ΕΝΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ Ι.Μ.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟ

Πήγα χθες το απόγευμα στο Επιστημονικό Συνέδριο «Το κριτικό έργο του Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου» που γίνεται στον «Παρνασσό» (Καρύτση 8) για να ακούσω τις διαλέξεις των σπουδαίων φιλολόγων και πανεπιστημιακών για τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, κείμενα του οποίου διάβασα πολύ νωρίς, καθώς, η βιβλιοθήκη του μικρού Γυμνασίου Αγίου Γεωργίου Τυμφρηστού που φοίτησα διέθετε αρκετά από τα βιβλία του. Με άγουρο μυαλό τότε επιχείρησα να διαβάσω τα δοκίμια από τον «Σύγχρονο άνθρωπο» και μου εντυπώθηκαν πολλά πράγματα. Σήμερα που τα ξαναδιαβάζω με άλλη πείρα και ματιά, εκτιμώ πως ήταν μεγάλη τύχη που μπόρεσα να τον διαβάσω εκείνα τα χρόνια.

Μετά όταν μπήκα στη δημοσιογραφία, συχνά κατέφευγα στα βιβλία του αλλά λόγω της δουλειάς που έκανα (σύνταξη ύλης), δεν μπορούσα να δουλέψω κείμενα πάνω σε όσα διάβασα απ’ αυτόν. Όταν κατά κάποιο τρόπο αποδεσμεύτηκα από την καθημερινή παρουσία στο γραφείο ξεκίνησα να γράφω κείμενα για την Ελλάδα και τους ανθρώπους της στήριξα όλο το έργο μου πάνω στην ομιλία του «Θέσεις και αντιθέσεις του ελληνικού τοπίου» που έκανε το 1953 στην Ελληνική Περιηγητική Λέσχη καθώς και σε άλλα διαβάσματα από τα ταξιδιωτικά του βιβλία . Δεν ήταν εύκολο κάτι τέτοιο, γιατί ήδη τα ταξιδιωτικά κείμενα είχαν εκπέσει στο life style που κατέκλυσε την δεκαετία του ’90 όλα τα ΜΜΕ καθώς και στις δουλείες που υπαγόρευε η τουριστική προβολή και διαφήμιση. Τελικά εκείνη η εποχή τέλειωσε· έκλεισαν όλα σχεδόν τα περιοδικά που συνεργαζόμουν αλλά μου έμειναν τα κείμενα και οι συνεντεύξεις που έκανα έχοντας κατά νου τις «Θέσεις…» του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου και το θεωρώ τιμή που τον είχα δάσκαλο χωρίς να τον έχω γνωρίσει!

Πηγαίνοντας χθες στο Συνέδριο ήξερα για τη θεματογραφία του και το ενδιαφέρον μου ήταν κατά πως φιλολογικό, άκουσα πολλά ενδιαφέροντα πράγματα αλλά συγκινήθηκα πολύ όταν ανέβηκα στον τρίτο όροφο του «Παρνασσού» και είδα στην έκθεση με τα προσωπικά του αντικείμενα, χειρόγραφά του και τις πένες του. Όμορφα χειρόγραφα να τα χαίρεται το μάτι πριν ακόμη τα διαβάσει αράδα την αράδα και μακάρισα εκείνους τους παλιούς, τους επί της ύλης των εφημερίδων συναδέλφους που είχαν την τύχη να πιάνουν στα χέρια τους, ακολουθούν και τις εντολές του (10’ στιγμών απλά!) και να τα μεταφέρουν με φροντίδα στις σελίδες των εφημερίδων, των περιοδικών και των βιβλίων.

- Το σπουδαίο συνέδριο συνεχίζεται και σήμερα, από τις 09.00 – 15.00 στον «Παρνασσό».

ΑΘΗΝΑ, 18022017

Η ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΙΘΕΑ

Η Αργιθέα* είναι το κομμμάτι εκείνο των Αγράφων  που στη ουσία ξεκίνησαν το μακρύ τους ταξίδι στη Ελλάδα οι «Μικρές Πατρίδες» πριν από είκοσι χρόνια και συγκεκριμένα από το πανηγύρι της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο του 1993 στα Βραγκιανά. Από τότε ως τα σήμερα έχω πάει εκεί πολλές φορές σε διάφορες εποχές του χρόνου και φυσικά έχω γνωρίσει πολλούς ανθρώπους με τους οποίους γίναμε και καλοί φίλοι και μοιραζόμαστε μαζί τους προβληματισούς και την αγωνία για τον τόπο χώρια που στις σημειώσεις μου μπορούμε να δούμε και την εξέλιξη μέσα σε 20 χρόνια του χωματόδρομου σε άσφαλτο!!!

Όλα αυτά τα χρόνια παρακολουθούσα συστηματικά και παρέμβαινα όσο μπορούσα από τις στήλες των εφημερίδων αλλά και προσωπικά, στα πράγματα και στην πορεία αυτού του ωραίου, μοναχικού τόπου. Δεκάδες είναι τα κείμενα και εκατοντάδες οι φωτογραφίες από την περιοχή που όσο την περπατάει κάποιος τόσο περισσότερο την αγαπάει και την πονάει, ειδικά τα τελευταία χρόνια που για ένα σωρό γνωστούς σε όλους λόγους αποψιλώθηκε από ανθρώπους και υποχώρησε δραματικά οποιαδήποτε οικονομική τοπική δραστηριότητα, γεωργία δηλαδή και κυρίως κτηνοτροφία στα απέραντα και ονομαστά ορεινά λιβάδια.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως έφτασε το τέλος όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας; Όχι βέβαια γιατί κάποιοι επιμένουν ακόμη να συντηρούν κάποια μεγάλα κοπάδια και να ανεβαίνουν τα καλοκαίρια στις κορφές και τις πλαγιές των Αγράφων ακολουθώντας την παράδοση, αλλά και δίνοντας το παράδειγμα σε όσους θα ήθελαν να ακολουθήσουν το δρόμο τους. Δρόμο που στην εποχή της μεγάλης κρίσης που βιώνουμε και εφ΄όσον ληφθεί σοβαρά και νοικοκυρεμένα δίνει και μια αξιοπρεπή λύση σε ζητήματα απασχόλησης και επιβίωσης.

Αυτούς τους λίγους κτηνοτρόφους αλλά και όλους τους ανθρώπους που κατοικούν μόνιμα στην Αργιθέα επιχειρεί να υποστηρίξει και να εμπνεύσει ο Δήμος Αργιθέας. Γι’ αυτό και  οργανώνει αύριο, Δευτέρα 27 Οκτωβρίου 2014 και ώρα 12 το μεσημέρι  στην Ταβέρνα «ΤΟ ΔΙΑΣΕΛΟ» στην Τοπική Κοινότητα Φουντωτού, εκδήλωση στήριξης της κτηνοτροφίας και των ανθρώπων της και καλεσμένοι είναι όλοι οι Αργιθεάτες και οι φίλοι της Αργιθέας και των Αγράφων. 

* Η Αργιθέα και τ΄ Άγραφα αποτέλεσαν πάνω από 10 αιώνες τη μήτρα της νομαδικής κτηνοτροφίας. Με βάση αυτή άκμασε, έζησε τους κατοίκους και παρήγαγε πολιτισμό και ονομαστά μνημεία. Ο Leake στο ταξίδι του στην Ελλάδα τον 18^ο αιώνα κατέγραψε μια ορεινή οικονομία των Αγράφων με τα προϊόντα της (αλλείματα) να ταξιδεύουν στις Παραδουνάβιες και στην Κωνσταντινούπολη και τον πλούτο που έφερε να κτίζει μοναδικές εκκλησίες και μοναστήρια, που και αυτά κοντεύουν να καταρρεύσουν από την αδιαφορία.

Η μεταπολεμική πολιτική των "καταδιωκόμενων", έφερε την ερήμωση της περιοχής και την απαξία της κτηνοτροφικής - γεωργικής παραγωγής. Στις μέρες μας κάποιοι επιχειρούν να αφανίσουν ό,τι απόμεινε απ΄ την κτηνοτροφία. Άλλοι επιχειρούν να καταγράψουν ότι "ο τόπος υποφέρει από την υπερβόσκηση", όταν ο ίδιος τόπος έζησε τα τσελιγκάτα των Σαρακατσαναίων και τους Αρματολάρχες να εξοπλίζονται από τα "προβατιάτικα". Τώρα περιορίζουν και εξαφανίζουν τους βοσκότοπους και αποκλείουν τις επιδοτήσεις από τα "επιλέξιμα" και τη νομαδική κτηνοτροφία. Επιχειρούν να αποκλείσουν και την αλπική ζώνη από τη βόσκηση, για να την «χαρίσουν» στις ανεμογεννήτριες. Καταγράφουν ως "δασικές εκτάσεις" τα εγκαταλειμμένα δασωμένα χωράφια για να μην αφήσουν ζωτικό χώρο στην ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.

«ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΚΟΠΑΔΙΩΝ» 

Σε μια εποχή που οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται σε απόγνωση και στα πρόθυρα οικονομικής καταστροφής, ο δήμος Αργιθέας* στηρίζει και παρουσιάζει τον κόπο και το μόχθο της μετακίνησης των κοπαδιών προς τα χειμαδιά και από τα χειμαδιά στο βουνίσια βοσκοτόπια. Σε μια εποχή  που η κτηνοτροφία δέχεται απανωτά χτυπήματα είτε από αντικτηνοτροφικές πολιτικές είτε από τον καταρροϊκό πυρετό, που έχει αποδεκατίσει κοπάδια, ο δήμος Αργιθέας αγωνίζεται για το παρόν της κτηνοτροφίας και μαζί με τους κτηνοτρόφους διεκδικεί μέτρα από την πολιτεία και αποζημιώσεις για τους πληγέντες. Σε μια εποχή που εντείνονται τα μέτρα συρρίκνωσης της κτηνοτροφίας στην πατρίδα μας ο δήμος Αργιθέας συζητά τρόπους και λύσεις για το μέλλον της και την επέκτασή της. Οργανώνει τις προσπάθειες των δημοτών για καλλίτερες μέρες.

 

Η ΤΗΝΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ

 

Στο πανεπιστήμιο του VALLADOLID στην Ισπανία, όπου γίνεται το τριήμερο, "10^ο Συνέδριο για την Αρχιτεκτονική και τη Γη" θα μιλήσει αύριο η αρχιτέκτονας Κατερίνα Μαλέκα. Για την περίπτωση, ο actimon διέθεσε από το αρχείο του, μια σειρά από φρέσκιες φωτογραφίες από την Τήνο οι οποίες θα συνοδεύσουν την εισήγηση της οποίας σήμερα δημοσιεύουμε την εισαγωγή και ολόκληρη, όταν περάσει στα Πρακτικά του συνεδρίου.

«Η παρούσα εισήγηση προσπαθεί να διακρίνει τις βασικές αρχές που διέπουν την ελληνική λαϊκή αρχιτεκτονική. Η Ελληνική λαϊκή αρχιτεκτονική έχει τις ρίζες της στην φύση. Στα πλαίσια μιας προσπάθειας επανακαθορισμού των αξιών και των αρχών που κυριαρχούν στη ζωή μας, η ελληνική λαϊκή αρχιτεκτονική αποτελεί μία πηγή έμπνευσης από όπου μπορούμε ν’ αντλήσουμε πολύτιμες πληροφορίες.

 

Η αγνότητα και η αλήθεια που αναγνωρίζουμε στην λαϊκή τέχνη, στην τέχνη του χωριού προϋποθέτει ένα σύνολο ζωής  αγνής και φυσικής.  Αν κάποιος παρατηρήσει τη ζωή του ανθρώπου του χωριού, θα δει ότι η φύση έβαλε τις βάσεις και του έχει καθορίσει τη ζωή. Το αναγκαίο και το χρήσιμο τη γεμίζουν τόσο ώστε να μην αφήνουν περιθώριο για το αυθαίρετο και το περιττό.

Από τη στιγμή που ο χωρικός έχει προετοιμάσει τα υλικά, αυτός ο ίδιος  θα χαράξει στη γη το χώρο για την κατοικία χωρίς να σκεφτεί τίποτα περισσότερο, το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να είναι γερή η κατασκευή και η φύση  θα κανονίσει όλα τα υπόλοιπα. Τις αναλογίες τις καθορίζουν οι φυσικές ανάγκες σε σχέση με τη φύση του υλικού που χρησιμοποιεί.

Αυτή η κατασκευή φτιαγμένη με υλικά από τη φύση παίρνει κάτι από κείνη στη μορφή και στα χρώματα. Η ζωή η ίδια σε συνεργασία με το χρόνο θα πλάσει το σπίτι, το τυχαίο, οι διαφορετικές ανάγκες και καταστάσεις της όπως η φτώχια και ο πλούτος, το τυχαίο και το επιθυμητό, το όμοιο και το ανόμοιο θα δημιουργήσουν τη γειτονιά, θα τοποθετήσουν την πλατεία, την αγορά, την εκκλησία.
Η διάταξη κτισμάτων είτε είναι ένα η πολλά περιέχουν πάντα αρμονία. Την ίδια αρμονία που υπάρχει στη λαϊκή αρχιτεκτονική σ’ ένα πρώτο στάδιο, τη συναντούμε στην αρχαιότητα και στο Μεσαίωνα. Επίσης πολύ σημαντικό ρόλο παίζει το ελάχιστο γιατί αυτό προσδίδει το χαρακτήρα και τη γραφικότητα στο σύνολο.

Πολλές μελέτες σε συνδυασμό με γραπτές πηγές και  αρχαιολογικές ανασκαφές αποκαλύπτουν την ύπαρξη προδιαγραφών εντός ενός οικιστικού πλαισίου διαχρονικού που διατηρείται ζωντανό από την αρχαιότητα μέχρι την τελευταία φάση της παραδοσιακής  δημιουργίας.

Ο Αριστοτέλης ο Μακεδόνας τον 5ο π.χ. αιώνα είναι από τους πρώτους που καθιέρωσαν γραπτές προδιαγραφές για την σωστή οργάνωση των τόπων διαβίωσης και της κατοικίας που έχουν σχέση με την χωροθέτηση, τον προσανατολισμό, τον ηλιασμό, τον αερισμό, την προστασία από τον άνεμο, την υγρασία, την ποιότητα του νερού και την επιλογή της τοποθεσίας. Όλα τα παραπάνω δεδομένα αποτελούν τις βασικές φυσικές παραμέτρους οι οποίες τελικά ανάγονται σε τέσσερα βασικά στοιχεία: τη γή, τον ήλιο, τον αέρα και το νερό. Αλλά το πιο σημαντικό είναι οι μεταξύ τους σχέσεις, έτσι όταν υπάρχει ισορροπία μεταξύ τους έχουμε την έννοια της υγείας και όταν κυριαρχεί ένα από αυτά έχουμε την έννοια της ασθένειας.

Η λαϊκή κατοικία της Τήνου είναι μία από τις πιο όμορφες και έξυπνες δημιουργίες της ελληνικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Η απλότητα, η αναγκαιότητα και η ειλικρίνεια είναι από τις πρώτες εντυπώσεις που σχηματίζει κανείς όταν τα βλέπει για πρώτη φορά».

ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑ» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

Αντιγόνη και Ηλίας Παπαδάκος, στον Αμάραντο

Ήταν τούτες τις ημέρες να σας ανακοινώσω ότι είναι έτοιμο εκείνο το περίφημο βιβλίο με θέμα το πώς μετά από την τραγική δεκαετία (1940 - 1950) οι κάτοικοι της Νεράιδας (Σπινάσα) Καρδίτσας ξανάχτισαν τα χωριά τους, δημιούργησαν κοινότητα και ανέπτυξαν οικονομία και το οποίο παλεύω όλο το χειμώνα και γι’ αυτό πηγαινοέρχομαι στην Καρδίτσα, αλλά καθώς ανακατεύομαι με ένα σωρό πράγματα, εκείνο που δεν σκεφτόμουν να κάνω αλλά δεν το γλύτωσα, ήταν να μιλήσω αύριο σε ένα συνέδριο, οπότε πάνε κάτι μερούλες που χρειάστηκαν να προετοιμαστώ καλά. Έτσι η έκδοση του βιβλίου μεταφέρθηκε στον Ιούνη και η παρουσίαση θα γίνει το τρίτο δεκαήμερο αυτού του μήνα.

Σπυριδούλα και Βασίλης Σελούντος, στον Αμάραντο

Πρόκειται για το συνέδριο «Θεσμοφόρια» που διοργανώνει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σε συνεργασία με το Μουσείο Ακρόπολης, το Υπουργείο Τουρισμού και τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού, με τη συμβολή του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και το οποίο έχει στόχο να αναβιώσει στο Μουσείο της Ακρόπολης έναν αρχαίο γυνακείο αγροτικό θεσμό. Σκοπός των «Θεσμοφορίων» είναι η ανάδειξη του ρόλου της Γεωργίας διαχρονικά στην ελληνική κοινωνία και η σύνδεση των ποιοτικών προϊόντων με την πολιτιστική κληρονομιά και τον Τουρισμό της χώρας. Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που ξεκινούν σήμερα, 24/05 και ολοκληρώνονται την Κυριακή, 26/05 θα παρουσιαστούν προϊόντα ποιότητας από τις 13 περιφέρειες της Ελλάδας.

Η Γιαννούλα Αλεξάκου στον Άμάραντο

Στο συνέδριο όπως θα δείτε και στο πρόγραμμα που θα παραθέσω σε άλλη ανάρτηση, θα ακουστούν ενδιαφέροντα πράγματα από ειδικούς σε διάφορους τομείς της Γεωργίας αλλά και του Πολιτισμού κι εγώ θα συμμετάσχω με μια σχετική εισήγηση. Δεν σας κρύβω όμως ότι είναι περίπου και ο πρόλογος του βιβλίου μου που έχει τίτλο «Ελεύθεροι στα δεσμά των Αγράφων» και είναι μια σειρά καταθέσων μνήμης από ανθρώπους που έζησαν πρίν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, βίωσαν κατόπιν την Κατοχή, την Εθνική Αντίσταση, την Απελευθέρωση, τα ταραγμένα χρόνια που ακολούθησαν και κυρίως τον Εμφύλιο πόλεμο, είτε από την πλευρά της μιας ή της άλλης παράταξης που πολεμούσαν, είτε κυνηγημένοι στα βουνά, είτε εξόριστοι για πολλούς μήνες στις πόλεις και στον κάμπο της Θεσσαλίας.΄

Η Αγορή Καπνογιάννη, στον Αμάραντο

Όπως και να έχει το ζήτημα πάντως, όλοι αυτοί όταν επέστρεψαν στα χωριά τους, βρήκαν τα σπίτια καμένα και κατεστραμένα ενώ τα χωράφια τους ήταν παρατημένα παραπάνω από τρία χρόνια, τις υποδομές διαλυμένες και το κυριότερο γύρισαν χωρίς τα κοπάδια που είχαν και αυτά αποτελούσαν το μισό της αγροτικής οικονομίας τους. Το γεγονός όμως δεν τους πτόησε και έβαλαν αμέσως μπροστά, σκάβοντας με τα σκαπάνια γιατί δεν είχαν ούτε βόδια να οργώσουν ούτε βέβαια και μηχανήματα και κατάφεραν μέσα σε λίγα χρόνια, αφού βεβαίως βελτίωσαν τις συνθήκες εργασίας με καινούργια εργαλεία και δυνατά ζώα καθώς και με την αύξηση του αριθμού των αιγοπροβάτων, να αποκτήσουν έναν ικανοποιητικό βαθμό επάρκειας των παραγομένων από τους ίδιους προϊόντων.

Το κοπάδι της Ρήνως και του Λάμπρου στον Αμάραντο

Την πορεία αυτών των ανθρώπων, ακολούθησα για παραπάνω από 70 χρόνια και από τις καταθέσεις τους και την εμπειρία τους σε αυτό το μοναδικό έπος της ελληνικής υπαίθρου, έβγαλα μερικές παραγράφους να παρουσιάσω στο συνέδριο «Θεσμοφόρια».  Παράλληλα θα παρουσιάσω και αρκετές φωτογραφίες από τα χωριά Νεράιδα, Σαραντάπορα και Αμάραντος Καρδίτσας, αποδίδοντας με αυτόν τον τρόπο μια ξεχωριστή τιμή σε κάθε έναν ξεχωριστά και συστήνοντάς τους στο κοινό που θα παρακολουθήσει το συνέδριο.

ΑΘΗΝΑ, 24052013