήθεια από το ανύπαρκτο κράτος που είχε να διαχειριστεί και τον Εμφύλιο που ξέσπασε αμέσως μετά, ειδικά στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Το πως κατάφεραν εκείνοι οι άνθρωποι και ανοικοδόμησαν τα καμένα χωριά, ήταν ένα θαύμα.

Μέσα σε μια δεκαετία από το 1950 και μετά που ησύχασε η ορεινή Ελλάδα κατάφεραν να ξαναφτιάξουν σπίτια, σχολεία, εκκλησίες να ανοίξουν δρόμους, να στήσουν γεφύρια. Έπεσαν όλοι με τα μούτρα στη δουλειά και με τα πενιχρά μέσα που διέθεταν αφού ακόμη δεν ανοιχτεί παντού δρόμοι, με μουλάρια, γαϊδούρια και στον ώμο, άντρες και γυναίκες μετέφεραν πέτρες από τα νταμάρια και τα ερείπια, χώμα και άμμο, νερό, ασβέστη και ξύλα και έβαλαν το κεφάλι και τις οικογένειες κάτω από ένα κεραμίδι. Οι σκληροί χειμώνες σε αυτή την περιοχή δεν επέτρεπαν σε κανέναν να καθυστερήσει κι έτσι η ανατολή της νέας εποχής βρήκε τους περισσότερους στεγασμένους και έτοιμους να ριχτούν στον αγώνα για την ανάσταση των μικρών πατρίδων τους και της Ελλάδας ολόκληρης και το αποτέλεσμα φάνηκε πολύ σύντομα. Τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 όλη η Ελλάδα παρουσίασε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης χάρη στην εργατικότητα και το πείσμα των ανθρώπων της να ξορκίσουν τον πόλεμο που την έκανε ερείπια και να ζήσουν καλύτερες εποχές.

Ήταν αυτή η πρώτη μεταπολεμική γενιά που ενώ θα έπρεπε να είναι παράδειγμα για όσες ακολούθησαν, ελάχιστα αναφέρεται  γιατί στο μεταξύ φύσηξαν άλλοι άνεμοι και μόλις από άκρη σε άκρη όλη η χώρα αναστήθηκε, άρχισε να αδειάζει η ύπαιθρος. Ένα υπόκωφο κύμα αστυφιλίας το οποίο καμία κυβέρνηση δεν προσπάθησε να ανακόψει με σοβαρές προτάσεις και έργα ασφαλώς, πήρε και σάρωσε ολόκληρες κοινωνίες και τις ξέβρασε στις πόλεις. Ήδη μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ΄80 ο μισός πληθυσμός της χώρας είχε μεταφερθεί στο λεκανοπέδιο της Αττικής όπου και εγκαταστάθηκε πλέον μόνιμα.  

Η εποποιία της ανοικοδόμησης που ακολούθησε την τραγική δεκαετία 1940 – 1950 ακυρώθηκε χάρη της ανάπτυξης της Αττικής και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την πλήρη ερήμωση πλέον όλης της ορεινής και ημιορεινής Ελλάδας και όπου παρατηρείται κάποια κίνηση ακόμη αυτή οφείλεται στον τουρισμό, πράγμα που αφορά ελάχιστους επιχειρηματίες ενώ η πρωτογενής παραγωγή δεν παίζει σχεδόν κανένα ρόλο στις τοπικές οικονομίες και τα όποια αγαθά χρειάζονται έρχονται από πολύ μακρινές περιοχές. 

Με λίγα λόγια και κοιτάζοντας φωτογραφίες από το πυρπολημένο Καρπενήσι ή οποιοδήποτε άλλο μέρος αναλογίζεται πόσο απογοητευμένη έφυγε εκείνη η γενιά που ανέστησε μετά τον πόλεμο την Ελλάδα που ενώ περίμενε ο αγώνας της να δικαιωθεί, είδε τον τόπο αντί να ανθίζει να ερημώνει και την όποια προσφορά για τη συνέχεια, οι επόμενη γενιά να την αφιερώνει στην Αθήνα, την Αττική και σε λίγες άλλες περιοχές της χώρας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι φωτογραφίες από το πυρπολημένο Καρπενήσι είναι του σπουδαίου φωτογράφου Σπύρου Μελετζή.

ΑΘΗΝΑ, 19032022

ΕΝΑ ΠΕΝΘΟΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΕΙΡΗΝΗΣ

 

Όπως κάποτε ξεφυλλίζοντας κάποιο περιοδικό ή ένα βιβλίο με εικόνες (πράγματα που λιγοστεύουν στη ζωή μας καθώς αντικαθίστανται με ιστοσελίδες) πέφταμε πάνω σε κάποιες φωτογραφίες που ξεχώριζαν και στεκόμασταν είτε για το μήνυμα που έδιναν, είτε για την καλλιτεχνική τους αξία να τις «διαβάσουμε» λίγο περισσότερο από τις άλλες, έτσι και τώρα κάνουμε μπροστά στις οθόνες μας όταν τα ΜΚΔ τρέχουν ενδιαφέροντα θέματα.

Έτσι έγινε και αυτές τις ημέρες που ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ταράξει τη ζωή μας και μοιραία, τα περισσότερα πράγματα που βλέπουμε και ακούμε περνούν μέσα από το φίλτρο που βάζει αυτόματα αυτή η φριχτή περίοδος και η περίπτωση  ορίζεται ως μια στιγμή που αλλάζει την ιστορία και δηλώνει πως από εδώ και πέρα, όσα ξέραμε δεν ισχύουν πια. Για τον πολύ κόσμο, εντελώς απρόοπτα μια καινούργια εποχή με άδηλο μέλλον μπροστά της αρχίζει και όλοι καλούμαστε να πάρουμε θέση και να αναλογιστούμε την εξέλιξή της.

Έτσι μια φωτογραφία που ανάρτησε στην ομάδα «Μνήμες Καρπενησίου και φωτογραφίες από το χθες» ο Λεωνίδας Κωστόπουλος μετέφερε αρκετούς στο Καρπενήσι του 1939 και μάλιστα σε μια στιγμή λύπης καθώς πρόκειται για μια κηδεία. Επόμενο δε ήταν να ανοίξει και ένας διάλογος, αναφορικά με τα πρόσωπα που φαίνονται και η μνήμη πολλών εμφανίστηκε μετά από 83 χρόνια ισχυρή και εν μέρει συμπληρώθηκε το προσκλητήριο από μια σημαντική κοινωνική στιγμή της μικρής πόλης ένα χρόνο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Αυτό φυσικά και αφορά τους Καρπενησιώτες καθώς με τέτοιες φωτογραφίες συμπληρώνουν την ιστορία του τόπου τους και καλλιεργούν την μνήμη της κοινότητάς τους αλλά και για τους υπολοίπους η εξαιρετική αυτή φωτογραφία μπορεί να αποτελεί πολύτιμο στοιχείο για την ανάδειξη κάποιων, πέρα από την ηθογραφία κοινωνικών γεγονότων.

Η φωτογραφία έχει πιάσει μια στιγμή της κηδείας κάποιου μέλους της οικογένειας Μπομποτσιάρη με πολλούς Καρπενησιώτες να τον αποχαιρετούν στην είσοδο της εκκλησίας της Παναγίας όπου εφημέριος ήταν ο αείμνηστος Παπα – Κώστας, πρόσωπο που όλοι θυμούνται ενώ για τους υπολοίπους ο χρόνος έχει λιγοστέψει την μνήμη τους.

Ανεξάρτητα απ’ αυτά όμως η φωτογραφία μας μεταφέρει σε μια εποχή που οι άνθρωποι, συλλογίζονταν και πενθούσαν έναν δικό τους άνθρωπο σοβαροί όπως επίτασσε η στιγμή, πράγμα που χαρακτήριζε πάντα τους Έλληνες, στις πόλεις ή στην επαρχία. Η στάση αυτή απέναντι στο πένθος δεν άλλαξε και πολύ τα χρόνια που ακολούθησαν, άλλαξαν όμως τα πράγματα και στη σοβαρότητα προστέθηκε η απελπισία για τις απώλειες πλέον που επέφερε ο πόλεμος και στην περίπτωση του Καρπενησίου και της γύρω περιοχής κράτησε 10 χρόνια. Τον Ιανουάριο του 1949 γράφτηκε η τελευταία φρικτή στιγμή για το Καρπενήσι όταν οι αντάρτες κατέλαβαν την πόλη και ακολούθησαν μαύρες μέρες με θανάτους, καταστροφές και κυρίως με την αρπαγή πολλών νέων για την επάνδρωση των δυνάμεών τους – πράγμα που δεν συγχωρέθηκε ποτέ και στοιχειώνει πολλών τη μνήμη ακόμη.

Στη φωτογραφία του πένθους σε περίοδο ειρήνης, κανένας δεν φαντάζονταν αυτά που θα ακολουθούσαν στο Καρπενήσι και στον κόσμο ολόκληρο την δεκαετία του 1940 – 1950. Απ’ όσους τα έζησαν και είχαν την αντοχή να τα διηγηθούν ελάχιστοι έχουν απομείνει στη ζωή και τα χρόνια εξορκισμού του πολέμου που ακολούθησαν έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που ακούσαμε τις αφηγήσεις τους. Τα τραγικά γεγονότα έγιναν ημερομηνίες, τα πρόσωπα που χάθηκαν αριθμοί και η σκιά πίσω από τις λέξεις έσβησε. Γιατί αυτοί οι άνθρωποι ποτέ δεν μίλησαν για τη φρίκη που έζησαν, τρόμαζαν και οι ίδιοι και άφηναν να το καταλάβουμε από τα υπονοούμενα και πίσω από τις λέξεις και την χροιά της αφήγησής τους. Με αυτό τον τρόπο ήθελαν να μας πουν πόσο τρομακτικό πράγμα είναι ο πόλεμος και πόσες ευθύνες έχει όμως και η ειρήνη. Στις μέρες όμως που ζούμε φαντάζομαι ότι αυτοί οι άνθρωποι αν ζούσαν θα ήταν εκείνοι που θα έμπαιναν μπροστά όχι μόνο στο Καρπενήσι αλλά σε όλο την Ελλάδα και τον κόσμο να σταματήσει ο πόλεμος.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο νομίζω πως ο πόλεμος σε τέτοια μορφή, τουλάχιστον στην Ευρώπη ήρθε όταν η γενιά που τον έζησε είτε βιολογικά δεν υπάρχει να του αντισταθεί και το χειρότερο, όταν αυτή δεν είναι παρούσα να κρίνει την πορεία της και τις πράξεις μας.    

17032022

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ

Ο Δημήτρης Ευαγγελοδήμος μεγάλωσε μέσα στο οικογενειακό κατάστημα στο Καρπενήσι κι εκεί γνώρισε το εμπόριο της μικρής του πατρίδας αλλά κυρίως τους ανθρώπους που ασχολούνταν με αυτό, τους εμπόρους που με τον τρόπο τους προσπαθούσαν να δώσουν ζωή στην καθημαγμένη από την Κατοχή και τον Εμφύλιο αγορά του τόπου τους και τους πελάτες που με τον δικό τους τρόπο ο καθένας συμμετείχαν σε αυτήν μικρή εποποιία. 

Ο Δημήτρης θα μπορούσε αν ήθελε να γίνει κι αυτός έμπορος στο Καρπενήσι, παίρνοντας τη σκυτάλη από τον πατέρα του και τον παππού του αλλά τον κέρδισε η δημοσιογραφία και μάλιστα αυτή που είχε σχέση με την οικονομία και την υπηρέτησε υποδειγματικά παραπάνω από τρεις δεκαετίες εργαζόμενος σε μεγάλες εφημερίδες και περιοδικά. Ελεύθερος πια από τις καθημερινές υποχρεώσεις έσκυψε πάνω στην ιστορία της πατρίδας του και χάρη στην εμπειρία, την μεθοδικότητά του και την αγάπη για τον τόπο του και τους ανθρώπους του αφιέρωσε ένα σπουδαίο βιβλίο στην πατρίδα του και τους Καρπενησιώτες που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο εργάστηκαν για την οικονομική ανάπτυξή του. 

Από αριστερά: Μαρία Παπαϊωάννου, Κλεομένης Κουτσούκης,
Ελένη Βουλτσίδου, Γιώργος Ζαννιάς, Δημήτρης Ευαγγελοδήμος.

Χαρακτηριστικός ο τίτλος του βιβλίου «Ο κερδώος Ερμής σταμάτησε στο Καρπενήσι» και στις σελίδες του ο αναγνώστης θα βρει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνέθεταν την οικονομία  μιας απομονωμένης γωνιάς της ορεινής Ελλάδας στην διάρκεια ενάμιση αιώνα αλλά πιο πολύ θα σταθεί στα πρόσωπα που έγραψαν ιστορία με θαρραλέες κινήσεις αλλά και με την ευαισθησία που υπαγόρευε καμιά φορά η στενότητα του χώρου και των ανθρωπίνων σχέσεων που δημιουργούνταν στην φτωχή Ευρυτανία και τις γειτονικές περιοχές της.

Στις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει εκατοντάδες ονόματα εμπόρων, βιοτεχνών, κτηματιών, αγωγιατών, ραπτών, μαγείρων, τραπεζιτών, γραφέων, δικηγόρων και δικολάβων, γιατρών, φαρμακοποιών και μαιών, καφεψών, τεκτόνων και αγροτών που από τον 19ο αιώνα ως τις ημέρες μας δραστηριοποιήθηκαν στο Καρπενήσι. Και ακόμη άγνωστες στιγμές, περιπέτειες, καταστροφές και επιτυχίες της καρπενησιώτικης αγοράς μέσα από επίσημα έγγραφα, απόρρητα ντοκουμέντα και οικογενειακά αρχεία.

Ο Δημήτρης όμως δεν στέκεται στα ονόματα και στις πράξεις των ανθρώπων, ως πρωταγωνιστές ή απλά συμμετέχοντες στην ιστορία του Καρπενησίου και  της ευρύτερης περιοχής, αλλά ανακαλώντας τη μνήμη τους περιγράφει και παραθέτει σκηνές από την καθημερινότητα στην πόλη και το ύπαιθρο οι οποίες έδιναν τον ιδιαίτερο τόνο στην μικρή κοινωνία και έχουν μείνει αξέχαστες. Έτσι εμμέσως συμβάλει στην συμπλήρωση της ιστοριογραφίας αλλά και της λαογραφίας του Καρπενησίου και προκαλεί τον ίδιο αλλά τους νεότερους που θα συνεχίσουν το έργο του για συμπληρωματική έρευνα.

Το βιβλίο τολμώ να πω είναι ένας μεγάλος άθλος τον οποίο έκανε ο Δημήτρης καθώς μέχρι σήμερα κανείς δεν είχε ασχοληθεί με αυτή την πλευρά της ιστορίας του Καρπενησίου ενώ τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή του ήταν ελάχιστα γιατί κακά τα ψέματα, τα τεφτέρια των μπακάληδων ήταν χωμένα στα συρτάρια. Ούτε η εμπορική αλληλογραφία πάλι ήταν και κάτι που γνώριζαν εκτός των ενδιαφερόμενων πλευρών άλλοι Καρπενησιώτες. Ούτε και στις φωτογραφίες, οι οποίες δίνουν πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία έδιναν ιδιαίτερη προσοχή ενώ το ίδιο συνέβαινε και με τις δημοσιεύσεις στον τοπικό τύπο και στις αθηναϊκές εφημερίδες. Όλα αυτά μαζί με τις προσωπικές του μνήμες και μετά από πολλές συζητήσεις με Καρπενησιώτες ο Δημήτρης τα έπιασε και με μεθοδικότητα που τον διακρίνει τα έβαλε στη σειρά και έγραψε ένα πολύτιμο βιβλίο για την πατρίδα του αλλά και όποιον άλλο θέλει να γνωρίσει τον αγώνα που έκανε μια φτωχή και δύσκολη περιοχή της Ελλάδας να προκόψει και όπως όλοι γνωρίζουμε, τα κατάφερε και σήμερα το Καρπενήσι μπορεί να μην έχει βιομηχανίες αλλά είναι ένας σπουδαίος τόπος για τον τουρισμό.

Για το βιβλίο του Δημήτρη Ευαγγελοδήμου «Ο κερδώος Ερμής σταμάτησε στο Καρπενήσι» το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος» μίλησαν προχθές σε μια εκδήλωση με πρωτοφανή την προσέλευση του κόσμου που έγινε στο ξενοδοχείο «Κάραβελ»: ο καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Ζανιάς, ο ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου Κλεομένης Κουτσούκης, η αρχισυντάκτρια της εφημερίδας «Το Βήμα» Ελένη Βουλτσίδου και η αρχιτέκτων μηχανικός Μαρία Παπαϊωάννου, πρόεδρος του Συλλόγου Καρπενησιωτών Αθήνας «Το Βελούχι».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος. Μπορείτε να το προμηθευτείτε  από το Βιβλιοπωλείο Ζαχαρόπουλου (Σταδίου 5) είτε από το e-shop www.sizacharopoulos.gr είτε παραγγέλλοντάς το σε οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο. Στο Καρπενήσι, το βιβλίο διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία του Γεωργίου Σώκου και του Φώτη Γεωργίου.

ΑΘΗΝΑ 21032019. Εφημερίδα "Φιλελεύθερος", σελ. 35

ΔΥΟ ΠΛΑΤΑΝΟΙ ΠΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΕΝΑΣ…

Κατά κανόνα, τα μεγάλα δέντρα μεγαλώνουν και πεθαίνουν καθένα μοναχό του και στο σημείο που φύτρωσαν. Λίγες φορές όμως και σε ορισμένα είδη παρατηρείται το φαινόμενο των ξενιστών, ήτοι διάφορα άλλα είδη, αναρριχητικά κυρίως που σκαρφαλώνουν σε μεγαλύτερα και ψηλότερα για να επιβιώσουν γιατί δεν μπορούν να σταθούν όρθια μόνα τους ενώ υπάρχουν και ορισμένα, παράσιτα τα λένε, που τρέφονται κιόλας από τους χυμούς ή το σώμα εκείνων που τα φιλοξενούν.

Είναι σπάνιο, κάποια δέντρα που ενώ φυτρώνουν καθένα ξεχωριστά να ενωθούν σε ένα σώμα και τούτο ασφαλώς αποτελεί θαύμα εκτός από τις περιπτώσεις των εμβολιασμών που αποτελούν μέθοδο βελτίωσης των ειδών. Ένα τέτοιο θαύμα είδα πριν από λίγες μέρες δίπλα από τον ωραίο, παλιό δρόμο που οδηγεί από το χωριό Άγιος Νικόλαος (Λάσπη) προς το Καρπενήσι. Δυο πλάτανοι με ξεχωριστές ρίζες είχαν ενωθεί και αποτέλεσαν ένα δέντρο. Πώς έγινε αυτό; Πιθανόν κάποτε που ακόμη ήταν δυο βλαστάρια κάποιος να πήγε και να τα έκανε κόμπο αλλά επειδή δεν έσπασαν τα αγγεία τους, αυτά καθώς αύξαιναν, εξελίχθηκαν ως ένας κορμός που κατόπιν έγινε ένα μεγάλο και δυνατό δέντρο το οποίο ξεχωρίζει ανάμεσα στα άλλα στο ωραίο δάσος…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04072015

ΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΩΤΕΣ

Μια σπάνια μουσική βραδιά ζήσαμε χθες το βράδυ, προσκεκλημένοι από το Σύλλογο Καρπενησιωτών Αθήνας «Το Βελούχι» στο χώρο «Διέλευσις» στην Κυψέλη και απολαύσαμε ένα ιδιαίτερο πρόγραμμα με τον τίτλο «Βουνά του Βοριά, λιμάνια του Νότου» όπου με εξαιρετικό τρόπο η κλασική μουσική συνομίλησε με την παραδοσιακή όλου του κόσμου.

Ήμασταν πολλοί οι συμπατριώτες και οι φίλοι που βρεθήκαμε εκεί και απολαύσαμε τους μουσικούς   Λουμινίτα Μακαβέι, Σταύρο Παργινό και τον Ευρυτάνα πιανίστα Μάρκο Κώτσια που ετοίμασαν ένα πρόγραμμα φτιαγμένο ειδικά για το Σύλλογο. Δημοτικά, τσάμικα και ηπειρώτικα, του δικού μας Νίκου Σκαλκώτα, σμυρνέικα που μετέγραψε ο Γιάννης Κωνσταντινίδης,  τραγούδια των χωριών της Νορβηγίας του Γκριγκ, σκοποί που αντηχούσαν στα βουνά της Ρουμανίας πριν ο Μπέλα Μπάρτοκ τους μεταπλάσει σε αριστουργήματα της κλασικής μουσικής, ισπανικά παραδοσιακά τραγούδια του Mανουέλ ΝτεΦάλλια κ.α. Το μουσικό ταξίδι μας τέλειωσε στα μακρινά λιμάνια του αμερικανικού νότου όπου ο ιδιοφυής Άστορ Πιατσόλα πήρε τους παθιασμένους ρυθμούς του «ταπεινού» τάγκο και τους έβαλε στα μέγαρα της μουσικής ανά τον πλανήτη. Οι «τέσσερις εποχές στο Buenos Aires» είναι ένα από τα κορυφαία του έργα: Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας, κατά τις «τέσσερις εποχές» του Antonio Vivaldi. Μόνο που εδώ πρωταγωνιστεί η θάλασσα και οι θαλασσινοί. Ή, όπως θα το έθετε ο ίδιος: «το λιμάνι και οι λιμανίσιοι».

Η ωραία πρωτοβουλία ανήκε στην Πρόεδρο του Συλλόγου Μαρία Παπαϊωάννου και στα μέλη του Δ.Σ. και όπως απ’ όλους ειπώθηκε πρέπει να επαναληφθεί καθώς αυτή η ωραία συνάντηση και η γνωριμία με τους εξαίρετους μουσικούς και ιδιαίτερα με τον Μάρκο Κώτσια που κατάγεται από την Βελαώρα, ανοίγει νέους δρόμους για όλους μας.

ΑΘΗΝΑ, 11032018

ΜΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ «ΠΑΝΑΡΑΤΟ» ΤΟΥ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ

Η Αικατερίνη Καμηλάκη, ο Ευάγγελος Καραμανές, η Αλίκη Λάμπρου, η Νάνσυ Ντζιώρα και ο Φώτης Κουλαρμάνης στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη». 

Ήταν μια εξαιρετική ομιλία, της τέως διευθύντριας του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών Αικατερίνης Καμηλάκη χθες το μεσημέρι στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» με θέμα «Λαϊκό θέατρο και δρώμενα της Αποκριάς». Παραβρεθήκαμε αρκετοί φίλοι από το Καρπενήσι και την Ευρυτανία γιατί έγινε ιδιαίτερη αναφορά στις παραστάσεις με τον τίτλο Πανάρατος-Πανάρετος, λαϊκή διασκευή της τραγωδίας με τίτλο «Ερωφίλη» του Γεωργίου Χορτάτζη, όπως αυτή παιζόταν στο πλαίσιο των αποκριάτικων δρωμένων σε διάφορα σημεία της Ηπείρου-Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας και επεβίωσε μέχρι πρόσφατα στο Καρπενήσι της Ευρυτανίας. Στη συζήτηση που ακολούθησε, έκδηλο ήταν το ενδιαφέρον για την συγκέντρωση στοιχείων, την τεκμηρίωση και την αναβίωση του ωραίου αυτού εθίμου στο Καρπενήσι.

Για τον Πανάρατο, στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη». 

 ΑΘΗΝΑ, 04022018

ΧΙΟΝΙΣΜΕΝΟ ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ

Η κορυφή του Βελουχιού χιονισμένη (Φωτό: Δημήτρης Αντωνίου).

Δεν πρόκοψα φέτος να είμαι στα βουνά για να χαρώ τον Τόπο φορτωμένο με χιόνια και ιδιαίτερα τα χιόνια στο Βελούχι και τις γύρω κορφές των βουνών στη Ρούμελη. Το είχα καημό ομολογώ να ανέβω στην κορυφή του μια τέτοια στιγμή, της απόλυτης χιονοκαιρίας να δω τη Ρούμελη ντυμένη στα άσπρα δεν μου έτυχε αλλά να λέμε και την αλήθεια δεν θα ήμουν σε θέση να ανέβω τόσο ψηλά γιατί δεν έχω τέτοια εμπειρία και αντοχές…

Η Ποταμιά και οι κορυφές της Χελιδόνας (Φωτό: Δημήτρης Αντωνίου).

Να μη γκρινιάζω όμως, απόλαυσα νοερά στις χιονισμένες κορυφές του Βελουχιού και το πανόραμα της Ευρυτανίας και της Ρούμελης μέσα από τις εκπληκτικές φωτογραφίες καλών φίλων και με ξεσήκωσαν για ένα προσκύνημα τις επόμενες ημέρες, που όπως ακούω θα έχουμε και άλλες χιονοπτώσεις, στη χιονισμένη πατρίδα πράγμα το οποίο συνιστώ σε όλους όσους μπορούν να το κάνουν γιατί τέτοιες στιγμές σπανίζουν. 

Η κορυφή του Βελουχιού και το χιονοδρομικό (Φωτό: Δημήτρης Αντωνίου).

Το λέω αυτό γιατί και άλλες φορές κατά το παρελθόν έχει ρίξει τόσο χιόνι αλλά φέτος τα ιδιαίτερα κλιματολογικά φαινόμενα που το προκαλούν ήταν εκτεταμένα και είχαν διάρκεια. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις χαμηλές θερμοκρασίες που το κράτησαν πολλές ημέρες και στα κλαδιά των δέντρων δημιούργησαν σπάνιες και μοναδικές εικόνες που προκαλούν για ωραίες περιπλανήσεις στα δάση που μοιάζουν με μαγεμένα και στην υπέροχη φύση του Ευρυτανικού χειμώνα.

Το Καρπενήσι σκεπασμένο από χιόνια. (Φωτό: Δημήτρης Αντωνίου).

- Τις εξαιρετικές φωτογραφίες από το χιονισμένο Βελούχι δανείστηκα για την περίπτωση από τον Δημήτρη Αντωνίου, στη σελίδα του οποίου στο Facebook μπορείτε να δείτε και άλλες πολλές καθώς βέβαια και στις σελίδες πολλών άλλων φίλων από τη χιονισμένη Ευρυτανία και Δυτική Φθιώτιδα. 

Το πανόραμα των βουνών της Ρούμελης στα χιόνια. (Φωτό: Δημήτρης Αντωνίου).

ΑΘΗΝΑ, 23012017

ΤΟ «ΧΑΝΙ ΠΛΑΤΑΝΙΑ» ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΠΑΛΙ…

Από αριστερά, Ανδρέας Πλατανιάς, Δήμητρα Μητσάκη και Γιάννης Πλατανιάς

Το «Χάνι του Πλατανιά» είναι στο δρόμο Λαμία – Καρπενήσι, λίγα χιλιόμετρα μετά τον Άγιο Γεώργιο και λίγο πριν αρχίσουν οι ανηφόρες για τις Ράχες Τυμφρηστού και από εκεί ξεκινάει και ο δρόμος που οδηγεί στα χωριά του Ανατολικού Τυμφρηστού, τη γενέτειρα Μεγάλη Κάψη και τα άλλα που ακολουθούν και καταλήγει μέσα στην Ευρυτανία.

Το Χάνι το οποίο ίδρυσε ο Γιάννης Πλατανιάς μετά το 1950, σε αυτό το κομβικό σημείο για την συγκοινωνία και μέσα στα πλατάνια γνώρισε δόξες σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, ειδικά δε τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες που όλα τα χωριά ήταν γεμάτα κόσμο. Εκεί κατέβαιναν όσοι έρχονταν με τα ιστορικά ημιλεωφορεία από τα χωριά της Ευρυτανίας και έπαιρναν το λεωφορείο της γραμμής από τη Λαμία για να πάνε στο Καρπενήσι κι εκεί περίμεναν και το δικό τους τοπικό να επιστρέψουν. Εκεί όμως έκαναν στάση πολλά άλλα οχήματα για να πάρουν μια ανάσα οι επιβάτες τους πριν αρχίσουν οι δύσκολες ανηφοριές του Τυμφρηστού να πιούν έναν καφέ και εύρισκαν πάντα και ωραίο φαγητό.

Ήταν μερακλής ο μπάρμπα Γιάννης Πλατανιάς και πολύ αγαπητός άνθρωπος και γι’ αυτό τον προτιμούσαν και οι ντόπιοι και οι περαστικοί και το ίδιο ακολούθησε με τον γιο του Πάνο που ανέλαβε το Χάνι και ο οποίος μάλιστα το στόλισε με δεκάδες παραδοσιακά αντικείμενα – σχεδόν Μουσείο το είχε κάνει- κι έτσι το κράτησε μέχρις ότου δεν μπορούσε να το δουλέψει. Από τότε το Χάνι πήραν και το δούλεψαν για λίγα χρόνια άλλοι επαγγελματίες αλλά τώρα ήρθε η ώρα να το αναλάβει η Τρίτη γενιά των Πλαταναίων, τα αδέρφια Γιάννης, Ανδρέας και Κώστας και να αρχίσει μια νέα περίοδος γι’ αυτό. 

Ανδρέας και Γιάννης Πλατανιάς με ιστορικές φωτογραφίες από το Χάνι 

Το «Χάνι του Πλατανιά από την παραμονή των Χριστουγέννων επαναλειτουργεί υπό την διεύθυνση των γιων του Πάνου Πλατανιά. Πλήρως ανακαινισμένο και υποδέχεται τους πελάτες του σε μια ωραία αίθουσα με τζάκι συνεχώς αναμμένο όπου μπορούν να απολαύσουν τη στάση τους με καφέ, ποτά και φαγητό από σπιτική κουζίνα στην οποία μαγειρεύει η Δήμητρα Μητσάκη και μπορεί να ικανοποιήσει όλες τις προτιμήσεις. Το Χάνι του Πλατανιά λειτουργεί από το πρωί ως αργά το απόγευμα και όποιος θέλει να βρεί στρωμένο το τραπέζι μπορεί να τηλεφωνήσει στο 6974971958. 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 26122016

ΤΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ 1982/83 ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ

Δημοσίευσα πριν από λίγες ημέρες ένα μεγάλο λεύκωμα από τη συνάντηση, μετά από 33 χρόνια, των αποφοίτων της τάξης 1982 – 1983 του Τεχνικού Επαγγελματικού Λυκείου Καρπενησίου η οποία έγινε στις 13 Αυγούστου στο ίδιο σχολείο και κατά γενική αίσθηση σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Οι απουσίες που καταγράφηκαν εκείνη τη συγκινητική ημέρα θεωρήθηκαν δικαιολογημένες ενώ δεν έλειψαν και ορισμένα σκασιαρχεία τα οποία προβλημάτισαν κάπως πολλούς παλιούς συμμαθητές και συμμαθήτριες.

Εκείνη λοιπόν την πρώτη δημοσίευση με τις φωτογραφίες από την συνάντηση έρχεται σήμερα να συμπληρώσει και ένα μικρό κείμενο με λίγες παρατηρήσεις και σχόλια ενός «εξωσχολικού» κυρίως πάνω στη διάθεση των παλιών συμμαθητών και συμμαθητριών να ξαναμπούν μετά από τόσα χρόνια πάλι στην τάξη και να πάρουν απουσίες – το ζητούμενο που προκαλούσε και αμηχανία για το αποτέλεσμα καθώς σήμαινε την επιστροφή στο 1983 και με αυτό, να γίνει κατόπιν και ο απολογισμός μιας ολόκληρης γενιάς η οποία μετά την αποφοίτησή της σκορπίστηκε στους πέντε ανέμους του κόσμου αναζητώντας προκοπή, και φυσικά, και δικαίωση για τα χρόνια που έκατσε στο θρανίο και τις θυσίες της οικογένειας που ήθελε τα παιδιά της να έχουν μια καλύτερη απ’ αυτή μοίρα.

Ναι, ήταν η εποχή που η τάξη κάθισε για πρώτη φορά στα θρανία δύσκολη όχι μόνο για την Ευρυτανία αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα καθώς η χώρα είχε περάσει στην Μεταπολίτευση όπου νέες πολιτικές δυνάμεις είχαν έλθει στο προσκήνιο και οι αλλαγές που θα ακολουθούσαν θα άλλαζαν σε πολλά πράγματα την ελληνική κοινωνία και αυτοί οι απόφοιτοι μπήκαν αμέσως κιόλας στην πρώτη γραμμή της νέας εποχής. Και δεν ήταν μόνο οι αλλαγές σε σχέση με τους παλαιότερους που γνώρισαν στην εκπαίδευση αλλά και κατόπιν, στον αγώνα της επιβίωσης τα πράγματα γι’ αυτούς ήταν σαφώς πιο ευνοϊκά από κάθε άλλη προηγούμενη γενιά και σε τίποτα δεν θύμιζε το στενάχωρο κοινωνικό και οικονομικό τοπίο που μεγάλωσαν στην απελπισμένη ύπαιθρο και τα αδύναμα χωριά της Ευρυτανίας.

Το Τεχνικό Επαγγελματικό Λύκειο Καρπενησίου υπήρξε για τους περισσότερους εκείνη την εποχή το σχολείο που θα έδινε με κάποια επάρκεια τις κατευθύνσεις για σύντομη επαγγελματική αποκατάσταση γιατί, κακά τα ψέματα, οι δυνατότητες των οικογενειών για μακροχρόνιες σπουδές ήταν ελάχιστες. Γι’ αυτό και όσοι προέρχονταν από τα χωριά και άλλες πόλεις έμεναν στην «Εστία» η οποία κάλυπτε με ικανοποιητικό τρόπο τις βασικές ανάγκες των μαθητών και των μαθητριών για στέγη, διατροφή και συνθήκες μελέτης.  

Έτσι λοιπόν στο προσκλητήριο της 13^ης Αυγούστου μπήκαν πάλι στην τάξη αφού πρώτα το προαύλιο του ΤΕΛ γέμισε αγκαλιές από συμμαθητές και συμμαθήτριες και καθώς έδειξαν τα πράγματα λίγες ήταν οι εκπλήξεις καθώς δεν χρειάστηκε και πολύ προσπάθεια να αναγνωριστούν μεταξύ τους. Σαφώς και οι αλλαγές μετά από 33 χρόνια ήταν εμφανείς αλλά δεν ήταν τέτοιες ώστε να κάνουν κάποιους να μην αναγνωρίζονται. Κι εκεί άρχισαν οι διακριτικές ερωτήσεις, μεταξύ αυτών κυρίως που δεν βλέπονταν συχνά για τα πεπραγμένα της ζωής και την πορεία τους στον κόσμο.

Αυτό που φάνηκε στη συνάντησή τους ήταν ότι αυτή η τάξη δεν πήγε χαμένη καθώς μετά την αποφοίτησή τους οι περισσότεροι βρήκαν δούλεψαν πάνω σε αυτό που ετοιμάστηκαν και ήθελαν και σε γενικές γραμμές σήμερα παρουσιάζονται ικανοποιημένοι και έτοιμοι να περάσουν στη συνταξιοδότηση. Το μεγαλύτερο δε ποσοστό βρέθηκε μακριά από την Ευρυτανία (μέχρι την μακρινή Φινλανδία έχουν συμμαθητή τους) και λίγοι δούλεψαν στο Καρπενήσι όπως εξάλλου συνέβαινε πάντα στην Ευρυτανία. Κατάφερνε και σπούδαζε μεγάλο ποσοστό παιδιών αλλά οι περισσότεροι αναζητούσαν προκοπή μακριά από τη γενέτειρα γιατί οι λίγες δουλειές που υπήρχαν δεν ήταν διεθέσιμες για όλες κι όλους.

-     Να σημειώσουμε πως στο σημερινό ΤΕΛ τους αποφοίτους του 1982/83 υποδέχθηκε ο διευθυντής Θανάσης Τσακνιάς ενώ από την ωραία και συγκινητική συνάντηση δεν έλειψαν η διευθύντριά Ολυμπία Μωραίτου και πολλοί καθηγητές, οι Κώστας Λαθύρης, Λευτέρης Γιαταγάνας, Αντώνης Ντρίβας, Γιώργος Αναγνώστου, Κώστας Πέτρου, Νίκος Κεφαλάς, Παπαδημητρίου και Αμαλία Αναγνώστου. Στο Κεφαλόβρυσο τέλος έγινε το τελευταίο προσκλητήριο των παλιών συμμαθητών σε ένα μεγάλο τραπέζι και γλέντι κι εκεί δόθηκε η υπόσχεση για όσο το συντομότερο μια νέα συνάντηση...

ΑΘΗΝΑ, 30082016

Η ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΗ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΠΡΟΥΣΟΥ

Η κατολίσθηση πάνω από το δρόμο Καρπενήσι – Προυσός έχει καθαριστεί και ο δρόμος είναι καθαρός…

Ασφαλώς και θα ακούσατε πως τις προηγούμενες ημέρες των μεγάλων βροχών, ένα κομμάτι του βουνού γλίστρησε και καταπλάκωσε τμήμα του δρόμου που οδηγεί από το Καρπενήσι στον Προυσό και τραυμάτισε λιγάκι την γέφυρα στα Διπόταμα, χωρίς ευτυχώς να έχουμε θύματα καθώς κανένα αυτοκίνητο δεν περνούσε από εκεί εκείνη τη στιγμή. Η είδηση έτρεξε αρκετά στα ΜΜΕ και ενημερώθηκαν οι οδηγοί που είχαν προορισμό τον Προυσό ή παραπέρα να επιλέξουν άλλο δρομολόγιο μέχρι που οι αρμόδιες υπηρεσίες καθαρίσουν τον δρόμο και να τον παραδώσουν ασφαλή στην κυκλοφορία – πράγμα που έγινε αμέσως σχεδόν μιας και η κατολίσθηση στερούσε και τη Μονή Προυσού από προσκυνητές.

Το σμίξιμο του Καρπενησιώτη (αριστερά) με τον Κρικελοπόταμο (δεξιά) που οι δυο τους δημιουργούν την ατίθασο Τρικεριώτη που καταλήγει στη λίμνη Κρεμαστών. Η διαφορά στο χρώμα των νερών τους είναι εμφανής καθώς οι Καρπενησιώτης μαζεύει νερά από περιοχές όπου παρατηρείται έντονη η δραστηριότητα των ανθρώπων ενώ ο Κρικελοπόταμος από παρθένα και απάτητα μέρη. 

Με αυτές τις εντυπώσεις λοιπόν μιας και βρέθηκα αυτές τις ημέρες στο χωριό πήγα να δω τι έγινε και χάρηκα την άμεση αντιμετώπιση του ζητήματος. Δεν είμαι τεχνικός να κρίνω τι έγινε και προκάλεσε την κατολίσθηση αλλά δεν μπορώ να μην προβάλλω πάλι την άποψη, άποψη που καλλιεργήθηκε από την εμπειρία της παρατήρησης των βουνών ότι αυτό που έγινε οφείλεται στην υφή των πετρωμάτων της Πίνδου ολόκληρης (ιδίως αυτά που επικάθονται σε στρώματα φλύσχη και τα οποία όταν μουσκέψουν πολύ, γλιστράνε και έτσι κατεβαίνουν τα βουνά στα ποτάμια και τα φράζουν και δημιουργούν καμιά φορά και μικρές λίμνες. Κάθε χρόνο και ιδιαίτερα όταν υπάρχουν πολλές βροχοπτώσεις γίνονται δεκάδες μικρές και μεγάλες κατολισθήσεις σε όλα τα βουνά αλλά κανένας δεν τους δίνει σημασία αφού όλος ο τόπος είναι έρημος από ανθρώπους και μόνο σαν κλείσει κάποιος κεντρικός δρόμος αρχίζουν τις φωνές και ζητούν βοήθεια. Το ίδιο δεν δίνουν σημασία σε όλα τα χωριά και στα νερά που έχουν παρατήσει να μουλιάζουν τα χωράφια ακόμα και δίπλα στα καινούργια εξοχικά που έχουν χτίσει. Λένε καμιά κουβέντα αλλά μόλις πιάσει η άνοιξη το ξεχνάνε και έτσι η κατάσταση διαιωνίζεται μέχρι κάποια μέρα ένα χωριό να έχει την τύχη του Μικρού Χωριού που το 1963 θάφτηκε κάτω από την κατολίσθηση.

Ο Τρικεριώτης που προέκυψε από το σμίξιμο του Καρπενησιώτη και του Κρικελοπόταμου, περνάει γαλάζιος (επειδή τα νερά του Κρικελοπόταμου είναι περισσότερα) κάτω από την ωραία παλιά γέφυρα η οποία όσο φορτώνεται χρόνια τόσο πιο όμορφη γίνεται…

Το ζήτημα των κατολισθήσεων στα βουνά της Ευρυτανίας και τα Άγραφα έχει πολλές πλευρές αλλά δεν είναι εδώ ο χώρος να αναλυθεί και κυρίως πώς να αντιμετωπιστεί. Τούτο προτάσσει ένα άλλο τρόπο ανάγνωσης της παρατημένης υπαίθρου και των προτεραιοτήτων που δίνει σ’ αυτό η πολιτεία αλλά κυρίως οι τοπικές κοινωνίες – αν αυτές ανασαίνουν ακόμη.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 24022015