Ο ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΔΗΜΙΑΣ

Δεν έχει την ίδια νοστιμιά η γιορτή αν δεν γίνεται στη μέρα της. Δεν γίνονταν όμως αλλιώς και ο παπα Βαγγέλης Γιαννουσιάς που εξυπηρετεί και την ενορία του Νεοχωρίου έκανε σήμερα της λειτουργία στην δική μας Παναγία κι αύριο, ανήμερα στη χάρη της θα λειτουργήσει εκεί καθότι είναι και η κεντρική τους εκκλησία και κάποτε έκαναν και ωραίο πανηγύρι. Έτσι λοιπόν γιορτάσαμε α την δική μας Παναγία (Γενέσιον της Θεοτόκου) σήμερα που έχει και την θλιβερή επέτειο, όπως και όλο το χωριό της πυρπόλησής της από τους Γερμανούς το 1944 και μας το θυμίζει η εντοιχισμένη πλάκα πάνω από την είσοδό της.

Στον σημερινό εκκλησιασμό ανταποκρίθηκε σχεδόν το σύνολο του χωριανών τηρώντας σε ικανοποιητικό βαθμό τα μέτρα για την επιδημία, πράγμα που μας κάνει να νιώθουμε κάπως ασφαλείς γιατί καλά εμείς εδώ συνηθίσαμε αλλά είδαμε και πολλούς καινούργιους που ήρθαν να περάσουν λίγες μέρες στο χωριό και ως είναι φυσικό, κάπως ανησυχούμε.

Τούτο ήταν και η αφορμή να διαλυθεί αμέσως ο κόσμος που ήρθε στην εκκλησία και έμειναν μόνο όσοι είχαν σκοπό να κάνουν αγιασμό στα μνήματα των αποδημησάντων χωριανών μας καθώς η Παναγία μας είναι και το κοιμητήριο του χωριού, ένα από τα αρχαιότερα της περιοχής. Βιαστικά ο παπα Βαγγέλης πέρασε από τα μνήματα, έψαλε το τρισάγιο και σιγά – σιγά ο χώρος έπεσε στην σιωπή που έχει τις υπόλοιπες ημέρες…

Του χρόνου με την βοήθεια του Θεού κι αν έχουμε την υγεία μας, σίγουρα θα είμαστε περισσότεροι και θα μπορούμε να χαιρετιόμαστε ή να αγκαλιαζόμαστε ελεύθερα γιατί αυτή η μέρα που κατά παράδοση όλο το χωριό συναντιόνταν εκεί, την βάραινε ο φόβος του αόρατου εχθρού που κυκλοφορεί ανάμεσά μας και δεν ξέρουμε πως θα μας προσβάλλει…

Με το τέλος της λειτουργίας ο Δημήτρης ξεκρεμάει την καμπάνα
για να μην προκαλεί τους ανακυκλωτές..

ΥΓ. Οι φωτογραφίες από απόσταση, για ευνόητους λόγους.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 14082020

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΧΟΖΟΒΙΩΤΙΣΑΣ ΣΤΗΝ ΑΜΟΡΓΟ

Έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια να μιλάμε και να αναφερόμαστε στις Κυκλάδες και στο Αιγαίο γενικότερα, μόνο τα καλοκαίρια και λίγο πολύ να ξεχνάμε πως αυτός ο μοναδικός τόπος σε ολόκληρο τον κόσμο, έχει ζωή και τον υπόλοιπο χρόνο και μάλιστα έχει και γιορτές που καθόλου δεν υστερούν σε λαμπρότητα από αυτές του καλοκαιριού.

Η περίπτωση για το μεγάλο πανηγύρι της Αμοργού, στο μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισας που γίνεται μεθαύριο, στις 21 Νοεμβρίου στη εορτή της Γέννησης της Θεοτόκου και αποτελεί το κορυφαίο γεγονός για το νησί που η ζωή του είναι συνδεδεμένη με το προαναφερόμενο ιερό ίδρυμα του οποίου η ιστορία χάνεται στους αιώνες.

Η παράδοση θέλει την αρχή της ίδρυσής του, όταν η θάλασσα ξέβρασε στην απόκρημνη νότια πλευρά του νησιού μια εικόνα που προέρχονταν από τα Χόζοβα της Παλαιστίνης, πριν από 1200 και περισσότερα χρόνια, στην εποχή της εικονομαχίας. Τότε πρέπει να άρχισε να χτίζεται το μοναστήρι σε σημείο που υπέδειξε μάλιστα η εικόνα. Από εκεί και πέρα, οι βυζαντινοί αυτοκράτορες και ιδιαίτερα ο Αλέξιος Κομνηνός  (1081 - 1118) που είδαν το στρατηγικό σημείο που χτίστηκε το μοναστήρι το ενίσχυσαν σημαντικά και έτσι αυτό αποτέλεσε ένα σπουδαίο προπύργιο της άμυνας της αυτοκρατορίας αλλά και της πίστης.

Ο ρόλος του μοναστηριού δεν μειώθηκε καθόλου σε όλους τους επόμενους αιώνες και συνέχισε και αποτελεί μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο όπως προαναφέρθηκε ιερό ίδρυμα σε όλες τις νότιες Κυκλάδες και στην γιορτή της Παναγίας καταφθάνουν σε αυτό δεκάδες πιστοί από όλα τα γύρω νησιά να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα και βεβαίως  χωρίς να έχουν τις σκοτούρες του καλοκαιριού στο μυαλό τους να ανταμώσουν με τους γείτονές τους στο Αιγαίο, σε αυτό τα μοναδικό χώρο που αποτελεί και ένα αξεπέραστο επίτευγμα, «θαύμα» λένε της αρχιτεκτονικής λένε οι ειδικοί που το έχουν επισκεφτεί.

Το οικοδήμημα που βρίσκεται σε ύψος 300 μέτρων από την αλίμενη και αφιλόξενη ακτή εκτείνεται σε μήκος σαράντα μέτρων, το πλάτος του δεν ξεπερά τα πέντε μέτρα ενώ το ύψος του υπολογίζεται όσο μια οκταώροφη πολυκατοικία με ένα ισχυρότατο τοίχο να ανεβαίνει παράλληλα στο βράχο και να προστατεύει ένα δαιδαλώδες σύστημα από σκάλες, κελλιά, αποθήκες, δεξαμενές, μαγειρία, φούρνο, πατητητήρι και φυσικά την εκκλησία όπου φυλάσσεται η θαυματουργός εικόνα στην κορυφή.

 Σε αυτό τον μικρό χώρο, συγκετρώνονται οι προσκυνητές από το απόγευμα της παραμονής και παρακολουθούν με κατάνυξη τον εσπερινό και την ολονυχτία καθώς και την εορταστική  λειτουργία της ημέρας στην οποία χοροστατεί πάντα ο μητροπολίτης Θήρας και νήσων κ.κ. Επιφάνιος και συμμετέχουν όλοι οι ιερείς του νησιού. Παρά το γεγονός ότι ο χώρος είναι στενός, εντούτοις καταφέρνουν όλοι και περνούν από την μικρή εκκλησία όπου τελούνται οι ακολουθίες και προσκυνούν την εικόνα. Για την περιποίηση μάλιστα των προσκυνητών, από τους οποίους πολλοί έρχονται από τα διπλανά νησιά (Νάξο, Δονούσα, Κουφονήσια, Σχοινούσα, Ηρακλειά κ.ά) οι υπεύθυνοι του μοναστηριού έχουν φροντίσει να υπάρχει άφθοο ψωμί και νηστίσμο φαγητό, δηλαδή παστός μπακαλιάρος με πατάτεςτο οποίον μαγειρεύουν με εξαιρετικό τρόπο οι «υπηρέτες», αυτοί δηλαδή που προσφέρονται εθελοντικά να μπουν για δυο μέρες στα μαγειρεία και μάλιστα δε είναι και λίγοι.

Πέρα όμως από την κατάνυξη και την ευλάβεια που γίνεται ο εορτασμός της Παναγίας στο μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας, μια ιδιαίτερη εμπειρία για όλους είναι και η ανατολή του ήλιου από το ορίζοντα του πελάγους όταν φυσικά είναι καθαρή η ημέρα. Τότε βλέπουμε τον ήλιο να ανεβαίνει από τις ακτές της Μικράς Ασίας που μπροστά τους διακρίνονται καθαρά η Κάλυμνος, η Πάτμος και η Λέρος ενώ η Αστυπάλαια δείχνει πως μπορείς α την πιάσεις με το χέρι. Τόσο κοντά φαίνεται…

Το ίδιο εντυπωσιακό από τους εξώστες του μοναστηριού είναι και όταν βρέχει γιατί αρκετές φορές τα σύννεφα κρέμονται σε ύψος χαμηλότερο από το σημείο που είναι χτισμένο και μοιάζουν σαν ένα άλλο πέλαγος πάνω από τη θάλασσα. Δεν θα ήταν υπερβολή πάλι να πούμε πως μια σπάνια εμπειρία είναι όταν βλέπει κάποιος μια μαγάλη καταγίδα και τη νύχτα τους κεραυνούς να λάμπουν πάνω από τη σκοτεινιασμένη θάλασσα. 

Σε γενικές γραμμές, η επίσκεψη στο μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας τέτοιες ημέρες εκτός του ότι καλύπτει πολύ ικανοποιητικά το μέρος της πίστης αποτελεί και την αφορμή για τη γνωριμία με την χειμωνιάτικη Αμοργό και φυσικά με τους ανθρώπους της που αυτό τον καιρό ασχολούνται με το μάζεμα των ελιών σε όλο το νησί και ιδιαίτερα στην Αιγιάλη όπου στην κάμπο της σώζεται σχεδόν ακέραιος ο παλιός μεγάλος ελαιώνας.

Παλαιότερα υπήρχε το πρόβλημα των θαλάσσιων συγκοινωνιών και λίγοι σκέφτονταν να επισκεφτούν την Αμοργό μέσα στο χειμώνα. Από τότε όμως που τα δρομολόγια εκτελούνται από τα Βlue Star, το ταξίδι μπορεί να διαρκεί 7 - 8 ώρες, αλλά είναι άνετο και ευχάριστο.  Ένα άλλο πρόβλημα που υπήρχε ήταν αυτό της διαμονής καθώς τα περισσότερα ξενοδοχεία ήταν κλειστά αλλά και αυτό ξεπερνιέται γιατί αρκετά από αυτά παραμένουν ανοιχτά όλο το χρόνο και επιπλέον προσφέρουν λόγω της εορτής και άλλες υπηρεσίες, όπως μετακινήσεις.

ΑΘΗΝΑ,18112012

ΜΙΑ ΜΑΝΑ ΣΤΟΝ ΕΞΩΣΤΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

Δεκαπενταύγουστο στην Τήνο πήγα μια φορά πρόπερσι και είχα και κέφια και έκανα άπειρες φωτογραφίες από τον εορτασμό αλλά κρατήθηκα, τις έβαλα στο συρτάρι καθώς ένοιωσα πως δεν είχα κανένα δικαίωμα να φωτογραφίζω τους προσκυνητές χωρίς να τους ξέρω ή να αποτελούν έστω είδηση. Ο κόσμος που περπατάει με τα γόνατα από το λιμάνι ως την Παναγία δεν είναι θέμα προς σχολιασμό γιατί κανένας δεν γνωρίζει τι σταυρό κουβαλάει στην πλάτη του. Ούτε οι τσιγγάνοι που κατασκηνώνουν όπου βρουν και δίνουν μαζί με τις πάμπολλες γυναίκες από την Αιθιοπία με τα φανταχτερά ρούχα ένα ξεχωριστό χρώμα στη γιορτή έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον άμα δεν έχει ψυχή το θέμα. Όσο για τους παπάδες, ειδικά τους μεγαλόσχημους με τα βαρύτιμα άμφια η εικόνα μάλλον αποτρέπει καθώς προκαλούν με τη χλιδή που προβάλλουν δημόσια και ας λένε ότι θέλουν, ότι το κάνουν για τη λαμπρότητα της ημέρας και για να τιμήσουν την Παναγία και άλλα τέτοια.

Δεν είχα σκοπό ομολογώ να κάνω αυτό που λέμε στη γλώσσα των ΜΜΕ ρεπορτάζ, σαν αργόσχολος περιφερόμουν τρεις ημέρες στην πόλη της Τήνου και στην Παναγία και σήκωνα τη μηχανή σε θέματα που ενδιέφεραν εμένα ή αποτελούσαν θέμα κατά την προσωπική μου αντίληψη και βεβαίως θα μπορούσαν να με εμπνεύσουν να γράψω και ένα κείμενο. Σκέφτηκα να τα παρατήσω κάποια στιγμή, όταν από εκεί που δεν το περίμενα, βγήκε το θέμα και μάλιστα όπως το ήθελα. Μια όμορφη κοπέλα, νέα μητέρα φαίνεται πως ένιωσε το βλαστάρι της να πεινάει την ώρα που προσκυνούσε μέσα στην Παναγία μαζί με το μεγαλύτερο γιό της και βγήκε στον εξώστη, έκατσε σε ένα παγκάκι, του έδωσε το στήθος της κι έτσι το μωρό σταμάτησε να κλαίει. Σε αυτή την μεγάλη στιγμή μιας μητέρας έστρεψα διακριτικά και με σεβασμό το φακό μου επάνω της, έκανα βιαστικά δυο – τρία κλικ και αποσύρθηκα. Από εκείνη τη στιγμή τίποτα άλλο δεν με ενδιέφερε στην Τήνο και φυσικά ούτε πρόκειται να ξαναπάω. Μια φωτογραφία με κάλυψε για πάντα…

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 15082017

Η ΜΙΣΗ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ

Χρόνια Πολλά: Δέσποινα, Δέσπω, Δεσποίνου, Δεσποινιώ, Ντέπη, Πέπη, Ζέπω, Πιπίνα, Ελώνα, Ελλώνα, Ελόνα, Θεοτόκης, Θεοτοκία, Κρυστάλλω, Κρουστάλλω, Κρουστάλω, Κρυσταλία, Κρυσταλλία, Κρουσταλένια, Κρίστι, Κρύστα, Μαρία (για παντρεμένες γυναίκες), Μάριος, Μάρω, Μαριώ, Μαριωρή, Μαρίκα, Μαριγώ, Μαριγούλα, Μαρούλα, Μαρίτσα, Μανιώ, Μαριέττα, Μαρούσα, Μάρσια, Μαργέτα, Μαριέττα, Μαργετίνα, Μιρέλλα, Μυρελλα, Μιρέιγ, Μιρέϊγ, Μιρεϊγ, Παναγιώτης, Πάνος, Πανούσος, Παναγής, Πανάγος, Γιώτης, Πανίκος, Παναγιώτα, Γιώτα, Παναγιούλα, Γιούλα, Παναγούλα, Πάνη, Τότα, Τούλα, Πρέσβεια, Πρεσβεία, Συμέλα, Σιμέλα, Σουμελά, Γεσθημανή, Ιεσθημανή, Γεθσημανή, Μαρινίκη, Καθολική, Ηλιοστάλακτη (www.eortologio.gr).

ΥΓ. Η φωτογραφία συμβολική από ένα χορό που έχει κεντήσει κάποτε ο Μιχάλης Ρούσσος στις πέτρες του Ασφοντυλίτη στην Αμοργό.

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 15082017

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΡΑΙΔΑ (ΣΠΙΝΑΣΑ)

Το πανηγύρι της Παναγίας που γίνεται σήμερα στο ομώνυμο μοναστήρι, λίγο έξω από το χωριό Νεράιδα (Σπινάσα παλαιότερα και γι’ αυτό το όνομα της Παναγίας) και πάνω από τον ποταμό Μέγδοβα, ήταν το μεγαλύτερο της περιοχής της παλιάς Δολοπίας και του Άνω Μέγδοβα και συνεχίζει ακόμη και σήμερα να προσελκύει πλήθος προσκυνητών από όλα τα χωριά και τον Κάμπο της Καρδίτσας. Βρέθηκα εκεί δυο φορές, μια το 2008 με τον φίλο Θύμιο Κάκο και την αλησμόνητη εκπομπή «Μένουμε Ελλάδα» απ’ όπου και οι λίγες φωτογραφίες που ανεβάζω σήμερα μαζί με του 2011 που προέκυψε άλλο ενδιαφέρον υλικό με το οποίο υποστηρίχθηκε το βιβλίο μου «Ελεύθεροι στα δεσμά των Αγράφων» που κυκλοφόρησε το 2014, εξαντλήθηκε και σε λίγο θα ξανακυκλοφορήσει σε δεύτερη έκδοση.

Το 2008 που πήγα πρώτη φορά στο πανηγύρι εντυπωσιάστηκα, καθώς το χαρακτηριστικό είναι ότι αυτή την ημέρα, κατά παράδοση, οι κτηνοτρόφοι της περιοχής (όσοι έχουν απομείνει) διαγωνίζονται στο ποιος θα ψήσει καλύτερα το μεγαλύτερο σφάγιο, συνήθως κριάρι, τράγος ή προβατίνα και ομολογώ πως το καταφέρνουν θαυμάσια. Αυτό καθόρισε και το μάτι μου κι έτσι οι περισσότερες φωτογραφίες αφορούν τις ψησταριές αλλά μέσα σε αυτές παρουσιάζεται και μια σειρά ανθρώπων που αφού έκαναν τον κύκλο της ζωής τους στ’ Άγραφα, έφυγαν για τον ουρανό αλλά θα μας μείνουν αξέχαστοι.

Δεν θα κάνω προσκλητήριο εκείνων που έφυγαν και αυτών που έμειναν - δεν είναι της στιγμής-  αλλά τούτη η δημοσίευση σε αυτούς είναι αφιερωμένη – για όσα μας δίδαξαν, για όσα μας έμαθαν, για όσα έδωσαν να εννοήσουμε τον ανεπανάληπτο κόσμο των Αγράφων του οποίου τελευταίες σκηνές είναι και αυτές που τραβήχτηκαν το 2008 και το 2011 με τη φυσική παρουσία προσώπων που με τον τρόπο τους το καθένα έγραψαν την κοινή τους ιστορία στα Άγραφα.

Φυσικά και το πανηγύρι, χάρη στην πίστη των Νεραϊδιωτών αλλά και των κατοίκων όλης της περιοχής συνεχίζει να γίνεται και στο μέλλον δεν αποκλείεται να εξελιχθεί σε ένα σπουδαίο πανηγύρι για τ’ Άγραφα αλλά αυτό το αφήνω να το σχολιάσουν αυτοί που τότεθα το ζήσουν. Για μας που αγαπάμε τ’ Άγραφα και τους Αγραφιώτες, στη μνήμη μας θα είναι πάντα εκείνα τα πανηγύρια που έκαναν όπως ήξεραν οι παλιοί Αγραφιώτες...

ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΨΗ, 08092016