ΠΩΣ ΘΑ ΣΒΗΣΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ

Ο Ηλίας Κουσάνας από τη Νεράιδα (Σπινάσα) της Καρδίτσας όλη τη ζωή του την πέρασε στο κοπάδι και χάρη στην προσοχή και την αγάπη που έδειχνε στα ζωντανά του πρόκοψε και μέχρι το τέλος της ζωής του αναγνωρίζονταν ως ένας νοικοκύρης. Σε μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του τον βλέπουμε να καλεί σε προσκλητήριο ένα το ένα τα πρόβατα από το μικρό κοπαδάκι που συντηρούσε μέχρι τον θάνατό του πριν από ένα χρόνο.   

Το έχει φαίνεται η μοίρα αυτού του τόπου να σβήνει σελίδες από την ιστορία του και μάλιστα με αμοιβή. Δεν μιλάμε βέβαια για τους ιστορικούς που χάριν της ιδεολογίας τους ορισμένοι παραχαράσσουν κυριολεκτικά την ιστορία και την διαμορφώνουν έτσι ώστε να εξυπηρετεί τους σκοπούς μιας συγκεκριμένης ομάδας η οποία μέσω αυτών ασκεί εξουσία και αυτοί ικανοποιούνται με υψηλές και καλά αμειβόμενες θέσεις σε εκπαιδευτικά ιδρύματα κυρίως και άλλους ειδικούς οργανισμούς που γι’ αυτό το λόγο συστήνονται.

Το φαινόμενο της παραχάραξης της ιστορίας είναι παλιό κα αντιμετωπίζεται μόνο με την αλήθεια που μπορεί να εκφραστεί από τους κύκλους που ασχολούνται με αυτά τα θέματα βάζοντας ως προμετωπίδα του έργου τους το καλό της κοινωνίας ή του έθνους σε άλλες περιπτώσεις. Τα πρόσφατα παραδείγματα με τα εθνικά ζητήματα είναι χαρακτηριστικά της αντίληψης που καλλιεργείται από αυτούς τους κύκλους της εξουσίας και της αριστερής «διανόησης» που την χειραγωγεί και τις συνέπειες δεν θα αργήσουμε να τις βιώσουμε.

Πέρα όμως από την ιστορία, υπάρχουν και ένα σωρό άλλα στοιχεία τα οποία στη δυναμική τους το καθένα και στην διαχρονία τους είναι αυτά που συνθέτουν την ιστορία και τον πολιτισμό κάθε τόπου, είτε πρόκειται για την υλική του διάσταση είτε την άυλη και βεβαίως την παράδοση. Το περισσότερα απ’ αυτά αποτελούν και τον πυρήνα που γύρω του κινείται η οικονομική ζωή του τόπου και κατά συνέπεια η κοινωνική σε όλες τις εκφάνσεις της. Ορισμένα δε απ’ αυτά συνθέτουν και τα λεγόμενα χαρακτηριστικά που έχει αποκτήσει η κοινωνία στο διάβα της και την εξέλιξή της μέσα σε δεκάδες αιώνες.

Ένας άλλος κτηνοτρόφος από τη Νεράιδα (Σπινάσα) της Καρδίτσας ο Γιάννης Βούλγαρης 

έζησε κι αυτός όλη του τη ζωή κοντά στα κοπάδια και συνεχίζει και σήμερα όσο τον κρατούν 

οι δυνάμεις του να βοηθάει τον γιό του που πήρε τη θέση του στα βουνά.

Στην Ελλάδα, το σύνθετο γεωφυσικό και κλιματικό ανάγλυφό της αλλά και η ανάγκη και εφευρετικότητα των Ελλήνων, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις ώστε να αναπτυχθεί σε εκπληκτικό βαθμό η ναυσιπλοΐα, η λιτή γεωργία και βεβαίως η κτηνοτροφία, τέχνες επιβίωσης δηλαδή που εκμεταλλευόμενες τις ιδιαίτερες συνθήκες της χώρας, κατάφεραν και δημιούργησαν εξαιρετικές μεθόδους παραγωγής και εμπορίας των προϊόντων και κατά συνέπεια στήριξαν ικανοποιητικά τις τοπικές κοινωνίες και παρήγαγαν πλούτο.

Φυσικά, στην πάροδο των ετών και με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, όλες αυτές οι τέχνες της ζωής εκμεταλλεύτηκαν τις προκλήσεις της εξέλιξης και προσαρμόστηκαν στις νέες μεθόδους σε όλους τους τομείς. Τούτο συντελέστηκε χάρη στην ευελιξία που είχε κάθε κοινωνική ομάδα και βεβαίως χάριν της διορατικότητας που είχαν ορισμένα φωτισμένα μέλη τους και πολλές φορές έγινε μετά από αγώνες  κυρίως κατά της δυσπιστίας απέναντι στις νέες ιδέες. Ακόμη, μοχλός ανάπτυξης υπήρξε και ο ανταγωνισμός που προκλήθηκε όταν μεγάλωσαν οι αγορές και φυσικά το θάρρος που έδειξαν ορισμένοι να δοκιμαστούν στις αλλαγές που έρχονταν από κάθε σημείο του κόσμου.

Όλα αυτά όμως ήρθε μια ώρα να αλλάξουν και να προσαρμοστούν σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον και να ακολουθήσουν τις οδηγίες ενός υπερεθνικού κέντρου, την Ευρωπαϊκή Ένωση κυρίως για την περίπτωση της Ελλάδας και λιγότερο άλλων κέντρων του κόσμου. Οι Βρυξέλλες όπως συνηθίσαμε πλέον να λέμε, όπου κατοικοεδρεύει και ευημερεί η γραφειοκρατία των Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι αυτή πια που βάζει τους κανόνες τις περισσότερες ενέργειες των παραγωγικών τάξεων ενώ κάποιες φορές παίρνει και πρωτοβουλίες που για να μην φανούν οι προθέσεις των συμφερόντων, τις ντύνει κυριολεκτικά με χρυσόχαρτο να εντυπωσιάσει όπως επί αποικιοκρατίας, τους ιθαγενείς.

Στα Καμάρια των Αγράφων που κάποτε ήταν η μητρόπολη των τσελιγκάτων και βοσκούσαν χιλιάδες 

αιγοπρόβατα τώρα μόνο ένα κοπάδι γίδια του Χρήστου Τσιγαρίδα περπατάει. 

Έτσι κατάφεραν τα προηγούμενα χρόνια και έπεισαν με γερές επιδοτήσεις τους αγρότες της Ελλάδας να ασχοληθούν αποκλειστικά με την μονοκαλλιέργεια του βαμβακιού και κατόπιν τους άφησαν με το τρακτέρ στην αποθήκη να σκουριάζει. Το ίδιο έκαναν με τους αμπελουργούς, τους έβαλαν και ξερίζωσαν αρχαία αμπέλια για να πλημμυρίσει η Ελλάδα κρασιά από την άκρη του κόσμου, το ίδιο έκαναν και με τις ελιές. Τελευταία έχουν πείσει πολύ κόσμο να φυτέψει στα χωράφια φυτά που θα παράγουν ενέργεια και είναι αρκετοί αυτοί που νομίζουν πως θα προκόψουν σαν βεντζινάδες. Στην ίδια λογική κινήθηκαν και με τα φωτοβολταϊκά συστήματα και οι «επενδυτές» καταπάτησαν την γόνιμη γη για να μην έχουν πολλά έξοδα και το ίδιο γίνεται και με τα αιολικά πάρκα να γδάρουν όλα τα βουνά.  

Δεν τους έφτανε όμως η γη, έβαλαν χέρι και στη θάλασσα και την αλιεία. Έπεισαν με γενναία όντως επιδότηση τους ψαράδες να καταστρέψουν τα παραδοσιακά καΐκια τους, αυτά που επί αιώνες εξελίσσονταν στις ελληνικές θάλασσες  και να πάρουν πλαστικά ή να εγκαταλείψουν την δραστηριότητά τους. Η περίπτωση δεν ήταν μια απλή υπόθεση, κατάφεραν έτσι να εξαφανίσουν μια τέχνη αιώνων, να στερήσουν από τους ψαράδες τα αξιόπιστα παραδοσιακά καΐκια τους και να προσβάλλουν την ομορφιά του Αιγαίου.

Είναι ατέλειωτη η σειρά αυτών των ενεργειών που με το πρόσχημα της επιδότησης ή της αποζημίωσης διαλύθηκαν και υπονομεύτηκαν τα βασικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας και παραγωγικότητας . Τελευταίο κρούσμα είναι η διάθεση που αναπτύσσεται από τις Βρυξέλες πάλι για την απόσυρση της κτηνοτροφίας από τα ελληνικά βουνά! Η είδηση διαψεύστηκε από το αρμόδιο υπουργείο αλλά από το μικρό διάλογο οι κτηνοτρόφοι, όσοι απόμειναν απ’ αυτούς, το πήραν το μήνυμα: Ετοιμάζεται  από τις Βρυξέλες ψαλίδισμα των όποιων επιδοτήσεων έχουν μείνει ενώ από την άλλη, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν  με την διάθεση των προϊόντων τους οδηγούν  στο μοιραίο. Να πάρουν δηλαδή την μεγάλη απόφαση να διαλύσουν τα κοπάδια τους και αθροιστούν κι αυτοί στις λίστες των ανέργων ή των ημιαπασχολούμενων που είναι πλέον μόνιμα φαινόμενα της ζωής στην Ελλάδα.

Με λίγα λόγια, να κρεμάσουν τα κουδούνια στον τοίχο και πάψουν να είναι νοικοκυραίοι στον τόπο τους.  Με τον τρόπο αυτό  σβήνει μετά τον Έλληνα αγρότη και ο κτηνοτρόφος όπως αυτός διαμορφώθηκε επί αιώνες στην Ελλάδα και στήριξε με τον τρόπο του γενιές και γενιές ανθρώπων που κατοίκησαν σε αυτόν τον τόπο.  Στη θέση του ονειρεύονται μονάδες που θα εξαρτώνται από τις πολυεθνικές εταιρείες ζωοτροφών και φαρμάκων και στην αγορά γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας από τις φάρμες βοοειδών της Ευρώπης απολύτως ελεγχόμενα από την αγορά και με αμφίβολη διατροφική αξία. 

Δεν θέλουν τα αιγοπρόβατα της Ελλάδας  γιατί με τον λιτό τρόπο που εκτρέφονται (αν είναι σωστός βέβαια και ο νοικοκύρης) συντηρούν πρώτα απ’ όλα μια μακραίωνη παράδοση ελευθερίας στην οικονομία αλλά και στη ζωή του κάθε ανθρώπου που ασχολείται με αυτά. Γι’ αυτό και βάζουν εδώ και χρόνια μάλιστα ένα σωρό εμπόδια σε αυτού του είδους την κτηνοτροφία με μια σειρά απαγορεύσεων και περιορισμών που δυστυχώς αναλαμβάνουν τα κατά τόπους Δασαρχεία να τις επιβάλλουν και να δημιουργούν μικρούς εμφυλίους σε πολλές περιοχές. Τώρα που η οικονομική κρίση έχει γονατίσει την ελληνική αιγοπροβατοτροφία, έρχονται με φακέλους γεμάτους χρήμα να δώσουν την χαριστική βολή και το χειρότερο, βρίσκουν σύμφωνους σε αυτό και τους υπόδουλους πολιτικούς μας. 

ΑΘΗΝΑ 20022019. Περιοδικό "Κυνήγι" στην εφημερίδα "Δημοκρατία". 

ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΦΘΙΩΤΙΔΑ

Από αριστερά: Χρόνης Βάρσος, Ναταλί Τσιγαρίδου, Ηλίας Κάνταρος και Αφροδίτη Ρήγα

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ημερίδα με θέμα «Κτηνοτροφικά φυτά και βιώσιμη Γεωργία» έγινε χθες στη Σπερχειάδα, στο Συνεδριακό Κέντρο «Αθανάσιου και Μαίρης Ακρίδα» και ήταν, παρά τις συγκυρίες της εποχής που θέλει τον κόσμο στα χωράφια και τα κοπάδια, αρκετό το κοινό που την παρακολούθησε.

Την πρωτοβουλία είχε ο δραστήριος Σύλλογος των Απανταχού Παλαιοβραχινών και στην εκδήλωση που έγινε με την υποστήριξη της Greenpeace και του Δήμου Μακρακώμης μίλησαν οι Ναταλί Τσιγαρίδου εκ μέρους της Greenpeace και οι γεωπόνοι Ηλίας Κάνταρος και Αφροδίτη Ρήγα ενώ ακολούθησε συζήτηση. Παρόντες στην εκδήλωση ήταν ο Αντιπεριφερειάρχης Κώστας Αποστολόπουλος, ο δήμαρχος Μακρακώμης Θύμιος Παπαευθυμίου, ο δημοτικός σύμβουλος Πάνος Κοντογιώργος καθώς και άλλοι συμπατριώτες που ασχολούνται και τα δημόσια πράγματα της περιοχής. 

Το θέμα της ημερίδας έχει ιδιαίτερη σημασία για την Δυτική Φθιώτιδα καθώς είναι ένας τόπος προικισμένος από τη Φύση και μπορεί να προχωρήσει στο μέλλον σε μιας καλύτερης ποιότητας γεωργία και κτηνοτροφία χωρίς τη χρήση γενετικά τροποποιημένων ζωοτροφών και την εξάρτηση από την διεθνή αγορά σπόρων ενώ σημαντικό ρόλο καλείται να παίξει πάλι η παράδοση η οποία αποτελεί κεφάλαιο για όλους στην περιοχή και πρέπει να προσεγγιστεί με ένα νέο τρόπο έτσι ώστε η εμπειρία αιώνων σε συνδυασμό με την επιστήμη να αποδώσει τους κατάλληλους καρπούς.

Κανάρης Τσίγκανος, Ηλίας Κάνταρος, Αφροδίτη Ρήγα

Στους συντοπίτες που πήραν την πρωτοβουλία να ανοίξουν το θέμα και σε αυτούς που τους άκουσαν και κουβέντιασαν με τους γεωπόνους εύχομαι καλή συνέχεια και στον φίλο Κανάρη Τσίγκανο που βλέπει τα πράγματα με πολύ ενθουσιασμό καλή σοδειά φέτος από τα μελίσσια του.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 30042017

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΜΙΑΣ ΛΑΜΠΡΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Στα χωριά που αγαπάμε και πηγαίνουμε να δούμε τους ανθρώπους που τα ζωντανεύουν όλο το χρόνο, τη δύναμή τους την εκτιμούμε με τα τζάκια που καπνίζουν το χειμώνα και τούτο αποτελεί και δείκτη επιβίωσης ορισμένων οικογενειών και μοναχικών ανθρώπων πάσης ηλικίας. Τελευταία, και τούτο είναι ιδιαίτερα στενάχωρο για όσους πιστεύουμε πως οι μικρές πατρίδες μπορεί κάποτε να αναστηθούν, τα τζάκια που καπνίζουν έχουν λιγοστέψει δραματικά σε σημείο που σε ολόκληρα χωριά δεν βλέπουμε κανένα πλέον.

Κάτι άλλο επίσης που παρακολουθούμε είναι και η κτηνοτροφία η οποία αποτελούσε δείγμα της στοιχειώδους οικονομίας κάθε τόπου καθώς από αυτή εξασφαλίζονταν βασικά προϊόντα για την επιβίωση των ανθρώπων σε φτωχές και μειονεκτικές περιοχές είτε τα ζωντανά τους αθροίζονταν σε μεγάλα κοπάδια ή μετριόνταν σε ισχνά κοπαδάκια. Κι εδώ οι εκτιμήσεις είναι μελαγχολικές καθώς τα τελευταία χρόνια η κτηνοτροφία στα περισσότερα μικροχώρια έχει καταρρεύσει εξαιτίας της αδυναμίας κυρίως ης παλαιότερης γενιάς να την εξυπηρετήσει.

Την πορεία αυτής της κατάρρευσης μπορούμε να περιγράψουμε μέσα από τις αφηγήσεις της κυρά Πηνελόπης Κουτρούμπα στην Καστανιά του Προυσού καθώς η ίδια ασχολήθηκε με αυτήν από τα παιδικά της χρόνια, τότε που το χωριό ήταν γεμάτο κόσμο και δύναμη. Στην ακμή της οικογένειάς της, περί την δεκαετία του ’70  είχε φτάσει να έχει και 200 κεφάλια γιδοπρόβατα και έκτοτε ακολούθησε μια πτωτική πορεία και η οποία μάλλον θα κλείσει με τρείς κατσίκες, αριθμό που μπορεί τώρα να εξυπηρετήσει. Αυτές τις τρεις κατσίκες, την 12χρονη Κίτσα και τις νεότερες Χιόνα και Μπάλιω έχει σε μια ωραία καλύβα στο χωριό και τις προσέχει η ηλικιωμένη επίσης σκύλα που ακούει στο όνομα Σφήκα και η οποία ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχει απομακρυνθεί από την κυρά της και το κοπαδάκι.

ΚΑΣΤΑΝΙΑ, 14032016

Η ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΙΘΕΑ

Η Αργιθέα* είναι το κομμμάτι εκείνο των Αγράφων  που στη ουσία ξεκίνησαν το μακρύ τους ταξίδι στη Ελλάδα οι «Μικρές Πατρίδες» πριν από είκοσι χρόνια και συγκεκριμένα από το πανηγύρι της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο του 1993 στα Βραγκιανά. Από τότε ως τα σήμερα έχω πάει εκεί πολλές φορές σε διάφορες εποχές του χρόνου και φυσικά έχω γνωρίσει πολλούς ανθρώπους με τους οποίους γίναμε και καλοί φίλοι και μοιραζόμαστε μαζί τους προβληματισούς και την αγωνία για τον τόπο χώρια που στις σημειώσεις μου μπορούμε να δούμε και την εξέλιξη μέσα σε 20 χρόνια του χωματόδρομου σε άσφαλτο!!!

Όλα αυτά τα χρόνια παρακολουθούσα συστηματικά και παρέμβαινα όσο μπορούσα από τις στήλες των εφημερίδων αλλά και προσωπικά, στα πράγματα και στην πορεία αυτού του ωραίου, μοναχικού τόπου. Δεκάδες είναι τα κείμενα και εκατοντάδες οι φωτογραφίες από την περιοχή που όσο την περπατάει κάποιος τόσο περισσότερο την αγαπάει και την πονάει, ειδικά τα τελευταία χρόνια που για ένα σωρό γνωστούς σε όλους λόγους αποψιλώθηκε από ανθρώπους και υποχώρησε δραματικά οποιαδήποτε οικονομική τοπική δραστηριότητα, γεωργία δηλαδή και κυρίως κτηνοτροφία στα απέραντα και ονομαστά ορεινά λιβάδια.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως έφτασε το τέλος όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας; Όχι βέβαια γιατί κάποιοι επιμένουν ακόμη να συντηρούν κάποια μεγάλα κοπάδια και να ανεβαίνουν τα καλοκαίρια στις κορφές και τις πλαγιές των Αγράφων ακολουθώντας την παράδοση, αλλά και δίνοντας το παράδειγμα σε όσους θα ήθελαν να ακολουθήσουν το δρόμο τους. Δρόμο που στην εποχή της μεγάλης κρίσης που βιώνουμε και εφ΄όσον ληφθεί σοβαρά και νοικοκυρεμένα δίνει και μια αξιοπρεπή λύση σε ζητήματα απασχόλησης και επιβίωσης.

Αυτούς τους λίγους κτηνοτρόφους αλλά και όλους τους ανθρώπους που κατοικούν μόνιμα στην Αργιθέα επιχειρεί να υποστηρίξει και να εμπνεύσει ο Δήμος Αργιθέας. Γι’ αυτό και  οργανώνει αύριο, Δευτέρα 27 Οκτωβρίου 2014 και ώρα 12 το μεσημέρι  στην Ταβέρνα «ΤΟ ΔΙΑΣΕΛΟ» στην Τοπική Κοινότητα Φουντωτού, εκδήλωση στήριξης της κτηνοτροφίας και των ανθρώπων της και καλεσμένοι είναι όλοι οι Αργιθεάτες και οι φίλοι της Αργιθέας και των Αγράφων. 

* Η Αργιθέα και τ΄ Άγραφα αποτέλεσαν πάνω από 10 αιώνες τη μήτρα της νομαδικής κτηνοτροφίας. Με βάση αυτή άκμασε, έζησε τους κατοίκους και παρήγαγε πολιτισμό και ονομαστά μνημεία. Ο Leake στο ταξίδι του στην Ελλάδα τον 18^ο αιώνα κατέγραψε μια ορεινή οικονομία των Αγράφων με τα προϊόντα της (αλλείματα) να ταξιδεύουν στις Παραδουνάβιες και στην Κωνσταντινούπολη και τον πλούτο που έφερε να κτίζει μοναδικές εκκλησίες και μοναστήρια, που και αυτά κοντεύουν να καταρρεύσουν από την αδιαφορία.

Η μεταπολεμική πολιτική των "καταδιωκόμενων", έφερε την ερήμωση της περιοχής και την απαξία της κτηνοτροφικής - γεωργικής παραγωγής. Στις μέρες μας κάποιοι επιχειρούν να αφανίσουν ό,τι απόμεινε απ΄ την κτηνοτροφία. Άλλοι επιχειρούν να καταγράψουν ότι "ο τόπος υποφέρει από την υπερβόσκηση", όταν ο ίδιος τόπος έζησε τα τσελιγκάτα των Σαρακατσαναίων και τους Αρματολάρχες να εξοπλίζονται από τα "προβατιάτικα". Τώρα περιορίζουν και εξαφανίζουν τους βοσκότοπους και αποκλείουν τις επιδοτήσεις από τα "επιλέξιμα" και τη νομαδική κτηνοτροφία. Επιχειρούν να αποκλείσουν και την αλπική ζώνη από τη βόσκηση, για να την «χαρίσουν» στις ανεμογεννήτριες. Καταγράφουν ως "δασικές εκτάσεις" τα εγκαταλειμμένα δασωμένα χωράφια για να μην αφήσουν ζωτικό χώρο στην ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.

«ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΚΟΠΑΔΙΩΝ» 

Σε μια εποχή που οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται σε απόγνωση και στα πρόθυρα οικονομικής καταστροφής, ο δήμος Αργιθέας* στηρίζει και παρουσιάζει τον κόπο και το μόχθο της μετακίνησης των κοπαδιών προς τα χειμαδιά και από τα χειμαδιά στο βουνίσια βοσκοτόπια. Σε μια εποχή  που η κτηνοτροφία δέχεται απανωτά χτυπήματα είτε από αντικτηνοτροφικές πολιτικές είτε από τον καταρροϊκό πυρετό, που έχει αποδεκατίσει κοπάδια, ο δήμος Αργιθέας αγωνίζεται για το παρόν της κτηνοτροφίας και μαζί με τους κτηνοτρόφους διεκδικεί μέτρα από την πολιτεία και αποζημιώσεις για τους πληγέντες. Σε μια εποχή που εντείνονται τα μέτρα συρρίκνωσης της κτηνοτροφίας στην πατρίδα μας ο δήμος Αργιθέας συζητά τρόπους και λύσεις για το μέλλον της και την επέκτασή της. Οργανώνει τις προσπάθειες των δημοτών για καλλίτερες μέρες.