ΜΙΑ ΚΑΡΥΔΙΑ ΜΕ ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Οι καρυδιές που αυτές τις ημέρες χαρίζουν στους ανθρώπους τους πολύτιμους καρπούς τους δεν ήταν αποκλειστική απασχόληση για τις ορεινές κοινότητες αλλά συμπλήρωναν με την παραγωγή τους το εισόδημα των νοικοκυριών. Οι περισσότερες είχαν φυτρώσει μόνες τους, στις άκρες των χωραφιών και μέσα στα ρέματα και όποιες είχαν και λιγάκι νερό κοντά τους αποτελούσαν πραγματική πηγή πλούτου καθώς τα καρύδια είχαν πάντα μια καλή τιμή στο εμπόριο ενώ παράλληλα κάλυπτε και πολλές υποχρεώσεις του νοικοκυριού. 

Παρ’ όλο που ήταν εύκολο να φυτρώσει μια καρυδιά οπουδήποτε, εντούτοις δεν είχαν όλοι στο χωριό και αυτό οφείλονταν είτε στα χωράφια γιατί δεν ευδοκιμεί σε όλα τα χώματα αλλά και στην αμέλεια αρκετών σε ότι αφορά την προστασία της από τα ζωντανά όταν είναι μικρή. Έτσι το μισό χωριό περίμενε από το άλλο λίγα καρύδια, για τη νοστιμιά τους αλλά κυρίως για τα μνημόσυνα που ήταν απαραίτητο στα κόλυβα και πιο πολύ για τους κουραμπιέδες και τους εορταστικούς μπακλαβάδες. Γι’ αυτό και όταν άρχιζε η συλλογή των καρυδιών βοηθούσαν όλοι να φύγουν από το χωράφι πριν τα φάνε τα ποντίκια. 

Οι καρυδιές ζουν πολλά χρόνια - πρόλαβα πριν τις κόψουν για να γίνουν έπιπλα κάποιες που πρέπει να ήταν 200 χρονών, μπορεί και παραπάνω. Απ’ αυτές δεν έχουν μείνει παρά ελάχιστες και οι οποίες συνεχίζουν να καρπίζουν, όχι βέβαια όπως παλιότερα αλλά κάθε χρόνο βάζουν τα δυνατά τους να βγάλουν κάποια καρύδια και άμα τα βοηθήσει ο καιρός είναι ευχαριστημένες και οι άνθρωποι θυμούνται που είναι και τα μαζεύουν.

Μια από τις πιο παλιές καρυδιές που έχουμε στο χωράφι είναι η λεγόμενη «ανταμική». Αυτή την θυμάμαι όπως είναι, κουφαλιασμένη αλλά με δυο τρία μεγάλα κλωνάρια που καρπίζουν ωραία καρύδια και με βάση την σημερινή εικόνα υπολογίζω πως πρέπει να είναι τουλάχιστον 300 ετών. Την λέμε δε «ανταμική» γιατί είναι στο σύνορο με γειτονικά χωράφια και τα καρύδια της μοιράζονταν σε τέσσερα μερίδια. Δυο δικά μας και από ένα μερίδιο οι γείτονες Ακρίβος και Πασής και έπρεπε να είναι όλοι εκεί όταν την τίναζαν. Πριν από 50 χρόνια θυμάμαι πως μάζευαν απ’ αυτή δυο τσουβάλια καρύδια ενώ φέτος δεν θα έχει στα κλαδιά της όλα κι όλα τριάντα καρύδια κι απ’ αυτά δεν θα γλιτώσει κανένα από τα ποντίκια γιατί κανένας δεν πρόκειται να πάει να την καθαρίσει από τα βάτα.  

Η «ανταμική» καρυδιά στα Παυλέϊκα (έτσι λένε αυτό το σημείο όπου υπάρχει και η ομώνυμη πηγή) είναι μια σελίδα της ιστορίας του χωριού και εκτός από αυτά που ξέρουμε, την μοιρασιά των καρπών δηλαδή μεταξύ τριών οικογενειών, σίγουρα υπάρχουν και άλλα που αγνοούμε. Πράγματα δηλαδή που έγιναν πολύ παλιά, όταν άρχισε να κατοικείται για πρώτη φορά το χωριό ή να επανακατοικείται μετά από κάποια καταστροφή και εκείνοι οι παλιοί πρόγονοι μοιράζονταν τα χωράφια που κέρδιζαν από το δάσος.

Αυτό την καρυδιά που άφησαν να μεγαλώσει σε ένα σύνορο τους έδενε με τον καρπό της αλλά δεν αποκλείεται, αυτή ή κάποια άλλη να ήταν και η αφορμή για ένα σωρό διενέξεις που κράτησαν χρόνια και στο τέλος βαρέθηκαν και συμφώνησαν αντί να σπαταλιούνται σε καυγάδες καλύτερα θα ήταν να μοιράζονται τον ίσκιο της και από ένα σακουλάκι καρύδια… 

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04102022

ΜΙΑ ΣΟΔΕΙΑ ΧΑΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΩΚΤΙΚΑ

 

Κάθε χρόνο οι αγρότες κι αυτοί που συνεχίζουν να ζουν στην ύπαιθρο σαν αρχίζει η νέα περίοδος των καλλιεργειών και της καρποφορίας  εύχονται να πάνε όλα καλά και να έχουν μια καλή σοδειά ή τουλάχιστον να μην πάνε χαμένοι οι κόποι τους και να ισοφαρίσουν έστω τα έξοδα που απαιτήθηκαν να φροντιστεί το χωράφι, τα ζώα και τα δέντρα τους.

Έτσι μετά τις πρώτες λαχτάρες που προκαλεί ο καιρός για την ανθοφορία των δέντρων που μπορεί να είναι και καταστροφικός, αρχίζει ο αγώνας του ποτίσματος, της προστασίας από αρρώστιες, τα αδέσποτα ζωντανά και τα αγρίμια. Σε όλη αυτή την πορεία, σπάνια ο αρχικός στόχος παραμένει ακέραιος γιατί όλο και κάτι συμβαίνει και στενοχωρεί τον νοικοκύρη που άλλα περίμενε και άλλα βλέπει να έρχονται και τις προσδοκίες για ένα καλό εισόδημα να μειώνονται. Δεν το βάζει όμως κάτω, περιμένει μέχρι την τελευταία στιγμή.

Έτσι κάναμε κι εμείς στο χωριό με τα καρύδια και τα κάστανα, τα οποία παρόλο που είναι δώρα της φύσης στον τόπο μας, θέλουν κι αυτών τα δέντρα δουλειά και φροντίδα. Καθάρισμα των χωραφιών, κλάδεμα, πότισμα και συντροφιά γιατί από τότε που άδειασε το χωριό, έπαψαν κι αυτά να βλέπουν όχι άνθρωπο αλλά και ζωντανό να περνάει δίπλα τους. Τούτο έχει σαν αποτέλεσμα την επέκταση του δάσους στα χωράφια και το στρίμωγμά τους από άκαρπα δέντρα τα οποία αναπτύσσονται με εκπληκτική ταχύτητα και αν αφεθούν ελεύθερα μπορεί να κάνουν και τα χωράφια ζούγκλα.

Στην άμυνα αυτή των χωραφιών στο δάσος που θέλει να τα καταπιεί, αφιερώνω πολλές   ημέρες κάθε χρόνο αλλά ομολογώ πως κουράστηκα καθώς παλεύω μόνος μου και χωρίς συμμάχους, τα οικόσιτα ζώα δηλαδή. Νοσταλγώ  πολύ τα παλιότερα χρόνια που στο σπίτι υπήρχαν καμιά δεκαπενταριά κατσίκες που αναλάμβαναν αυτό το ρόλο και δεν άφηναν ούτε τα αγριόδεντρα θα θρασέψουν, ούτε τα βάτα να σκεπάσουν το χωράφι. Ακόμη και οι αγελάδες, και τα πρόβατα βοηθούσαν σε αυτό περιορίζοντας την άγρια χλωρίδα. Τώρα αυτά δεν υπάρχουν και είμαι αναγκασμένος να κόβω συνέχεια θάμνους και χορτάρια προκειμένου να διατηρηθεί το χωράφι σε μια καλή κατάσταση και υποστηρίξω τις καρυδιές και τις καστανιές που αν τις βοηθήσει ο καιρός μπορεί να αποφέρουν μια καλή σοδειά.

Γύρω από το χωράφι όμως ξεκινάει το δάσος το οποίο πλέον φοβίζει για την διάθεσή του να κυριαρχήσει. Εκεί δεν μπορώ να επέμβω, όχι γιατί φοβάμαι τους δασικούς αλλά γιατί είμαι μόνος και χωρίς κανένα σύμμαχο αφού οι χωριανοί που είχαν εκεί χωράφια τα παράτησαν ενώ η απουσία των κατσικών είχε σαν αποτέλεσμα και το κλείσιμο των μονοπατιών, την εξαφάνιση των πηγών και το κλείσιμο των ρεμάτων από τη βλάστηση.

Σε αυτό το άγριο πράγμα που έχει εξελιχθεί το δάσος γύρω από το χωριό ζουν πλέον μόνο αγρίμια: αγριογούρουνα, αλεπούδες, κουνάβια, ακόμη και λύκοι καθώς και πολλά τρωκτικά, σκίουροι και κυρίως μυωξοί (κλαροπόντικα τα λέμε στο χωριό) τα οποία περιμένουν πότε θα αρχίσουν να ωριμάζουν τα καρύδια και τα κάστανα και εγκαθίστανται σχεδόν πάνω στα δέντρα και τα ρημάζουν αρπάζοντάς τα την νύχτα από τα κλαδιά.

Είναι μια επιδρομή που κάθε χρόνο γίνεται και χειρότερη γιατί μόνο στις καρυδιές και τις καστανιές βρίσκουν αφού τα άγρια καρποφόρα στο δάσος έχουν ξεραθεί ή περιοριστεί. Η ασθένεια στις καστανιές (ήμερες και άγριες που ήταν γεμάτη η Δυτική Φθιώτιδα) είχε σαν αποτέλεσμα να μην βρίσκουν τροφή τα τρωκτικά και τα αγριογούρουνα και να την αναζητήσουν στα χωράφια με τα ημερωμένα δέντρα. Εχθρό τα τρωκτικά δεν έχουν κανένα. Την ημέρα κρύβονται στους κισσούς και τις κουφάλες κι έτσι τα γεράκια δεν τα βλέπουν.  Οι κουκουβάγιες είναι ελάχιστες αλλά και περισσότερες να ήταν δεν θα προλάβαιναν γιατί οι κλαροπόντικα είναι αμέτρητα. Σε κάθε δέντρο ακούω τα βράδια να «δουλεύουν» δυο και τρία και το πρωί βλέπω το έδαφος κάτω από το δέντρο στρωμένο με τρύπια καρύδια.

Χθες που φύσηξε λίγος αέρας και έριξε λίγα καρύδια από τα διψασμένα φέτος δέντρα πήγα να τα μαζέψω αλλά η απογοήτευση που ένιωσα ήταν μεγάλη. Στα δέκα καρύδια τα δύο μόνο ήταν αφάγωτα από τα κλαροπόντικα και το ίδιο είδα να αρχίσει να γίνεται και στα κάστανα. Με πόνεσε κι έτσι έκανα των αναδρομή σε περασμένα χρόνια που μπορεί η πολύτιμη παραγωγή των καρυδιών και των κάστανων για το σπίτι να εξαρτιόνταν από τον καιρό αλλά δεν αντιμετωπίζαμε την ολοκληρωτική καταστροφή της από τα τρωκτικά. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο εκείνα τα χρόνια θα ήταν μεγάλη ζημιά και οι συνέπειές της θα βάραιναν πολύ κάθε νοικοκυριό του χωριού που στηρίζονταν σε αυτούς τους καρπούς και δεν είχε εναλλακτική λύση.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30092022

ΣΑΣ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΓΛΥΚΟ ΚΑΡΥΔΑΚΙ;

Με τόσα φρούτα που είχε το χωριό, επόμενο ήταν οι νοικοκυρές να φτιάχνουν και πολλά γλυκά κουταλιού. Με τα κεράσια πρώτα που ήταν άφθονα, τα κυδώνια επίσης και άλλα πολλά και τα οποία φύλαγαν στο βάζο για να γλυκάνουν τους επισκέπτες και φυσικά να επιβραβεύουν κάποια αγγαρεία που συνήθως μας έβαζαν να κάνουμε στα παιδικά χρόνια.

Όλες σχεδόν οι γυναίκες του χωριού έφτιαχναν γλυκά κουταλιού με τα φρούτα από τα χωράφια τους αλλά ανάμεσα σε όλες, κατά γενική ομολογία ξεχώριζε η θεία μου Θεοδώρα Τσιρώνη (το γένος Ποντικοπούλου) η οποία έφτιαχνε και τους καλύτερους μπακλαβάδες. Έμεινε στο διπλανό από το δικό μας σπίτι κι έτσι ήμουν από τους πρώτους που δοκίμαζα τα γλυκά της και ήταν η ίδια που συμβούλευε όλες τις γειτόνισσες σε αυτά τα πράγματα και όλες προσπαθούσαν να την φτάσουν αλλά καμία δεν κατάφερνε να τα κάνει όπως αυτή. Με την ευκαιρία να αναφέρω πως καλύτερο παντεσπάνι απ’ αυτό που έφτιαχνε η θεία Θοδώρα δεν ξανάφαγα και δυστυχώς πήρε την συνταγή μαζί της στους ουρανούς.

Ανάμεσα στα γλυκά κουταλιού ξεχώριζε για την γεύση του αλλά και για τις δυσκολίες που είχε για την επιτυχία του το γλυκό καρυδάκι και τέτοιο καιρό πολλές ήταν οι νοικοκυρές που τολμούσαν να αναμετρηθούν μαζί με σχετική πάντα επιτυχία. Πρώτα – πρώτα έπρεπε να προλάβουν το καρυδάκι στην ώρα του, τη στιγμή δηλαδή που δεν θα άρχιζε να σκληραίνει το εσωτερικό του. Γι’ αυτό έπαιρναν ένα από το δέντρο, το έκοβαν στα δύο και ανάλογα, ξεκινούσαν να μαζέψουν όσα ήθελαν ή περίμεναν κάποιες ημέρες να σφίξει. Ένα ζήτημα στην επιλογή του καρυδιού ήταν το μέγεθος, προτιμούσαν και αναζητούσαν μεγάλα καρύδια γιατί στην αισθητική αυτού του γλυκού κυριαρχούσε η άποψη να είναι μεγαλύτερο από το κουταλάκι. Μεγάλα όμως καρύδια (καραντάνες) έκαναν λίγα δέντρα του χωριού και απ’ αυτά μάζευαν άλλοτε με την άδεια του νοικοκύρη και άλλοτε κρυφά.

Μια τέτοια καρυδιά ήταν των Κουρκουμπαίων (Ποντικοπουλαίοι), στον πάτο του μεγάλου χωραφιού η οποία έκανε τα μεγαλύτερα και τα πιο τρυφερά καρύδια και κάποιες φορές θυμάμαι μου είχαν αναθέσει να μαζέψω ανεβαίνοντας στο δέντρο. Ήταν μια επικίνδυνη δουλειά το μάζεμα των καρυδιών από το δέντρο αλλά ήμουν ιδιαίτερα ευλύγιστος και σκαρφάλωνα ως τα ψηλότερα κλαδιά ενώ πάντα κάποιο έξτρα φιλοδώρημα με περίμενε για τον κόπο μου. Μια άλλη τέτοια καρυδιά είχαν οι Λουκοπουλαίοι στα σύνορα με τον κήπο που λέγεται Χρυσογελέϊκο και απ’ αυτή προμηθεύονταν καρύδια για γλυκό στη γειτονιά μας. Εξυπακούεται αυτός που μάζευε καρυδάκια από κάποιο ξένο δέντρο όπως τα προαναφερόμενα που τα έκανε μεγαλύτερα, φρόντιζε να δώσει στον ιδιοκτήτη του καρύδια όταν ωρίμαζαν ως ανταμοιβή. 

Το χλωρό καρυδάκι έπρεπε να ξεφλουδιστεί με προσοχή να μην έχει γωνίες, κάτι τέτοιο μείωνε την νοικοκυρά και αφού αυτή η δουλειά γίνονταν με προσοχή, το τρύπαγαν δυο – τρεις φορές με μια βελόνα και το έριχναν σε ένα κουβά με νερό. Εκεί έμεινε δυο – τρεις ημέρες με συνεχή αλλαγή του νερού να βγει η πίκρα και ο φόβος της νοικοκυράς ήταν μέχρι να ξεπικρίσει να μην γλιτσιάσει οπότε ήταν για πέταμα. Όταν τέλειωνε αυτή η διαδικασία, πασπάλιζαν τα καρυδάκια με ξηρό ασβέστη για να πιάσει κρούστα το γλυκό.

Δεν θυμάμαι πόσες ώρες το έβραζαν αλλά α αγωνία της νοικοκυράς για το πόσο ζάχαρη θα βάλει ώστε να δέσει σωστά ήταν κάτι που έδινα πάντα μεγάλη προσοχή. Στο σιρόπι αυτό έβαζαν και κανέλα ξυλάκι καθώς και γαρύφαλα. Όταν το ετοίμαζαν το έβαζαν σε ένα βάζο και το έκρυβαν στα πιο απίθανα σημεία του κατωγιού γιατί με αυτό στις γιορτές και τις επισκέψεις θα έδειχνε η νοικοκυρά την αξιοσύνη της και την τέχνη της και φυσικά, σε αυτό είχε πρόσβαση μόνο αυτή και όποιος άλλος επιχειρούσε να του βάλει χέρι ή κουτάλι καλύτερα, ήξερε τι τον περίμενε…  

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 18062020

Η ΧΑΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΚΑΡΥΔΙΩΝ

Κάθε καρύδι για να μαζευτεί από το έδαφος απαιτεί κι ένα σκύψιμο και κατά παράδοση, 

η ποδιά που φορούσαν οι γυναίκες ήταν το καλύτερο μέσο για να αρχίσει η συγκομιδή τους

Ήταν μέχρι λίγες δεκαετίες, τότε που τα χωριά ήταν ακόμη γεμάτα από κόσμο και οι ανάγκες τους έπρεπε να καλυφθούν από την παραγωγή που είχαν στον τόπο τους και από τα χωράφια και τα κοπάδια τους έφταναν όλα στο τραπέζι τους,γεμάτος και ο τόπος από καρυδιές των οποίων ο πολύτιμος καρπός εκτός από το αποτελούσε κάτι το ιδιαίτερο για όλους, αλλά αποτελούσε και το σκληρό νόμισμα των αγροτικών αυτών κοινωνιών.

Η εποχή αυτή, όπως εξάλλου κάθε τι που δήλωνε την ιθαγένεια στην παραγωγή των βασικών διατροφικών προϊόντων στην ελληνική επαρχία πέρασε στο περιθώριο της ιστορίας και κοντεύουν να ξεχαστούν και ο τρόπος που κάθε νοικοκύρης προσπαθούσε να καταφέρει τούτο αλλά και η φύση έχει πια περιορίσει αισθητά τη γενναιοδωρία της. Πιθανόν τούτο να συμβαίνει γιατί η φύση καθώς δεν βλέπει να μην την έχει ανάγκη ο άνθρωπος που προσπαθεί μάλιστα με άλλους πιο πιεστικούς τρόπους να την καρπωθεί, να περιορίζει η ίδια την παραγωγή της για λόγους που μπορεί να καταλαβαίνουμε...

Ο νεαρός Αλβανός δήλωσε πως ξέρει από ραβδισμό καρυδιάς και πήρε το λούρο να την 

τινάξει αλλά το αποτέλεσμα του εγχειρήματος διέψευσε τον νοικοκύρη του δέντρου.

Ο λόγος όμως για τις καρυδιές, ένα ευλογημένο δέντρο για την ορεινή Ελλάδα που φύτρωνε εύκολα παντού αλλά οι άνθρωποι προτιμούσαν να τη βάζουν στην άκρη των χωραφιών να ποτίζεται λιγάκι και να μην βαραίνει με τη σκιά του τις άλλες καλλιέργειες. Είναι όντως βαρύς ο ίσκιος της καρυδιάς αλλά τις περισσότερες φορές το παρέβλεπαν καθώς κοντά ή ακόμη και πάνω από το σπίτι, ήταν καλύτερα για τον έλεγχο της σοδειάς από τους περαστικούς αλλά και το πλήθος των τρωκτικών και των ποικίλων κορακοειδών που τους αρέσουν πολύ τα καρύδια και τα αρπάζουν πριν ακόμη αυτά ωριμάσουν.

Υπήρχαν όμως και πολλές καρυδιές στα δάση, ορισμένες μάλιστα που ήταν κοντά σε πηγές και ρέματα ήταν πολύ μεγάλες και εντυπωσιακές για το μέγεθός τους και την παραγωγή τους και τον καρπό τους τον μάζευαν αυτοί που νέμονταν τον τόπο ή όποιος προλάβαινε από το χωριό ή τις μοιράζονταν οι γείτονες. Από αυτές τρέφονταν και τα περισσότερα τρωκτικά του δάσους καθώς και τα αγριογούρουνα που εκείνα τα χρόνια ο αριθμός τους ήταν περιορισμένος λόγω της έντονης παρουσίας και δράσης των ανθρώπων στην ύπαιθρο.

Μια χούφτα φρέσκα καρύδια, το κέρδος της χρονιάς από μια καρυδιά που ζει ξεχασμένη στην άκρη ενός χωραφιού και τα οποία γλίτωσαν από τις επιδρομές των τρωκτικών.

Αυτές οι μεγάλες, αιωνόβιες καρυδιές στα δάση δεν υπάρχουν πια καθώς όλες σχεδόν κόπηκαν για το πολύτιμο ξύλο τους. Τούτο έγινε σαν «πάτησε» και τις πιο απόμακρες περιοχές, όπως η Μπέσια και του Κύφου στα Άγραφα ο δασικός δρόμος και από πλευράς δασαρχείων που ήταν αρμόδια γι’ αυτά τα δάση δεν εκφράστηκε καμιά μέριμνα για τη σωτηρία ορισμένων από αυτά των μνημειακών δέντρων της ελληνικής φύσης. Το κέρδος ήταν πολύ πιο ισχυρό από αυτού του είδους τις ευαισθησίες κι έτσι χάθηκαν αυτά τα σπουδαία δέντρα.Το ίδιο εξάλλου συνέβη και με τις καρυδιές που βρίσκονταν μέσα στα χωράφια. Τις περισσότερες από τις μεγάλες τις έκοψαν σαν οι άνθρωποι άρχισαν να εγκαταλείπουν τα χωριά και πολλές περιπτώσεις τα κέρδη από το ξύλο τους επενδύθηκαν στην πρώτη εγκατάστασή τους στις πόλεις και όπου αλλού αναζήτησαν καλύτερη τύχη.

Απέμειναν όμως αρκετές καρυδιές σε όλα τα χωριά για να θυμίζουν την εποχή που τις τελευταίες ημέρες του Σεπτέμβρη όλοι ασχολούνταν με τα πολύτιμα καρύδια. Η συλλογή τους απαιτούσε να καθαριστούν καλά τα χωράφια από τα αγριόχορτα και τα βάτα, να ραβδιστούν τα δέντρα για να πέσει ο καρπός στο έδαφος, να καθριστεί από τα φλούδια που μαυρίζουν με τους χυμούς τους τα χέρια, να πλυθούν, να απλωθούν για να στεγνώσουν καλά και να αποθηκευτούν σε στεγνό και ευάερο μέρος γιατί αλλιώς ο έμπορος που θε έρχονταν να τα πάρει έπρεπε να τα βρει σε άριστη κατάσταση. Όλη αυτή η δουλειά γίνονταν με ιδιαίτερη προσοχή γιατί από τα καρύδια εξαρτιόνταν και η οικονομία κάθε σπιτιού και κυρίως έμπαινε σε αυτά ζεστό χρήμα που κάλυπτε διάφορες ανάγκες.

Μη έχοντας άλλο τρόπο να τινάξουν την καρυδιά τους η Γεωργία και ο Γιάννης Ζηνέλλης στην Καστανιά Ευρυτανίας, πήραν από μόνοι τους μια μακριά κλάρα και ξεκίνησαν. (Φωτογραφία 2013).

Τούτο βέβαια δεν ισχύει στην κλίμακα εκείνη γιατί η καλλιέργεια των καρυδιών στα ορεινά υποχώρησε καθώς έφυγαν οι άνθρωποι και λίγοι πια ασχολούνται με αυτά, κυρίως συνταξιούχοι που ξεκαλοκαιριάζουν στα χωριά τους και το ενδιαφέρον τους πια δεν είναι τόσο οικονομικό αλλά στις περισσότερες φορές στηρίζεται στη νοσταλγία των παλιών εποχών που κάθε χρόνο απομακρύνονται καθώς λιγοστεύει και η γενιά που τους έζησε.

Η διαφορά τούτων των ανθρώπων με τους παλαιότερους είναι ότι πια δεν ραβδίζουν τις καρυδιές αλλά περιμένουν πότε θα βρέξει και να φυσήξει για να πέσει ο καρπός από τα δέντρα να τον μαζέψουν και τούτο συμβαίνει γιατί στα χωριά έπαψαν να υπάρχουν ραβδιστές ή άνθρωποι πρόθυμοι να ανέβουν στα δέντρα να τα ραβδίσουν. Τούτο στα παλαιότερα χρόνια το έκαναν λίγοι άνθρωποι που διάθεταν ευλυγισία και δεν φοβόντουσαν το ύψος γιατί ανέβαιναν σε πολύ ψηλά κλαδιά και έπαιρναν και καλό μεροκάματο αφού πάντα υπήρχε ο κίνδυνος να πέσουν και να τσακιστούν. Το ραβδισμό δε τον έκαναν με μακριά κλαδιά, «λούρια» τα έλεγαν και συνήθως ήταν από μέλεγο γιατί αυτό το κλαρί δίνει μεγάλο ύψος στα κλαδιά του και έχουν μάλιστα και μεγάλη ελαστικότητα.

Πρόκοψε χάρη στο νερό και το σκάψιμο του εδάφους και είναι γεμάτη καρπό μια καρυδιά στην άκρη ενός κήπου με φασόλια και καλαμπόκια στη Μεγάλη Κάψη Φθιώτιδας.

Τη δύσκολη τούτη δουλειά καμιά φορά δηλώνουν πως μπορούν να κάνουν διάφοροι πρόθυμοι για όλα αλλοδαποί, Αλβανοί κυρίως που βρίσκονται στα χωριά αλλά συνήθως δεν ξέρουν, ταλαιπωρούν το δέντρο με άσκοπους ραβδισμούς ενώ οι ντόπιοι είναι επιφυλακτικοί μαζί τους για να μη συμβεί κανένα ατύχημα και μετά τρέχουν και δεν σώνουν. Γι’ αυτό και κάθονται και περιμένουν πότε θα πέσουν τα καρύδια για να τα μαζέψουν ή αποφασίζουν να τις ραβδίσουν από μόνοι τους από το έδαφος και ότι καταφέρουν...

Καρύδια απλωμένα να στεγνώσουν καθώς έχουν φτάσει στο τελευταίο στάδιο 

της συγκομιδής τους και πρέπει να είναι καθαρά και λαμπερά πριν βγουν στην αγορά. 

Η ΣΟΔΕΙΑ ΣΤΟ ΕΛΕΟΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΥ

Τα καρύδια ήταν ένα βασικό και πολύτιμο προϊόν της ελληνικής υπαίθρου αλλά τα τελευταία χρόνια λόγω της εγκατέλειψης της υπαίθρου παρατηρείται μια σοβαρή συρρίκνωση των καλλιεργειών και τούτο έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής. Αυτή όμως δεν είναι και η μόνη αιτία της μείωσής της καθώς η σοδειά είναι και στο έλεος των τρωκτικών που χωρίς να έχουν κανένα εχθρό λυμαίνονται τον καρπό και των αρπακτικών πτηνών που χωρίς κανένα φόβο τον αρπάζουν από το κλαρί ακόμη άγουρο. Τις νύχτες τα χωράφια πλημμυρίζουν από ποντίκια και αγριογούρουνα που δεν αφήνουν καρπό για καρπό και την ημέρα σκίουρους που με ταχύτατες κινήσεις πιάνουν τον καρπό από το κλαρί και τον κουβαλάνε σε άλλο σημείο πιο ασφαλές γι’ αυτούς για να το φάνε καθώς και από τις άφοβες κίσσες και κοράκια. Αυτό γίνονταν και παλαιότερα αλλά τότε ήταν γεμάτος ο τόπος από καρυδιές και κάπως μοιράζονταν οι ζημιές σε όλο το χωριό ενώ τώρα την πληρώνουν τα λίγα εναπομείναντα δέντρα κοντά στα σπίτια ενώ κανένας πια δεν πάει να κυνηγήσει όπως τα περασμένα χρόνια πουλιά σε αυτά τα χωράφια. Με λίγα λόγια, η απουσία του ανθρώπου από την ύπαιθρο και η μείωση των καλλιεργειών είχε σαν αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό των τρωκτικών και την αρπαγή της μικρής παραγωγής.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 17102018. Περιοδικό "Κυνήγι - Δημοκρατία, 17102018, σελ. 

ΠΩΣ ΣΠΑΜΕ ΚΑΡΥΔΙΑ ΧΩΡΙΣ ΣΦΥΡΙ

Τα καρύδια είναι ένας πολύτιμος απ’ όλες τις απόψεις, καρπός της ελληνικής γης και η συλλογή τους γίνεται τούτες τις ημέρες σε όλα τα ορεινά χωριά που υπάρχουν ακόμη καρυδιές και δεν έχουν κοπεί να γίνουν έπιπλα. Το λέω αυτό γιατί κατά την δεκαετία του ’60, τα χρόνια που κορυφώθηκε η εσωτερική μετανάστευση αποψιλώθηκε σχεδόν ολόκληρη η ελληνική ύπαιθρος από τις παλιές καρυδιές γιατί ως ξύλο απέφεραν άμεσο χρήμα και ήταν πολλές οι οικογένειες που χάρη στα χρήματα από τις καρυδιές πλήρωσαν την πρώτη εγκατάστασή τους στα υπόγεια της Κυψέλης και πάνω - κάτω στην Πατησίων.

Παρ’ αυτά διατηρήθηκαν αρκετά δέντρα και μεγάλωσαν κάποια άλλα και αν τα θέλει η χρονιά καρπίζουν αλλά σε όλα τα χωριά λείπουν τα χέρια για να τα μαζέψουν και πολύ περισσότερο οι άνθρωποι που μπορούν να ανέβουν πάνω στις καρυδιές και να της τινάξουν. Γι’ αυτό και όλοι περιμένουν πότε θα πέσουν τα ώριμα καρύδια από το δέντρο για να προλάβουν μάλιστα από τα τρωκτικά που παραφυλάνε να τα αρπάξουν.

Αυτή είναι λίγο πολύ η μικρή ιστορία με τα καρύδια και είναι τυχεροί όσοι έχουν ακόμη κάποιες καρποφόρες καρυδιές στα χωριά τους. Τα καρύδια όμως, δεν τρώγονται με το τσόφλι τους, ένα πολύ σκληρό ξυλώδες κέλυφος που προστατεύει απόλυτα τον καρπό. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι για να τα γευτούν, τα σπάνε είτε με σφυράκια στο πολύ χωριάτικο, είτε με τους λεγόμενους καρυοθραύστες στο πιο αστικό.

Όποιος όμως θέλει να σπάσει ένα καρύδι στα γρήγορα και δεν έχει ούτε μια πέτρα διαθέσιμη κοντά του, μπορεί να το κατορθώσει βάζοντας δυο καρύδια στην παλάμη του και ανάλογα με τη δύναμη που έχει, να τα σφίξει δυνατά και να τα σπάσει με την πίεση που θα ασκήσει ο ένας καρπός πάνω στον άλλο. Συνήθως με αυτό τον τρόπο σπάζει μόνο ένα καρύδι αλλά δεν αποκλείεται να ραγίσει και το άλλο οπότε με μια κίνηση να έχουμε  δυο επιτυχή αποτελέσματα.  Στις φωτογραφίες, μπορείτε να δείτε τον τρόπο με τον οποίο τοποθέτησε πριν από λίγες μέρες στην Καστανιά της Ευρυτανίας ο καλός φίλος Μάκης Χαρικόπουλος δυο καρύδια στα χέρια του και κατάφερε να σπάσει το ένα.

- Σημειώνουμε, πως τα καρύδια πρέπει να αφεθούν λίγες μέρες στον ήλιο να ξεραθούν γιατί η φλούδα του καρπού όταν είναι ακόμη χλωρά πικρίζει και πρέπει να ξεφλουδιστούν πριν μπουν στο στόμα...

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΥΟΦΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΚΑΡΥΔΙΩΝ

Έτσι κάπως τελειώνει ο κύκλος της ωρίμανσης ενός καρυδιού. Από ένα ίχνος γόνιμης σκόνης του αρσενικού λουλουδιού της καρυδιάς που μοιάζει με μεγάλη κάμπια γονιμοποιείται το θηλυκό και σιγά – σιγά μέσα σε ένα πράσινο χοντρό περίβλημα με πολύ πικρή γεύση μεγαλώνει το καρύδι το οποίο ξέρει πολύ καλά πως μόλις πέσει στη γη μπορεί να μην αφήσει απογόνους γιατί παραμονεύουν τα τρωκτικά να πάρουν το μερίδιό τους από τη σοδειά. Ο πολύτιμος, για ανθρώπους και ζωντανά του δάσους καρπός του, ο οποίος πολλές φορές αρνείται πεισματικά να βγει από το προστατευτικό κέλυφος και τότε επιστρατεύονται μακριές βέργες, από μέλεγο οι καλύτερες, από τους ανθρώπους ή αν δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο αφήνουν τη βροχή και τον αέρα να λειτουργήσουν για λογαριασμό τους. Θέλει δεν θέλει το καρύδι, κάποια στιγμή θα πέσει στη γη…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 25092018

Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ ΤΟΥ

Διαλεγμένα καρύδια μπήκαν φέτος στο φυτώριο και  θα περιμένουμε να δούμε
 τι καρπό θα κάνουν για μπορέσουν τα δέντρα να συνεχίσουν να μείνουν
στο χωράφι για πολλά - πολλά χρόνια. (Φωτογραφία από τον Νίκο Σαρόγλου)

O Γιάννης Μουσχούτης υπήρξε ένα μυθικό πρόσωπο για τη μικρή πατρίδα στη νεαρή ηλικία της, τις πρώτες δεκαετίες της δηλαδή ως τμήμα της ελεύθερης Ελλάδας. Γεννημένος περί τα μέσα του 19^ου αιώνα αυτός και η αδερφή του Χρύσω είδαν τον πατέρα τους σφαγμένο από τους ληστές που λυμαίνονταν τότε τις παραμεθόριες περιοχές της Ρούμελης με την Θεσσαλία η οποία παρέμεινε στον τουρκικό ζυγό και από τότε τα δυο αδέρφια σάλεψαν και για να τα προστατεύσει ένας θείος τους τα κράτησε στην οικογένειά του και όσοι τους έζησαν είχαν να λένε τα κατοπινά χρόνια για την αγαθότητα που είχαν.

Η παραμονή τους στο σπίτι του θείου τους δεν ήταν παθητική· ο Γιάννης και η Χρύσω αφοσιώθηκαν στα χωράφια και χάρη σε αυτούς αυξήθηκε και βελτιώθηκε η παραγωγή αγαθών ιδιαίτερα σε καρποφόρα δέντρα. Τότε το χωριό μου, η Μεγάλη Κάψη Φθιώτιδας και όλη η περιοχή του ανατολικού Τυμφρηστού ήταν ένας παράδεισος των φρούτων. Μήλα, κεράσια, καρύδια και κάστανα ήταν τα κυριότερα προϊόντα που έβγαζαν και τα εμπορεύονταν, με ανταλλαγή άλλων αγαθών και κυρίως σιτάρι, καλαμπόκι και καπνό και σπανίως με χρήματα με όλο τον κάμπο του Σπερχειού ακόμη και μέρη της Θεσσαλίας.

Ο Γιάννης, άκουγα να λένε οι παλιότεροι στο χωριό που τον πρόλαβαν στη ζωή, είχε το χάρισμα να προκόβουν τα δέντρα που φύτευε και τα οποία είχαν εξαιρετικής ποιότητας καρπό, ειδικά οι καρυδιές και ορισμένες απ’ αυτές που κοντεύουν τα διακόσια χρόνια ζωής ξεχωρίζουν ακόμη για τα ωραία τους καρύδια. Δεν το έκανε με κανένα μαγικό τρόπο, υπομονή είχε και πίστη. Διάλεγε τα καρύδια που προόριζε για φύτεμα, έχωνε τρία – τέσσερα στο σημείο που διάλεγε και τα άφηνε τις μικρές καρυδιές να μεγαλώσουν μέχρι να δώσουν καρπό. Τότε έβλεπε τι καρύδια κάνει κάθε νέα καρυδιά και άφηνε εκείνη που έκανε τα καλύτερα. Το ίδιο έκανε και με τις καστανιές, μπόλιασε όλες τις άγριες με την ποικιλία κρητικά που εκτιμούσε πολύ. Έτσι είχε καταφέρει να φτιάξει ένα από τα καλύτερα κτήματα με καρυδιές και καστανιές στο χωριό, το λεγόμενο Μουσχουτέϊκο το οποίο, επί τέσσερις γενιές προσέφερε μια μεγάλη παραγωγή και έζησε πολύ κόσμο.

Από αυτά τα δέντρα σήμερα δεν σώζονται παρά ελάχιστες καστανιές γιατί ξεράθηκαν από μια αρρώστια που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν οι γεωπόνοι καθώς και λίγες από τις καρυδιές που είχε φυτέψει ο Γιάννης Μοσχούτης γιατί κι αυτές μεγάλωσαν, αρρώστησαν, ξεράθηκαν και δυστυχώς η ανανέωσή τους δεν έγινε με τον παλιό τρόπο. Το Δασαρχείο μοίρασε πριν από τέσσερις – πέντε δεκαετίες δενδρύλλια καρυδιάς που είχαν προκύψει από καρύδια άλλων περιοχών τάχα για βελτίωση αλλά αποδείχθηκε πως αυτά έγιναν χωρίς να ληφθεί τίποτα υπ’ όψιν από την σοφία που είχε ο Γιάννης Μοσχούτης, σοφία και εμπειρία γενεών. Σοφία που είχε να κάνει με την διαρκή και επί γενεών παρατήρηση τόσο της συμπεριφοράς των δέντρων αλλά και της ποιότητας της γης που τα φιλοξενεί στον κύκλο της ζωής τους, από το φύτεμα ως την καρποφορία και το τέλος τους.

Σήμερα αυτά τα πράγματα έχουν ξεχαστεί, γιατί ο παραγωγός βιάζεται να έχει καρπό όσο πιο γρήγορα γίνεται και με τη βοήθεια της γεωπονικής επιστήμης καταφεύγει σε ποικιλίες που δεν είναι πάντα βέβαιο ότι θα προσαρμοστούν στο ένα ή το άλλο μικροκλίμα. Μπορεί αυτές όπως λένε, και συμβαίνει, να αποδίδουν αρκετό καρπό σε λίγα χρόνια από το φύτεμά τους αλλά είναι αμφίβολο αν αυτές έχουν τη δύναμη να τη διατηρήσουν ώστε να έχει κάρπωση και η επόμενες γενιές, όπως αυτές που είχε φυτέψει ο Γιάννης Μοσχούτης.  

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αφορμή για την μνήμη του Γιάννη Μοσχούτη υπήρξε μια είδηση που έτρεξε τις προηγούμενες ημέρες και επρόκειτο για την καταγγελία  στην ηλεκτρονική εφημερίδα «Ύπαιθρος» του καθηγητής Δενδροκομίας του ΤΕΙ Θεσσαλίας Αλέκου Παπαχατζή, ο οποίος καταγγέλλει πλημμελείς  φυτουγειονομικούς ελέγχους για υποχρεωτική καραντίνα στα σημεία εισόδου της χώρας μας δενδυλλίων που εισάγονται από την Τουρκία και αλλού.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 12032018

Η ΨΥΧΑ ΤΟΥ ΚΑΡΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΡΑΣ

Τα καρύδια είναι ο καρπός που συμπυκνώνει με την ωρίμανσή του κάθε φθινόπωρο τον κύκλο της ετήσιας καρποφορίας των καρυδιών και σπάνια ξεγελούν για την ποιότητα της ψύχας τους αυτόν που τα κρατάει στα χέρια του. Φαίνονται από το τσόφλι τους αν είναι γερά και από το λίγο βάρος τους καταλαβαίνει κανείς αν είναι τζούφια η γεμάτα και έτσι παίρνεται η απόφαση για να περάσουν από τα δόντια του καρυοθραύστη η θα σπάσουν με μια πέτρα ή απλά με το σφίξιμο στην παλάμη. Το ίδιο λίγο πολύ συμβαίνει και με την κάθε μέρα μας καθώς το πώς θα εξελιχθεί αυτό το διάστημα του χρόνου φαίνεται συνήθως από το πρωί αλλά η πείρα όλων μας έχει σημειώσει πολλές εξαιρέσεις από αυτόν τον κανόνα και ορισμένες μάλιστα έχουν ιδιαίτερες συνέπειες…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 05102017

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΥΟΦΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΚΑΡΥΔΙΩΝ

Έτσι κάπως τελειώνει ο κύκλος της ωρίμανσης ενός καρυδιού. Από ένα ίχνος γόνιμης σκόνης του αρσενικού λουλουδιού της καρυδιάς που μοιάζει με μεγάλη κάμπια γονιμοποιείται το θηλυκό και σιγά – σιγά μέσα σε ένα πράσινο χοντρό περίβλημα με πολύ πικρή γεύση μεγαλώνει το καρύδι το οποίο ξέρει πολύ καλά πως μόλις πέσει στη γη μπορεί να μην αφήσει απογόνους γιατί παραμονεύουν τα τρωκτικά να πάρουν το μερίδιό τους από τη σοδειά. Ο πολύτιμος, για ανθρώπους και ζωντανά του δάσους καρπός του, ο οποίος πολλές φορές αρνείται πεισματικά να βγει από το προστατευτικό κέλυφος και τότε επιστρατεύονται μακριές βέργες, απο μέλεγο οι καλύτερες, από τους ανθρώπους ή αν δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο αφήνουν τη βροχή και τον αέρα να λειτουργήσουν για λογαριασμό τους. Θέλει δεν θέλει το καρύδι, κάποια στιγμή θα πέσει στη γή…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04102017

ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΟ ΤΙΝΑΓΜΑ ΚΑΡΥΔΙΑΣ

Πέρασα από της αρχές του Αυγούστου μέχρι τούτες τις ημέρες φέτος στο χωριό, ασχολούμενος αποκλειστικά με τα πατρογονικά χωράφια με στόχο να τα καθαρίσω από ότι τα επιβαρύνει: χόρτα, βάτα, φτέρες, αγριόδεντρα, άρρωστα και στέρφα δέντρα και αφού τελειώσει το μάζεμα των καρυδιών και των κάστανων να περάσει ένα μηχάνημα να συμμορφώσει το έδαφος και να ανοίξει τρύπες προκειμένου να φυτευτούν καινούργια.

Ήταν παρατημένα χρόνια αυτά τα χωράφια· λιγόστευαν οι δυνάμεις των γονιών και κάθε χρόνο όλο και περισσότερο το δάσος, κέρδιζε με επιθετικό μάλιστα τρόπο το χαμένο έδαφός του. Απ’ αυτό που ποιος ξέρει πότε και ποιοι πρόγονοι το είχαν αποβάλλει. Οι πιο παλιές καρυδιές του χωραφιού που καλείται και Καρυές υπολογίζω με βάση τις αφηγήσεις που έχω ακούσει από γέροντες του χωριού πριν από αρκετά χρόνια, ήταν πάνω από 200 με 300 χρόνια. Κάποιες τις έχει φυτέψει ο Γιάννης Μουσχούτης, ένας αφοσιωμένος στη γη πρόγονος περί το 1870 και απ’ αυτές είναι κάποιες ακόμη ζωντανές και μάλιστα καρπίζουν.

Οι ήμερες καστανιές του ίδιου κτήματος ήταν κι αυτές της ίδιας ηλικίας αλλά δεν υπάρχουν σήμερα καθώς μια αρρώστια έχει ξεκάνει τις περισσότερες και όσες έχουν απομείνει απειλούνται σφόδρα από το κακό που δεν λέει να αφήσει ήσυχο τον Τόπο. Φέτος έκοψα τις ξερές, καθάρισα ορισμένες από τα άρρωστα κλαδιά και μάζεψα το υλικό σε σωρούς προκειμένου να το κάψω όταν δεν υπάρχει κίνδυνος για πυρκαγιά για να μειωθεί (το λένε και οι γεωπόνοι) ο κίνδυνος να προσβληθούν και όσες ακόμη είναι σε καλή κατάσταση.

Έτσι, εξαιτίας της ξηρασία που έχει ταλαιπωρήσει πολύ τη Δυτική Φθιώτιδα και ιδιαίτερα τις καστανιές φέτος δεν προβλέπεται καμιά σπουδαία σοδειά σε κάστανα. Ότι κατάφεραν να κρατήσουν οι καστανιές που είχαν λίγο νερό στα πόδια τους θα είναι λίγο και συρρικνωμένο. Με τα καρύδια δεν συμβαίνει το ίδιο, είναι πιο ανθεκτικά στην ξηρασία αλλά καθώς δεν έχει βρέξει καθόλου να μαλακώσει το περίβλημά τους έχουν κολλήσει στα κλαδιά και δεν λένε να πέσουν με τίποτα και χρειάζεται να ανέβει κάποιος να τις τινάξει.

Το τίναγμα των καρυδιών το οποίο γίνεται όπως και στις ελιές δεν είναι εύκολη υπόθεση γιατί οι καρυδιές είναι μεγάλα δέντρα – κάποια περνάνε τα 20 μέτρα ύψος και τα κλαδιά τους είναι αραιά και απαιτεί μεγάλη προσοχή και ευλυγισία από τον τιναχτή να τα περπατήσει. Το τίναγμα γίνεται με ένα μακρύ ξύλο, τον λεγόμενο λούρο και ο καλύτερος είναι από μέλεγο γιατί είναι ελαφρύς και ευλύγιστος αλλά για να βρει κάποιος έναν τέτοιο που να ξεπερνά τα 7 και τα 8 μέτρα πρέπει να ψάξει όλα τα ρέματα της περιοχής και γι’ αυτό χρησιμοποιούμε από έλατο και είναι πιο βαρύς και σπάζει και πιο εύκολα.

Δεν ήταν ικανοί όλοι οι άνθρωποι να τινάξουν καρυδιές. Λίγοι από τους χωριανούς τα κατάφερναν και το μεροκάματό τους ήταν πάντα υψηλό. Τις δικές μας τις τίναζε η μάνα μου η οποία όταν ήταν νέα διέθετε ευλυγισία σκίουρου και σκάλωνε ως το τελευταίο κλαρί τους ενώ ορισμένες, τις πιο κοντές τις αναλάμβανα εγώ όταν ήμουν στο χωριό.

Φέτος όμως που έχουν, παρά την ξηρασία αρκετά καρύδια, το τίναγμα το έχω αναλάβει εγώ και παρά την ηλικία και την μειωμένη ευλυγισία χθες έκανα την πρώτη δοκιμή σε μια καρυδιά ύψους 10 μέτρων και τα πήγα καλά. Δεν συνέχισα με τις άλλες όμως γιατί λόγω της ξηρασίας τα καρύδια έχουν κολλήσει στα κλαδιά και με το τίναγμα ταλαιπωρούσα και πλήγωνα το δέντρο. Τα άφησα μήπως και ευλογήσει και βρέξει και ανοίξουν λίγο. Αν δε γίνει αυτό ως την Κυριακή θα αναγκαστώ να ανέβω σε όλες τις καρυδιές και να τινάξω όσα μπορώ γιατί οι σκίουροι και τα ποντίκια δεν πρόκειται να αφήσουν κανένα αφάγωτο.

(Φωτογραφίες: Jim Pappas).

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 28092017

ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΚΑΡΥΔΙΑΣ

Από το μπαλκόνι μας στο χωριό απόψε αργήσαμε να δούμε το φεγγάρι που γεμίζει να ανεβαίνει στον ουρανό γιατί αυτό, αφού ανέτειλε από τις κορφές της Οίτης, έπρεπε να σκαρφαλώσει και στην κορυφή της μεγάλης καρυδιάς που δεν έχει πάψει εδώ και 49 χρόνια που τη φυτέψαμε να ρίχνει μπόι και όταν έχει φύλλα μας κρύβει τα βουνά της Ρούμελης. Τούτες τις ημέρες που έρχεται η πανσέληνος στον ουρανό της μικρής πατρίδας, όλοι οι γρύλλοι απ’ όλα τα χωράφια και τους κήπους γύρω από το σπίτι είχαν αρχίσει τη όμορφη συναυλία τους και απ’ ότι φαίνεται η γλυκύτητα της αποψινής νύχτας θα τους ξημερώσει ψέλνοντας το υπέροχο φεγγάρι πάνω από την καρδιά της Ρούμελης.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 04092017

ΠΩΣ ΣΠΑΜΕ ΚΑΡΥΔΙΑ ΧΩΡΙΣ ΣΦΥΡΙ…

Τα καρύδια είναι ένας πολύτιμος απ’ όλες τις απόψεις, καρπός της ελληνικής γης και η συλλογή τους γίνεται τούτες τις ημέρες σε όλα τα ορεινά χωριά που υπάρχουν ακόμη καρυδιές και δεν έχουν κοπεί να γίνουν έπιπλα. Το λέω αυτό γιατί κατά την δεκαετία του ’60, τα χρόνια που κορυφώθηκε η εσωτερική μετανάστευση αποψιλώθηκε σχεδόν ολόκληρη η ελληνική ύπαιθρος από τις παλιές καρυδιές γιατί ως ξύλο απέφεραν άμεσο χρήμα και ήταν πολλές οι οικογένειες που χάρη στα χρήματα από τις καρυδιές πλήρωσαν την πρώτη εγκατάστασή τους στα υπόγεια της Κυψέλης και πάνω - κάτω στην Πατησίων.

Παρ’ αυτά διατηρήθηκαν αρκετά δέντρα και μεγάλωσαν κάποια άλλα και αν τα θέλει η χρονιά καρπίζουν αλλά σε όλα τα χωριά λείπουν τα χέρια για να τα μαζέψουν και πολύ περισσότερο οι άνθρωποι που μπορούν να ανέβουν πάνω στις καρυδιές και να της τινάξουν. Γι’ αυτό και όλοι περιμένουν πότε θα πέσουν τα ώριμα καρύδια από το δέντρο για να προλάβουν μάλιστα από τα τρωκτικά που καιροφυλακτούν να τα αρπάξουν.

Αυτή είναι λίγο πολύ η μικρή ιστορία με τα καρύδια και είναι τυχεροί όσοι έχουν ακόμη κάποιες καρποφόρες καρυδιές στα χωριά τους. Τα καρύδια όμως, δεν τρώγονται με το τσόφλι τους, ένα πολύ σκληρό ξυλώδες κέλυφος που προστατεύει απόλυτα τον καρπό. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι για να τα γευτούνε, τα σπάνε είτε με σφυράκια στο πολύ χωριάτικο, είτε με τους λεγόμενους καρυοθραύστες στο πιο αστικό.

 

Όποιος όμως θέλει να σπάσει ένα καρύδι στα γρήγορα και δεν έχει ούτε μια πέτρα διαθέσιμη κοντά του, μπορεί να το κατορθώσει βάζοντας δυο καρύδια στην παλάμη του και ανάλογα με τη δύναμη που έχει, να τα σφίξει δυνατά και να τα σπάσει με την πίεση που θα ασκήσει ο ένας καρπός πάνω στον άλλο. Συνήθως με αυτό τον τρόπο σπάζει μόνο ένα καρύδι αλλά δεν αποκλείεται να ραγίσει και το άλλο οπότε με μια κίνηση να έχουμε  δυο επιτυχή αποτελέσματα.  Στις φωτογραφίες, μπορείτε να δείτε τον τρόπο με τον οποίο τοποθέτησε πριν από λίγες μέρες στην Καστανιά της Ευρυτανίας ο καλός φίλος Μάκης Χαρικόπουλος δυο καρύδια στα χέρια του και κατάφερε να σπάσει το ένα.

- Σημειώνουμε, πως τα καρύδια πρέπει να αφεθούν λίγες μέρες στον ήλιο να ξεραθούν γιατί η φλούδα του καρπού όταν είναι ακόμη χλωρά πικρίζει και πρέπει να ξεφλουδιστούν πριν μπουν στο στόμα...

ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ, 26092012

Η ΚΑΡΥΔΙΑ ΠΟΥ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Την καλημέρα μου από την μικρή πατρίδα που τούτες τις ημέρες απογειώνεται το φθινόπωρο με όλα τα χρώματά του στη γη, στα δέντρα, στα βουνά, στον ουρανό…

Δεν μοιάζει με τις άλλες αυτή η καρυδιά που απόμεινε μόνη στον χερσότοπο που ήταν κάποτε λιβάδι και κήπος και μποστάνι, στη θέση Κόματα του χωριού μου. Δεν είναι σαν τις άλλες που φόρεσαν μόλις λίγες μέρες τα χρώματα του φθινοπώρου στα φύλλα τους και τινάχτηκαν μέσα σε μια νύχτα και γυμνώθηκαν εντελώς. Τούτη επιμένει, άγνωστο με ποια δύναμη, να φωτίζει επί μέρες τον τόπο με το καθαρό κίτρινο φόρεμά της και φαίνεται από χιλιόμετρα μακριά, από τις απέναντι πλαγιές σαν σύννεφο που δεν λέει να σβήσει…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 10112015

Η ΨΥΧΑ ΤΟΥ ΚΑΡΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΡΑΣ

Τα καρύδια είναι ο καρπός που συμπυκνώνει με την ωρίμανσή του κάθε φθινόπωρο τον κύκλο της ετήσιας καρποφορίας  των δέντρων και σπάνια ξεγελούν για την ποιότητα της ψύχας τους αυτόν που τα κρατάει στα χέρια του. Φαίνονται από το τσόφλι τους αν είναι γερά και από το λίγο βάρος τους καταλαβαίνει κανείς αν είναι τζούφια η γεμάτα και έτσι παίρνεται η απόφαση για να περάσουν από τα δόντια του καρυοθραύστη. Το ίδιο λίγο πολύ συμβαίνει και με την κάθε μέρα μας καθώς το πώς θα εξελιχθεί αυτό το διάστημα του χρόνου φαίνεται συνήθως από το πρωί αλλά η πείρα όλων μας έχει σημειώσει πολλές εξαιρέσεις από αυτόν τον κανόνα και ορισμένες μάλιστα έχουν ιδιαίτερες συνέπειες…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 05102015

Ο ΧΑΜΕΝΟΣ ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΟΥ

Είμαι από χθες το βράδυ στο χωριό μου - με άφησαν οι φίλοι να κυνηγήσω κάστανα και καρύδια στη Μεγάλη Κάψη και αυτοί συνέχισαν προς Ευρτυτανία μεριά. Στην επιστροφή θα περάσουν από το παζάρι της Σπερχειάδας όπου θα πάω να δω κάποια πράγματα και θα επιστρέψουμε στην Αθήνα φορτωμένοι φαντάζομαι με ένα σωρό καλά από τον τόπο μας.

Εγώ θα φέρω λίγα καρύδια, από αυτά που έμειναν τελευταία πάνω στα δέντρα και έχουν πέσει αυτές τις ημέρες και τα έχει αφήσει η μάνα μου στα χωράφια. Θα πάω να τα μαζέψω μαζί με όσα κάστανα βρω για να πω πως κι εγώ έκανα κάτι φέτος και δεν θα τα πάρω χωρίς κόπο. Γιατί όσο και να φαίνεται παράξενο, και τα καρύδια και τα κάστανα απαιτούν αρκετό κόπο γιατί μπορεί να λένε μερικοί ότι τα αυτά τα δέντρα δεν θέλουν και τόση φροντίδα αλλά μάλλον δεν ξέρουν ή δεν θέλουν να παραδεχτούν πως έχουν έτσι τα πράγματα.

Τα δέντρα μπορεί να μην θέλουν πολλή φροντίδα,ειδικά οι πανύψηλες καρυδιές που είχε φυτέψει ένας προπάππος μου, ο Γιάννης Μοσχούτης στα χρόνια μετά την επανασταση του 1821 και οι οποίες είναι πολύ δύσκολο να τιναχτούν αλλά σαν αρχίσουν να πέσουν τα καρύδια αρχίζουν τα δύσκολα, ιδιαίτερα όταν βρέχει και κάνει κρύο. Πρώτα της συλλογής γιατί πρέπει να είναι καθαρός ο τόπος κάτω από τα δέντρα και για τούτο κόβονται βάτα, τσουκνίδες και αγριόχορτα. Έπειτα μαζεύονται ένα - ένα και αυτά έχουν την ιδιότητα όταν είναι χλωρά και διατηρούν την πράσινη φλούδα τους να βάφουν μαύρα τα χέρια - κάτι που μόνο τα κορίτσια έδειχναν να τους ενοχλεί τα προηγούμενα χρόνια.

Μετά τη συλλογή ακολουθεί το καθάρισμα από την πράσινη φλούδα και η επιλογή και μετά το πλύσιμο για να φύγουν τα χώματα και ότι άλλο έχει απομείνει από τις φλούδες πάνω στα τσόφλια. Όταν πλυθούν απλώνονται σε ένα σκιερό, στεγνό και ευάρο μέρος να στεγνώσουν καλά για αρκετές ημέρες και κατόπιν μπαίνουν στα τσουβάλια και μένουν στην αποθήκη μέχρι να έρθει ο έμπορας και μετά από πολλά παζάρια, τα αγοράσει.

Με τα καρύδια ασχολούνταν όσα χρόνια θυμάμαι οι παππούδες μου και οι γονείς μου. Κάποτε, τέτοιες ημέρες επικρατούσε πανικός στο σπίτι με όλη τη διαδικασία των καρυδιών και στην προσμονή του έμπορα να αγοράσει μια παραγωγή που συχνά έφτανε τους δυο τόνους και ήταν το κύριο εισόδημα του σπιτιού. Τώρα είναι ζήτημα αν όσες καρυδιές έχουν απομείνει βγάζουν στο σύνολό τους παραπάνω από 150 κιλά. Τούτο έγινε γιατί σίγουρα κάποια δέντρα γέρασαν πολύ ενώ άλλα ξεράθηκαν και πολλά πουλήθηκαν για ξυλεία.

Το κυριότερο κατά τη γνώμη μου για την παρακμή των καρυδιών στο χωριό μου και σε όλη την Ελλάδα είναι ότι από τότε που έπαψαν οι άνθρωποι να καλλιεργούν τα χωράφια και τα ζωντανά να βοσκούν κάτω από τα δέντρα, οι καρυδιές μαράζωσαν και έπαψαν να καρπίζουν. Όσα λιπάσματα και να τους βάλουν, όσες νέες τεχνικές ακολουθήσουν για την φροντίδα τους, τίποτα δεν κάνουν αν δεν ξαναφανούν πραγματικά οι άνθρωποι ανάμεσά τους και αρχίσουν να ασχολούνται σοβαρά μαζί τους.

Όπως και να έχει το πράγμα, μια χούφτα καρύδια θα φέρω στην Αθήνα και μπορεί να τα κουβαλάω στις τσέπες μου, όπως έκαναν παλιότερα οι γέροντες στο χωριό και μας φίλευαν ή με τον τρόπο αυτό μας απέτρεπαν να κάνουμε ζαβολιές και άλλα μη επιτρεπτέα…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 19102013

ΠΩΣ ΣΠΑΜΕ ΚΑΡΥΔΙΑ ΧΩΡΙΣ ΣΦΥΡΙ…

Τα καρύδια είναι ένας πολύτιμος απ’ όλες τις απόψεις, καρπός της ελληνικής γης και η συλλογή τους γίνεται τούτες τις ημέρες σε όλα τα ορεινά χωριά που υπάρχουν ακόμη καρυδιές και δεν έχουν κοπεί να γίνουν έπιπλα. Το λέω αυτό γιατί κατά την δεκαετία του ’60, τα χρόνια που κορυφώθηκε η εσωτερική μετανάστευση αποψιλώθηκε σχεδόν ολόκληρη η ελληνική ύπαιθρος από τις παλιές καρυδιές γιατί ως ξύλο απέφεραν άμεσο χρήμα και ήταν πολλές οι οικογένειες που χάρη στα χρήματα από τις καρυδιές πλήρωσαν την πρώτη εγκατάστασή τους στα υπόγεια της Κυψέλης και πάνω - κάτω στην Πατησίων.

Παρ’ αυτά διατηρήθηκαν αρκετά δέντρα και μεγάλωσαν κάποια άλλα και αν τα θέλει η χρονιά καρπίζουν αλλά σε όλα τα χωριά λείπουν τα χέρια για να τα μαζέψουν και πολύ περισσότερο οι άνθρωποι που μπορούν να ανέβουν πάνω στις καρυδιές και να της τινάξουν. Γι’ αυτό και όλοι περιμένουν πότε θα πέσουν τα ώριμα καρύδια από το δέντρο για να προλάβουν μάλιστα από τα τρωκτικά που καιορφυλακτούν να τα αρπάξουν.

Αυτή είναι λίγο πολύ η μικρή ιστορία με τα καρύδια και είναι τυχεροί όσοι έχουν ακόμη κάποιες καρποφόρες καρυδιές στα χωριά τους. Τα καρύδια όμως, δεν τρώγονται με το τσόφλι τους, ένα πολύ σκληρό ξυλώδες κέλυφος που προστατεύει απόλυτα τον καρπό. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι για να τα γευτούνε, τα σπάνε είτε με σφυράκια στο πολύ χωριάτικο, είτε με τους λεγόμενους καρυοθραύστες στο πιο αστικό.

Όποιος όμως θέλει να σπάσει ένα καρύδι στα γρήγορα και δεν έχει ούτε μια πέτρα διαθέσιμη κοντά του, μπορεί να το κατορθώσει βάζοντας δυο καρύδια στην παλάμη του και ανάλογα με τη δύναμη που έχει, να τα σφίξει δυνατά και να τα σπάσει με την πίεση που θα ασκήσει ο ένας καρπός πάνω στον άλλο.Συνήθως με αυτό τον τρόπο σπάζει μόνο ένα καρύδι αλλά δεν αποκλείεται να ραγίσει και το άλλο οπότε με μια κίνηση να έχουμε δυο επιτυχή αποτελέσματα. Στις φωτογραφίες, μπορείτε να δείτε τον τρόπο με τον οποίο τοποθέτησε πριν από λίγες μέρες στην Καστανιά της Ευρυτανίας ο καλός φίλος Μάκης Χαρικόπουλος δυο καρύδια στα χέρια του και κατάφερε να σπάσει το ένα.

- Σημειώνουμε, πως τα καρύδια πρέπει να αφεθούν λίγες μέρες στον ήλιο να ξεραθούν γιατί η φλούδα του καρπού όταν είναι ακόμη χλωρά πικρίζει και πρέπει να ξεφλουδιστούν πριν μπουν στο στόμα...